TuQuyet.comTự Quyết
Chọn trường cho con và học tiếp

Có nên chuyển trường khi con không hợp trường đang học: tách nguyên nhân trước

Con không vui ở trường, có nên chuyển? Cách tách nguyên nhân, xử lý an toàn trước, thử sửa tại chỗ có thời hạn, chọn thời điểm và hỏi ý con trước khi quyết.

Quiet schoolyard in Hue after class, a girl around ten sitting alone on a stone bench, her father crouching beside her listening, both seen from behind, late afternoon light

Khi con không vui ở trường, chuyển trường là một trong vài lựa chọn chứ không phải lựa chọn duy nhất, và nó chỉ giải quyết được vấn đề nếu nguyên nhân nằm ở chính ngôi trường. Nếu nguyên nhân là một nhóm bạn, một giáo viên, nhịp học quá nặng hay chuyện ở nhà, chuyển trường có thể giúp, có thể không, và có khi vấn đề đi theo con sang trường mới.

Bài này giúp bạn tách nguyên nhân, xử lý phần an toàn trước tiên, thử sửa tại chỗ trong một thời hạn rõ ràng, rồi mới quyết có chuyển hay không và chuyển lúc nào. Thủ tục hồ sơ chuyển trường có quy định riêng và thay đổi theo năm; bài chỉ nói ở mức nguyên tắc, bạn cần hỏi nhà trường và cơ quan giáo dục địa phương.

"Không hợp" là gì: tách ra từng nguyên nhân

Chuyện bạn bè. Con không có bạn, bị một nhóm cô lập, hoặc mất bạn thân vì bạn chuyển đi. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất và cũng hay thay đổi nhất theo thời gian.

Chuyện với giáo viên. Con sợ một giáo viên, thấy bị đối xử không công bằng, hoặc đơn giản là không quen cách dạy. Giáo viên có thể đổi theo năm học, nên vấn đề này có khi tự hết.

Nhịp học và áp lực. Bài vở quá nặng hoặc quá nhẹ so với con, lịch kín, nhiều hoạt động bắt buộc. Đây là đặc điểm của trường, ít thay đổi.

Đường đi và giờ giấc. Con mệt vì đường xa, dậy sớm, về muộn. Vấn đề này nằm ở vị trí trường so với nhà.

An toàn. Con bị bắt nạt, bị đánh, bị đe doạ, hoặc có dấu hiệu bị xâm hại. Đây là nhóm phải xử lý ngay, không chờ cân nhắc chuyển trường.

Chuyện không nằm ở trường. Gia đình có biến cố, con buồn vì chuyện ở nhà, hoặc con có khó khăn học tập hay cảm xúc chưa được nhận ra. Chuyển trường không giải quyết được nhóm này, và đôi khi còn làm con thêm chông chênh.

Ghi lại bằng dữ kiện. Trong hai tuần, mỗi tối ghi vài dòng: hôm nay con kể gì, con có vẻ thế nào trước và sau giờ học. Sau hai tuần đọc lại, nguyên nhân thường lộ rõ hơn so với khi bạn chỉ nhớ những buổi tệ nhất.

An toàn đi trước mọi cân nhắc khác

Nếu con bị bắt nạt, bị đánh, bị đe doạ trên mạng bởi bạn cùng trường, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào về xâm hại, việc đầu tiên không phải là quyết định có chuyển trường hay không. Việc đầu tiên là làm cho con an toàn ngay: báo giáo viên chủ nhiệm và ban giám hiệu bằng văn bản, đề nghị một cuộc gặp, ghi lại ngày giờ, những gì con kể, ảnh chụp vết thương hoặc tin nhắn nếu có. Nếu con đang trong nguy hiểm tức thời, gọi 113. Nếu con bị thương, đưa con đi khám, cấp cứu gọi 115.

Chuyển trường có thể là một phần của giải pháp sau đó, nhưng nếu chuyển ngay mà chưa làm việc với trường cũ, sự việc có thể không được ghi nhận, những học sinh khác vẫn gặp nguy, và con không thấy người lớn đứng ra bảo vệ mình. Trẻ cần thấy rằng khi con nói ra, người lớn hành động.

Cũng nên để ý sức khoẻ tinh thần của con. Nếu con buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, bỏ ăn, nói những câu như không muốn đi học nữa hay không muốn sống, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ sớm; nếu con có ý làm hại bản thân, ở bên con và gọi 115 ngay. Đó không phải chuyện để tự xử lý bằng một quyết định chuyển trường. Khi con đã ổn định hơn, việc chọn có ở lại hay chuyển đi mới có thể cân nhắc bình tĩnh.

Chuyển trường giải quyết được gì, cái gì đi theo con

Bảng dưới giúp bạn đặt nguyên nhân đã tách được ở mục trên cạnh câu hỏi: nếu chuyển, vấn đề có ở lại trường cũ không.

