TuQuyet.comTự Quyết
Có nên nghỉ việc, chuyển việc

Có nên nghỉ việc khi chưa có việc mới: bốn câu hỏi cần trả lời trước khi nộp đơn

Nghỉ việc khi chưa có chỗ mới: tính quỹ sống bao nhiêu tháng, thời gian tìm việc thực tế, kế hoạch từng tuần và quyền lợi cần tra trước khi nộp đơn.

Young Vietnamese man sitting on a plastic stool on a narrow Hanoi balcony at dawn, notebook with blank pages on his knee, coffee filter dripping, seen from behind, cool blue light

Nghỉ việc khi chưa có việc mới không phải là quyết định dại dột, cũng không phải là quyết định dũng cảm; nó là một phép tính có bốn ẩn số. Bạn đang rời khỏi điều gì, quỹ tiền của bạn sống được bao nhiêu tháng, tìm được việc mới mất bao lâu với hồ sơ của bạn, và trong khoảng trống đó bạn làm gì mỗi tuần. Trả lời được cả bốn bằng con số và bằng việc cụ thể thì quyết định thuộc về bạn, ai nói gì cũng chỉ là tham khảo.

Bài này không khuyên bạn ở lại hay đi. Nó đưa ra cách tự trả lời bốn câu hỏi đó, một bảng tính quỹ sống với số giả định để bạn thay số của mình vào, những điều cần tra trong hợp đồng lao động trước khi nộp đơn, và những trường hợp mà ở lại thêm chính là phương án rủi ro hơn.

Vì sao câu hỏi này khó hơn vẻ ngoài của nó

Người đang muốn nghỉ thường nghe hai luồng ý kiến trái ngược. Một bên nói cứ tìm được chỗ mới rồi hãy nghỉ, vì đang có việc thì dễ được nhận hơn và không bị áp lực tiền. Bên kia nói cứ nghỉ đi, sức khoẻ quan trọng hơn, ở lại chỗ làm mình ghét chỉ khiến mình mòn dần. Cả hai lời khuyên đều đúng với một số người và sai với số còn lại, vì chúng bỏ qua hoàn cảnh cụ thể: người có quỹ tiền mười hai tháng khác hẳn người chỉ đủ tiền nhà tháng sau; người làm nghề đang thiếu người khác hẳn người làm ở mảng đang co lại.

Cái khó thứ hai nằm ở trạng thái của chính người quyết định. Khi chán việc đến mức nghĩ tới chuyện nghỉ, bạn thường đã mệt, ngủ kém, dễ cáu. Ở trạng thái đó, cái giá của việc ở lại thêm một ngày hiện ra rất to, còn cái giá của ba tháng không có lương lại trông nhỏ và xa. Đây là chỗ mà một bảng tính viết ra giấy giúp được nhiều hơn mọi lời động viên: nó kéo những thứ xa về gần để bạn nhìn chúng cùng một cỡ.

Cái khó thứ ba là quyết định này chỉ đảo ngược được một phần. Bạn có thể đi làm lại, nhưng gần như không quay về đúng chỗ cũ, đúng mức lương cũ, đúng mối quan hệ cũ. Với loại quyết định nửa đảo ngược được như vậy, cách làm hợp lý là chuẩn bị kỹ phần không đảo ngược được (tiền, quyền lợi, cách rời đi) và để phần còn lại linh hoạt.

Câu hỏi một: mình đang chạy khỏi điều gì, hay đang đi tới điều gì

Viết ra ba lý do muốn nghỉ, mỗi lý do một câu. Không viết "mệt quá" hay "chán lắm" mà viết điều gây ra cái mệt: quản lý mới giao việc lúc mười giờ đêm, dự án kéo dài sáu tháng không có ai ghi nhận, công việc lặp lại đến mức không còn học thêm được gì. Lý do cụ thể mới đem ra cân được.

Đánh dấu lý do nào là "chạy khỏi", lý do nào là "đi tới". Chạy khỏi là muốn thoát một thứ đang có; đi tới là muốn có một thứ chưa có, như được làm mảng khác, được học một kỹ năng, có thời gian cho con. Người chỉ có lý do chạy khỏi thường dễ nhảy vào chỗ mới có đúng vấn đề cũ, vì họ chọn chỗ mới theo tiêu chí "không giống chỗ này" chứ không theo điều mình cần.

Hỏi xem lý do đó còn không nếu đổi người, đổi phòng, đổi dự án. Nếu cái khiến bạn khổ là một người quản lý cụ thể, việc chuyển sang bộ phận khác trong cùng công ty có thể giải quyết được mà không phải mất thu nhập. Nếu đó là bản chất của ngành, của nghề, thì đổi công ty cũng không thay đổi gì nhiều.

