Văn bằng hai đáng học khi công việc bạn nhắm tới thật sự đòi tấm bằng đó, hoặc khi bạn cần một nền kiến thức hệ thống mà khoá ngắn không cho được; còn nếu điều bạn cần là một kỹ năng cụ thể, khoá ngắn hạn hoặc tự học có sản phẩm thường nhanh và nhẹ hơn. Phân biệt hai trường hợp này giúp bạn tránh bỏ ra vài năm buổi tối cho một tấm bằng không dùng tới.
Bài này không bàn chọn ngành nào cho văn bằng hai, không nêu trường nào. Bài đưa những câu tự hỏi, bảng so các con đường, cách tính thời gian và cách thử trước khi đăng ký. Điều kiện tuyển sinh, thời gian học và công nhận kết quả cũ của văn bằng hai do từng cơ sở đào tạo quy định theo quy chế hiện hành, nên hỏi trực tiếp nơi bạn định học. Ví dụ trong bài là người giả định.
Văn bằng hai đang giải bài toán gì cho bạn
Người tìm hiểu văn bằng hai thường đang đứng trước một bài toán: công việc hiện tại không còn hợp, muốn lấn sang một lĩnh vực gần, muốn được thăng tiến ở vị trí yêu cầu bằng chuyên môn khác, hoặc đơn giản là muốn học một điều mình từng bỏ lỡ. Mỗi bài toán này cần một lời giải khác nhau, và văn bằng hai chỉ là một trong số đó.
Ví dụ giả định: chị Lan làm kế toán ở Đồng Nai, muốn hiểu sâu về luật để làm tốt phần hợp đồng trong công việc. Chị có thể học văn bằng hai luật, mất vài năm. Hoặc chị có thể học một khoá ngắn về pháp luật hợp đồng cho người làm kế toán, mất vài tháng. Nếu chị chỉ cần đọc hiểu và soát hợp đồng, khoá ngắn có thể đủ. Nếu chị muốn sau này làm hẳn công việc pháp chế, cần tấm bằng, thì văn bằng hai có lý.
Câu hỏi then chốt vì vậy là: có tấm bằng rồi, bạn sẽ làm được điều gì mà không có bằng thì không làm được? Nếu câu trả lời là một công việc cụ thể yêu cầu bằng, văn bằng hai có cơ sở vững. Nếu câu trả lời là "mình sẽ hiểu hơn", "mình sẽ tự tin hơn", có thể có cách khác ít tốn thời gian hơn để có điều đó.
Ba câu tự hỏi trước khi đăng ký
Bằng này có phải điều kiện bắt buộc không. Đọc mô tả công việc bạn nhắm tới ở nhiều nơi, xem tấm bằng nằm ở phần yêu cầu bắt buộc hay phần ưu tiên. Với những nghề có quy định về văn bằng, chứng chỉ hành nghề, tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý ngành.
Mình có đủ thời gian và sức cho vài năm không. Văn bằng hai buổi tối thường kéo dài vài năm. Liệt kê những việc bạn đang làm mỗi tuần: công việc, gia đình, con nhỏ, cha mẹ già, sức khoẻ. Hỏi mình có cắt được khoảng mười đến mười lăm giờ mỗi tuần trong suốt thời gian đó không.
Mình học vì muốn đi tới, hay vì sợ đứng yên. Có người học văn bằng hai vì thấy đồng nghiệp ai cũng học, hoặc vì lo bị tụt lại. Nỗi lo đó có thật, nhưng một kế hoạch học dựa trên nỗi lo thường khó đi hết. Viết ra điều bạn muốn làm sau khi có bằng, nếu viết được một câu cụ thể thì động lực vững hơn.
Nếu không học, năm năm nữa mình ở đâu. Câu hỏi này kiểm từ phía ngược lại. Hình dung mình vẫn làm công việc hiện tại, với những kỹ năng tự học thêm từng chút. Nếu hình ảnh đó làm bạn thấy ổn, văn bằng hai có thể chưa cần. Nếu nó làm bạn thấy bức bối thật sự, ghi lại cụ thể điều gì khiến bạn bức bối, vì đó mới là thứ tấm bằng cần giải quyết. Đôi khi điều làm bạn bức bối là môi trường làm việc, và lời giải lại nằm ở một quyết định khác chứ không ở chuyện đi học.