Nguyên nhânChuyển trường thường giúp?Ghi chú
Bị một nhóm bạn bắt nạt kéo dài, trường không xử lýThường giúpVẫn cần làm việc với trường cũ trước, và hỗ trợ con làm quen bạn mới
Nhịp học quá nặng hoặc quá nhẹ, ổn định nhiều nămCó thể giúpKiểm kỹ nhịp học của trường mới, đừng chỉ nghe giới thiệu
Đường quá xa, con mệt kéo dàiThường giúpChọn trường gần hơn nhưng phải còn chỗ nhận
Không hợp một giáo viênChưa chắcGiáo viên đổi theo năm; thử trao đổi hoặc chờ sang năm
Con chưa có bạn sau vài thángChưa chắcỞ trường mới con cũng phải bắt đầu lại từ đầu
Khó khăn học tập chưa được nhận raHiếm khiCần đánh giá chuyên môn; khó khăn đi theo con
Biến cố ở nhà làm con buồnHiếm khiThêm một thay đổi lớn có thể làm con chông chênh hơn

Nếu nguyên nhân chính của nhà bạn nằm ở ba dòng cuối, cân nhắc lùi quyết định chuyển trường lại, giải quyết điều gốc trước. Nếu nằm ở ba dòng đầu và đã thử sửa mà không được, chuyển trường là phương án đáng đặt lên bàn nghiêm túc.

Thử sửa tại chỗ trong một thời hạn rõ

Với những nguyên nhân không thuộc nhóm an toàn, nên cho trường hiện tại một cơ hội có giới hạn trước khi chuyển:

  1. Hẹn gặp giáo viên chủ nhiệm, kể những gì đã ghi trong hai tuần, hỏi giáo viên thấy gì ở lớp. Nghe trước khi đề nghị.
  2. Cùng giáo viên thống nhất một hai việc cụ thể, ví dụ đổi chỗ ngồi, ghép con vào nhóm làm việc với những bạn hiền, giảm bớt một phần bài về nhà trong một thời gian.
  3. Ở nhà, giúp con có một mối quan hệ tốt trong lớp: mời một bạn đến nhà chơi, cho con tham gia một câu lạc bộ con thích.
  4. Đặt thời hạn sáu đến tám tuần, ghi ngày cụ thể.
  5. Đến hạn, đọc lại sổ ghi chép, so với hai tuần đầu. Hỏi con: bây giờ đi học có khác trước không.
  6. Nếu đã đổi tốt, giữ nguyên và tiếp tục theo dõi. Nếu không đổi hoặc tệ hơn, bắt đầu tìm hiểu trường khác một cách nghiêm túc.

Thời hạn có hai tác dụng. Nó cho trường và con một khoảng đủ để thay đổi thật, và nó giữ bạn khỏi việc chờ mãi trong hy vọng mơ hồ. Bạn biết rõ ngày nào sẽ quyết tiếp.

Chọn thời điểm: giữa năm hay cuối năm học

Khi đã nghiêng về chuyển trường, câu hỏi tiếp theo là chuyển lúc nào. Chuyển cuối năm học thường nhẹ nhàng hơn cho con: cả lớp mới cùng bắt đầu, con không phải bước vào một nhóm đã quen nhau, chương trình học không bị đứt giữa chừng. Chuyển vào đầu một cấp học mới, như lên lớp sáu hay lớp mười, còn tự nhiên hơn vì mọi bạn đều mới.

Chuyển giữa năm đáng cân nhắc khi con đang chịu đựng điều gì đó nặng nề mà chờ thêm vài tháng là quá dài, hoặc khi hoàn cảnh bắt buộc như chuyển nhà. Khi đó hãy chuẩn bị kỹ: hỏi trường mới về chương trình đang học tới đâu, nhờ giáo viên mới giới thiệu con với lớp, dành cho con vài tuần đầu nhẹ nhàng hơn ở nhà.

Về thủ tục, hồ sơ chuyển trường, điều kiện nhận học sinh và thời điểm được phép chuyển có quy định riêng theo cấp học và thay đổi theo từng thời kỳ, nhất là khi chuyển sang tỉnh khác. Hỏi trường mới xem còn chỗ nhận không, rồi hỏi trường cũ các giấy tờ cần, trước khi nói với con là sẽ chuyển chắc chắn, để tránh hứa rồi không làm được.

Khi hai người lớn nhìn khác nhau

Chuyện chuyển trường hay làm bố mẹ bất đồng theo một kiểu quen thuộc: một người thấy con khổ thì muốn chuyển ngay, người kia sợ con quen bỏ chạy khi gặp khó. Cả hai đều có phần đúng. Trẻ cần học cách đi qua khó khăn bình thường, và trẻ cũng cần được bảo vệ khỏi môi trường có hại. Câu hỏi không phải ai đúng, mà là tình huống của con thuộc loại nào.