Xem lý do đó có gắn với một thời điểm không. Mùa cao điểm cuối năm, một đợt tái cấu trúc, ba tháng chăm người nhà ốm: có những cái khó tự hết sau một mốc. Quyết định nghỉ trong lúc khó nhất của một giai đoạn tạm thời thường là quyết định mà vài tháng sau người ta tiếc.

Đặt câu hỏi 10-10-10 cho riêng chuyện này. Mười ngày sau khi nghỉ, mười tháng sau, mười năm sau, mình sẽ nghĩ gì về quyết định hôm nay? Câu trả lời thật thường cho thấy mười ngày đầu nhẹ nhõm, còn mười tháng sau phụ thuộc gần hết vào việc bạn đã chuẩn bị tiền và kế hoạch tới đâu.

Câu hỏi hai: quỹ sống được bao nhiêu tháng

Quỹ sống không phải là số dư tài khoản chia cho lương. Nó là số tiền bạn có thể dùng mà không đụng tới khoản dành cho việc khác, chia cho chi tiêu thật sự mỗi tháng khi không đi làm. Bảng dưới là một ví dụ giả định với số tròn để bạn thấy cách tính; hãy thay bằng số của mình.

KhoảnVí dụ giả địnhGhi chú khi tự tính
Tiền mặt và tiết kiệm rút được ngay90 triệu đồngKhông tính khoản đã định cho việc khác như tiền học của con
Trừ quỹ cho chuyện bất ngờ- 20 triệu đồngGiữ riêng cho ốm đau, hỏng xe, việc gia đình
Tiền dùng được cho thời gian nghỉ70 triệu đồngĐây là con số để chia
Chi tiêu cố định mỗi tháng10 triệu đồngNhà, ăn, đi lại, trả nợ tối thiểu, tiền gửi bố mẹ
Chi phát sinh khi không đi làm2 triệu đồngTự đóng bảo hiểm y tế nếu cần, khoá học, đi phỏng vấn
Số tháng sống đượcKhoảng 5–6 tháng70 chia 12, làm tròn xuống

Con số cuối cùng nên được đặt cạnh câu hỏi thứ ba: thời gian tìm việc thực tế. Nếu quỹ sống ngắn hơn thời gian tìm việc bạn ước tính, khoảng trống chính là rủi ro bạn đang nhận. Một số người chấp nhận rủi ro đó vì đã có nguồn thu khác hoặc vì gia đình đỡ được; điều quan trọng là nhận nó với đôi mắt mở, không phải phát hiện ra vào tháng thứ tư.

Nếu bạn đang trả góp nhà, xe hay vay tiêu dùng, hãy tính khoản trả nợ ở mức tối thiểu bắt buộc chứ không phải mức bạn đang trả cho nhanh. Nghỉ việc mà để lỡ một kỳ trả nợ thì cái giá phải trả kéo dài lâu hơn mấy tháng lương.

Câu hỏi ba: tìm được việc mới mất bao lâu với hồ sơ của mình

Không ai có con số chung cho câu này, và bạn nên dè chừng với bất cứ ai nói chắc "chỉ một tháng là có việc". Thời gian tìm việc phụ thuộc vào nghề của bạn đang thiếu hay thừa người, cấp bậc bạn nhắm tới (vị trí càng cao càng ít chỗ, quy trình tuyển càng dài), bạn đang ở thành phố lớn hay tỉnh nhỏ, và mức lương mong muốn so với mặt bằng. Một nhân viên kế toán ba năm kinh nghiệm ở TP Hồ Chí Minh và một trưởng phòng kỹ thuật mười năm kinh nghiệm ở Lào Cai sẽ có hai bài toán khác hẳn.

Cách ước lượng thực tế nhất là hỏi chính thị trường trước khi nghỉ. Trong hai đến bốn tuần, hãy cập nhật hồ sơ, ứng tuyển thử vài chỗ phù hợp, nhắn cho ba đến năm người quen cùng nghề hỏi xem chỗ họ có đang tuyển không. Số cuộc gọi phỏng vấn bạn nhận được trong khoảng thời gian đó là dữ liệu thật, đáng tin hơn mọi bài báo về thị trường lao động.

Sau đó, nhân ước lượng của bạn lên. Người đang chán việc thường lạc quan về thời gian tìm việc vì muốn tin rằng mình sẽ thoát nhanh. Quy trình tuyển dụng ở nhiều nơi gồm vài vòng, mỗi vòng cách nhau một hai tuần, rồi còn thời gian chờ thư mời, thương lượng, và cả thời gian báo trước ở chỗ cũ nếu bạn còn đang làm. Nếu ước lượng ban đầu là hai tháng, lập kế hoạch tiền cho bốn tháng là cách tự bảo vệ hợp lý.