So ba con đường: văn bằng hai, khoá ngắn hạn, tự học có sản phẩm
Bảng dưới so ba cách phổ biến để có thêm kiến thức ở một lĩnh vực mới. Không cách nào luôn tốt nhất; mỗi cách hợp với một loại nhu cầu.
| Tiêu chí | Văn bằng hai | Khoá ngắn hạn | Tự học có sản phẩm |
|---|---|---|---|
| Thời gian | Vài năm | Vài tuần đến vài tháng | Linh hoạt, tuỳ bạn |
| Kiến thức | Hệ thống, nền tảng rộng | Tập trung vào một kỹ năng | Theo đúng nhu cầu, dễ lệch |
| Giá trị trên giấy tờ | Bằng đại học | Giấy chứng nhận, tuỳ nơi cấp | Không có, phải chứng minh bằng sản phẩm |
| Hợp khi | Nghề yêu cầu bằng, muốn chuyển hẳn sang lĩnh vực mới | Cần một kỹ năng cụ thể cho việc đang làm | Muốn thử trước khi cam kết lâu dài |
| Rủi ro | Bỏ dở giữa chừng vì quá tải | Học xong chưa đủ sâu | Thiếu kỷ luật, không có người kiểm |
| Đảo ngược | Khó, đã bỏ nhiều thời gian và tiền | Dễ | Rất dễ |
Nhiều người đi theo thứ tự từ phải sang trái: tự học một thời gian, học thêm một khoá ngắn để kiểm mình có thích thật không, rồi mới đăng ký văn bằng hai. Cách này tốn thêm vài tháng nhưng giảm nhiều rủi ro bỏ dở.
Thời gian: quy ra giờ trong tuần và trong vài năm
Chương trình văn bằng hai cho người đi làm thường học buổi tối hoặc cuối tuần. Ví dụ giả định: ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi ba tiếng, thêm thời gian đi lại và tự học, có thể lên tới mười hai đến mười lăm giờ mỗi tuần. Nhân với khoảng một trăm tuần học trong hai năm rưỡi, con số là hơn một nghìn giờ. Đó là thời gian bạn lấy từ đâu đó: giấc ngủ, gia đình, vận động, nghỉ ngơi.
Viết ra cụ thể những giờ đó sẽ lấy từ đâu. Nếu câu trả lời là "từ giấc ngủ", hãy cẩn thận, vì thiếu ngủ kéo dài vài năm ảnh hưởng tới sức khoẻ và chất lượng cả công việc lẫn việc học. Nếu câu trả lời là "từ những buổi tối ở nhà với con", hãy bàn với người cùng chăm con trước.
Cũng nên nghĩ tới những giai đoạn khó trong vài năm đó: mùa cao điểm công việc, khi con ốm, khi có chuyện gia đình. Những tháng như vậy, lịch học là thứ đầu tiên bị bỏ. Hỏi nơi đào tạo về chính sách bảo lưu, học lại, kéo dài thời gian học, để biết bạn có đường lùi khi cần.
Thử trước khi cam kết vài năm
Một tuần suy nghĩ không thay được một tháng thử. Trước khi đăng ký, bạn có thể:
- Đọc chương trình đào tạo văn bằng hai của hai ba nơi: các học phần, số tín chỉ, lịch học, cách thi. Hỏi nơi đào tạo các học phần đã học ở bằng thứ nhất có được công nhận không.
- Tìm một khoá ngắn hoặc một học phần mở có nội dung giống học phần nền tảng của chương trình văn bằng hai, học thử trong một hai tháng.
- Trong thời gian thử, ghi lại mỗi tuần mình dành bao nhiêu giờ và cảm thấy thế nào. Đây là dữ kiện thật về sức của bạn.
- Nói chuyện với một hai người đã học văn bằng hai cùng lĩnh vực, hỏi điều khó nhất và điều họ thấy đáng nhất.
- Nếu muốn chuyển sang lĩnh vực mới, thử làm một việc nhỏ trong lĩnh vực đó: hỗ trợ một dự án, làm tình nguyện, nhận một việc phụ ngắn hạn.
- Sau thời gian thử, viết một trang: quyết định của mình, lý do, và khi nào sẽ xem lại.
Nếu sau một hai tháng thử bạn thấy hào hứng và vẫn giữ được nhịp, đó là tín hiệu tốt. Nếu thấy kiệt sức hoặc mất hứng thú nhanh, bạn vừa tiết kiệm được vài năm.
Dấu hiệu đang muốn học vì sợ hơn là vì cần
Lo bị tụt lại là cảm giác phổ biến ở người đi làm, nhất là khi xung quanh nhiều người đi học thêm. Những dấu hiệu dưới đây cho thấy quyết định học văn bằng hai có thể đang được đẩy bởi nỗi lo nhiều hơn bởi nhu cầu thật:
- Bạn không nói được một công việc cụ thể mà tấm bằng sẽ giúp bạn làm được.