Bảng nguyên nhân ở trên giúp hai người nói cùng một ngôn ngữ. Nếu cả hai đồng ý nguyên nhân chính là chuyện an toàn hay một môi trường không đổi được, việc chuyển trường bớt là chuyện chiều con. Nếu nguyên nhân là chuyện bạn bè mới chớm, việc thử sửa tại chỗ có thời hạn là một thoả thuận cả hai cùng chấp nhận được: người muốn chuyển biết có ngày quyết, người muốn ở lại biết đã cho trường cơ hội.

Khi bàn, nên bàn lúc con không có mặt và không ở giữa một buổi tối căng thẳng. Hẹn nhau một buổi riêng, mang theo sổ ghi chép, mỗi người nói điều mình lo trước khi nói giải pháp mình muốn. Bất đồng của người lớn, nếu để lọt sang con, thường nặng với con hơn cả chuyện ở trường.

Hỏi ý con và sau khi chuyển

Mức con tham gia vào quyết định tuỳ tuổi. Con nhỏ có thể được hỏi những câu đơn giản: con thích điều gì ở trường, điều gì làm con buồn, nếu được đi xem một trường khác con có muốn không. Con lớn hơn nên được ngồi cùng bàn khi cả nhà cân nhắc, được đi xem trường mới, được nói rõ điều con lo. Một đứa trẻ cảm thấy mình bị chuyển đi như một món đồ sẽ khó thích nghi hơn đứa trẻ thấy mình là một phần của quyết định.

Tuy vậy, có những lúc người lớn phải quyết dù con chưa muốn, nhất là khi an toàn của con là vấn đề. Khi đó hãy giải thích lý do bằng lời con hiểu được, và thừa nhận cảm xúc của con: con buồn vì xa bạn là điều dễ hiểu.

Sau khi chuyển, hẹn sẵn hai mốc xem lại: sau một tháng và cuối học kỳ. Mỗi lần, hỏi con và giáo viên mới những câu giống như khi ghi chép ở trường cũ, để so được với nhau. Đừng mong mọi thứ ổn ngay trong tuần đầu; làm quen bạn mới cần thời gian. Nhưng nếu sau một học kỳ con vẫn không vui, không phải chuyển tiếp ngay, mà hãy quay lại bước tách nguyên nhân, vì có thể điều gốc chưa nằm ở trường.

Câu hỏi thường gặp

Con nói ghét trường nhưng không nói vì sao thì làm thế nào?

Trẻ thường khó gọi tên điều làm mình khó chịu. Thay vì hỏi vì sao, hỏi những câu nhỏ: hôm nay giờ ra chơi con làm gì, con ngồi cạnh ai, lúc nào trong ngày con thấy dễ chịu nhất. Ghi lại trong vài tuần. Nếu con vẫn đóng kín và có dấu hiệu buồn kéo dài, nên nhờ chuyên gia tâm lý học đường hoặc bác sĩ.

Chuyển trường nhiều lần có hại cho con không?

Mỗi lần chuyển là một lần con phải làm quen lại bạn bè, thầy cô, nếp học. Một lần chuyển có lý do rõ ràng thường không sao, nhưng chuyển liên tục dễ làm con khó gắn bó. Vì vậy trước mỗi lần chuyển, hãy chắc rằng nguyên nhân nằm ở trường và đã thử sửa tại chỗ, để lần chuyển có khả năng là lần cuối.

Trường không xử lý việc con bị bắt nạt thì nên làm gì tiếp?

Gửi văn bản đề nghị nhà trường xử lý, giữ bản sao, ghi lại mọi lần trao đổi. Nếu trường không phản hồi thoả đáng, có thể liên hệ cơ quan quản lý giáo dục địa phương. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, gọi 113. Song song, chăm lo cảm xúc của con và cân nhắc chuyển trường nếu môi trường không còn an toàn.

Có nên nói với trường mới lý do con chuyển không?

Nên chia sẻ với giáo viên chủ nhiệm mới ở mức cần thiết để họ hỗ trợ con, ví dụ con từng gặp chuyện với bạn nên cần được để ý trong những tuần đầu. Không cần kể hết chi tiết hay nói xấu trường cũ. Mục tiêu là để con có một người lớn ở trường mới hiểu và đồng hành.

Bố mẹ có cần thống nhất trước khi nói chuyện chuyển trường với con không?

Rất nên. Nếu con nghe bố nói sẽ chuyển còn mẹ nói chưa chắc, con sẽ hoang mang và có khi chọn phe. Hai người lớn nên bàn riêng, thống nhất ít nhất là sẽ cân nhắc nghiêm túc và khi nào quyết, rồi cùng nói với con. Bất đồng giữa người lớn nên giải quyết giữa người lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138