Một điểm hay bị bỏ qua: khoảng trống trên hồ sơ. Vài tháng nghỉ giữa hai công việc là chuyện bình thường và nhà tuyển dụng có kinh nghiệm hiểu điều đó. Điều họ để ý là bạn kể về khoảng đó thế nào. Một câu ngắn gọn, thật, có nội dung, như dành thời gian hoàn thành một khoá học hay chăm người nhà, đủ để khép câu chuyện.

Câu hỏi bốn: nghỉ xong làm gì trong từng tuần

Người nghỉ việc không có kế hoạch thường trải qua một quỹ đạo quen thuộc: hai tuần đầu nghỉ ngơi thật sự, tuần thứ ba bắt đầu thấy bứt rứt, tháng thứ hai lo lắng vì tiền giảm mà chưa có tin gì. Một kế hoạch đơn giản giúp khoảng nghỉ có hình dạng. Dưới đây là khung tám tuần để bạn điều chỉnh theo mình.

  1. Tuần 1–2: nghỉ thật. Ngủ đủ, đi bộ, gặp người thân, không ứng tuyển chỗ nào. Mục tiêu là đầu óc đủ tỉnh để quyết định chỗ tiếp theo bằng lý trí chứ không bằng sự mệt mỏi.
  2. Tuần 3: viết lại một trang về điều bạn muốn ở công việc tiếp theo, dựa trên danh sách "đi tới" ở câu hỏi một. Ghi ba điều phải có, ba điều không chấp nhận được, và mức thu nhập tối thiểu.
  3. Tuần 4: cập nhật hồ sơ, chọn mười chỗ phù hợp với trang vừa viết, nhắn cho người quen trong nghề. Mỗi ngày làm việc tìm việc vài giờ vào buổi sáng, như một ca làm.
  4. Tuần 5–6: đi phỏng vấn, ghi lại sau mỗi buổi điều bạn thấy được và điều còn băn khoăn. Song song, học hoặc làm một việc nhỏ có thể kể được trong phỏng vấn tiếp theo.
  5. Tuần 7: xem lại quỹ sống. Nếu tiền tiêu nhanh hơn dự tính hoặc chưa có tín hiệu tích cực, mở rộng phạm vi tìm việc hoặc tính tới việc làm tạm thời.
  6. Tuần 8: tự hỏi một câu thẳng: kế hoạch có đang chạy không. Nếu chưa, đặt mốc kế tiếp và phương án dự phòng cụ thể, không để trôi sang tháng thứ ba mà không quyết gì.

Điểm mấu chốt của khung này là có mốc xem lại. Quyết định nghỉ không kết thúc lúc bạn nộp đơn; nó tiếp tục trong từng tuần sau đó, và có mốc thì bạn điều chỉnh được trước khi quá muộn.

Những điều trong hợp đồng và quyền lợi cần tra trước khi nộp đơn

Phần pháp lý dưới đây chỉ ở mức nguyên tắc. Quy định về lao động, bảo hiểm và trợ cấp có thể thay đổi, nên trước khi nộp đơn hãy đọc lại hợp đồng của mình, tra văn bản hiện hành trên cổng thông tin chính thức, và hỏi phòng nhân sự hoặc luật sư khi có điều chưa rõ.

  • Thời hạn báo trước. Bộ luật Lao động quy định người lao động đơn phương nghỉ phải báo trước một số ngày tuỳ loại hợp đồng và ngành nghề. Nghỉ không đúng thời hạn có thể khiến bạn mất một số quyền lợi và phải bồi thường.
  • Cam kết đào tạo. Nếu công ty từng cử bạn đi học và bạn có ký cam kết làm việc một thời gian, hãy đọc kỹ điều khoản hoàn trả chi phí khi nghỉ sớm.
  • Điều khoản bảo mật và không cạnh tranh. Một số hợp đồng có điều khoản hạn chế làm cho đối thủ. Phạm vi và hiệu lực của loại điều khoản này cần được hỏi người có chuyên môn, đừng tự đoán.
  • Lương, thưởng và ngày phép còn lại. Hỏi rõ kỳ thưởng có tính cho người nghỉ giữa kỳ không, ngày phép chưa nghỉ được giải quyết thế nào. Đôi khi lùi ngày nghỉ vài tuần để qua một kỳ thưởng là khác biệt đáng kể.
  • Bảo hiểm xã hội và trợ cấp thất nghiệp. Trợ cấp thất nghiệp có điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm và thời hạn nộp hồ sơ sau khi nghỉ. Tra điều kiện hiện hành trước, đừng mặc định là mình đủ.
  • Bàn giao và giấy tờ. Hỏi trước về quy trình bàn giao, ngày chốt sổ bảo hiểm, thời điểm nhận các giấy tờ cần cho chỗ làm mới.