- Bạn đọc về văn bằng hai sau một ngày làm việc tệ, và ý định nguội đi khi công việc ổn lại.
- Bạn chọn lĩnh vực học theo lĩnh vực đồng nghiệp đang học, không theo điều bạn muốn làm.
- Bạn chưa từng đọc một cuốn sách hay theo một khoá miễn phí nào về lĩnh vực đó.
- Bạn thấy nhẹ nhõm khi đăng ký nhưng không hào hứng khi nghĩ tới nội dung các học phần.
- Bạn hình dung chủ yếu về ngày nhận bằng, ít hình dung về những buổi tối ngồi học.
Có một hai dấu hiệu không có nghĩa là không nên học. Nó gợi ý bạn nên thử nhỏ trước, như ở mục phía trên, để nỗi lo được thay bằng dữ kiện. Nếu cảm giác bất an về công việc đi kèm mất ngủ, căng thẳng kéo dài, hãy nói chuyện với người thân hoặc tìm chuyên gia tư vấn, vì một tấm bằng không chữa được điều đó.
Khi gia đình cùng gánh quyết định
Đi học vài năm buổi tối không chỉ là quyết định của một người. Vợ hoặc chồng có thể phải gánh thêm việc đón con, nấu ăn, dạy con học. Cha mẹ có thể phải trông cháu nhiều hơn. Chi phí học là khoản chi chung của gia đình. Vì vậy trước khi đăng ký, nên ngồi lại với những người bị ảnh hưởng, nói rõ lịch học, thời gian, chi phí, và hỏi họ có sẵn sàng không.
Một cách làm tốt là lập một thoả thuận cụ thể: những buổi nào ai đón con, ngân sách học lấy từ đâu, và một mốc xem lại sau học kỳ đầu. Khi có thoả thuận rõ, người ở nhà không cảm thấy bị đẩy việc, người đi học không cảm thấy mắc nợ. Nếu giữa chừng hoàn cảnh thay đổi, cả nhà có căn cứ để bàn lại.
Cũng nên nói trước về khả năng dừng. Nếu sau một năm thấy quá tải, việc bảo lưu hay dừng học là lựa chọn có cân nhắc, không phải thất bại. Thống nhất điều này từ đầu giúp bạn không rơi vào bẫy cố học cho bằng được chỉ vì đã bỏ ra một năm.
Câu hỏi thường gặp
Học văn bằng hai có được miễn các môn đã học ở bằng thứ nhất không?
Thường các cơ sở đào tạo xem xét công nhận một phần học phần đã học, nhưng mức công nhận tuỳ chương trình và quy chế hiện hành. Hãy mang bảng điểm bằng thứ nhất tới hỏi trực tiếp phòng đào tạo nơi bạn định học, xin câu trả lời bằng văn bản trước khi đăng ký.
Văn bằng hai có giá trị như bằng chính quy thứ nhất không?
Về nguyên tắc, văn bằng hai là một bằng đại học theo quy định, nhưng cách nhà tuyển dụng nhìn nhận có thể khác nhau. Hỏi trực tiếp người làm tuyển dụng trong lĩnh vực bạn nhắm tới. Kinh nghiệm thực tế và sản phẩm bạn làm được thường cũng được coi trọng không kém.
Đang có con nhỏ có nên học văn bằng hai không?
Được, nếu gia đình có thể chia lại việc nhà và bạn có thời gian thật sự cho việc học. Lập lịch tuần cụ thể, bàn với người cùng chăm con, đặt mốc xem lại sau học kỳ đầu. Nếu lịch quá chật, cân nhắc lùi lại một hai năm hoặc bắt đầu bằng một khoá ngắn.
Học văn bằng hai trực tuyến có ổn không?
Hình thức trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian đi lại nhưng đòi hỏi kỷ luật tự học cao. Hỏi kỹ về cách tổ chức lớp, cách thi, và văn bằng được cấp theo quy định nào. Kiểm chương trình có được cơ quan quản lý giáo dục cho phép không trước khi đăng ký.
Đã học được một năm thấy không hợp thì nên dừng hay cố học tiếp?
Hỏi mình: nếu hôm nay mới bắt đầu, biết những gì đã biết, mình có đăng ký không? Nếu không, một năm đã học là chi phí đã mất, không phải lý do để học thêm hai năm. Hỏi nơi đào tạo về bảo lưu trước khi quyết dừng hẳn, để giữ đường quay lại nếu sau này cần.