Khi nào ở lại thêm mới là phương án rủi ro hơn

Có những hoàn cảnh mà câu hỏi không còn là nghỉ có hợp lý không, mà là ở lại có an toàn không. Nếu bạn bị quấy rối, bị đối xử xúc phạm, bị nợ lương nhiều kỳ, hoặc được yêu cầu làm việc trái pháp luật, thì việc rời đi sớm là chuyện bảo vệ bản thân. Luật lao động cũng có những trường hợp người lao động được nghỉ mà không cần báo trước; hãy hỏi luật sư hoặc tổ chức công đoàn để biết hoàn cảnh của mình có thuộc diện đó không.

Tương tự với sức khoẻ. Nếu công việc khiến bạn mất ngủ kéo dài, ăn không được, thường xuyên muốn khóc hoặc thấy mọi thứ vô nghĩa, đó là dấu hiệu nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý trước, rồi mới quyết chuyện công việc. Một quyết định lớn đưa ra trong lúc khủng hoảng thường không phải là quyết định tốt nhất, và chuyên gia có thể giúp bạn tách vấn đề sức khoẻ khỏi vấn đề công việc. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc thấy nguy hiểm tức thời, hãy gọi 115 hoặc nhờ người bên cạnh đưa tới cơ sở y tế gần nhất ngay.

Ngoài những trường hợp đó, quyết định nằm ở bảng tính và kế hoạch của bạn. Không có câu trả lời đúng cho mọi người, chỉ có câu trả lời mà bạn đã cân nhắc đủ để sống thoải mái với nó dù kết quả thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ việc rồi mới tìm việc có bị nhà tuyển dụng đánh giá thấp không?

Không nhất thiết. Nhiều nhà tuyển dụng hiểu rằng người ta cần nghỉ giữa hai công việc. Điều họ quan tâm là bạn giải thích khoảng trống đó thế nào và bạn đã làm gì trong thời gian ấy. Một lời giải thích ngắn, thật và có nội dung thường đủ; khoảng trống càng dài thì càng cần có việc cụ thể để kể.

Nên nói với gia đình trước hay sau khi nộp đơn?

Nếu thu nhập của bạn ảnh hưởng tới chi tiêu chung của gia đình, nên bàn trước khi nộp đơn. Người cùng chịu hệ quả có quyền được biết và thường góp ý được những điều bạn không thấy, như một khoản chi sắp tới. Bạn vẫn là người quyết định, nhưng quyết định có người cùng hiểu sẽ dễ sống hơn khi gặp khó.

Có nên nghỉ ngay sau khi nhận thưởng cuối năm không?

Nhiều người chọn mốc này vì không muốn mất khoản thưởng. Đó là cân nhắc hợp lý, miễn bạn tính cả thời gian báo trước và đọc kỹ quy chế thưởng, vì một số nơi có điều kiện về thời điểm còn làm việc. Đầu năm cũng là lúc nhiều nơi tuyển người, nhưng cũng nhiều người cùng đi tìm việc.

Làm tự do vài tháng trong lúc tìm việc có nên không?

Có thể là cách giữ thu nhập và giữ nhịp làm việc, nhưng hãy đặt giới hạn thời gian cho nó. Nhận việc tự do nhiều quá dễ chiếm hết thời gian dành cho tìm việc chính, và thu nhập tự do thường không đều. Hãy xem nó là phần đệm, không phải kế hoạch chính, trừ khi bạn đã quyết hướng sang làm riêng.

Nếu đã nghỉ mà ba tháng chưa tìm được việc thì làm gì?

Đó là lúc xem lại ba điều: phạm vi tìm việc có quá hẹp không, hồ sơ và cách phỏng vấn có vấn đề gì không, và quỹ sống còn bao lâu. Nhờ một người trong nghề đọc hồ sơ và nghe bạn trả lời phỏng vấn thử thường giúp thấy lỗi nhanh. Nếu tiền cạn dần, nhận một việc tạm để có thêm thời gian là quyết định thực tế, không phải thất bại.

Chán việc mà sếp đề nghị cho nghỉ phép dài thì có nên nhận không?

Đó là một phép thử nhỏ đáng giá. Một kỳ nghỉ dài cho bạn biết cái chán là do mệt tích tụ hay do bản chất công việc. Nếu sau kỳ nghỉ bạn quay lại mà vẫn thấy như cũ sau vài tuần, thông tin đó giúp quyết định chắc chắn hơn nhiều so với quyết trong lúc đang kiệt sức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138