TuQuyet.comTự Quyết
Chọn trường cho con và học tiếp

Du học hay học đại học trong nước: cả nhà cân nhắc gì trước khi nộp hồ sơ

Du học hay học trong nước? Cách tách lý do muốn đi, tính tiền cho cả khoá kèm khoản dự phòng, đo sức chịu xa nhà và những con đường ở giữa hai lựa chọn.

Departure hall of an airport in Hanoi, a mother and her grown son standing close with one suitcase, faces turned away, large windows, soft morning light

Du học hay học trong nước là quyết định của cả gia đình, và nó đứng được khi trả lời đủ ba câu: con đi để có được điều gì cụ thể, nhà mình có giữ được chi phí cho cả khoá kể cả năm khó khăn, và con có sẵn sàng sống xa nhà nhiều năm không. Thiếu một trong ba, lựa chọn nào cũng rủi ro hơn mức cần.

Bài này không khuyên đi hay ở, không xếp nước nào, trường nào hơn, không bàn chọn ngành. Bài đưa cách tách lý do, cách tính tiền theo cả khoá, cách đo sức chịu xa nhà, những con đường ở giữa và cách tưởng tượng trước những tình huống xấu. Mọi con số đều giả định, số tròn. Thủ tục thị thực và quy định học tập ở nước ngoài thay đổi thường xuyên, bạn cần kiểm thông tin chính thức hiện hành.

Tách lý do muốn đi du học

Viết ra mọi lý do khiến cả nhà nghĩ tới du học, rồi đánh dấu mỗi lý do là của con, của bố mẹ hay của cả hai. Các lý do hay gặp:

  • Muốn học trong một môi trường khác: cách dạy, cách học, tiếp xúc nhiều nền văn hoá.
  • Muốn giỏi ngoại ngữ thật sự: sống và học bằng ngôn ngữ đó hằng ngày.
  • Muốn con tự lập: tự lo cuộc sống, tự giải quyết vấn đề.
  • Muốn có cơ hội làm việc hoặc định cư ở nước ngoài sau này.
  • Bạn bè, người thân nhiều người đi: cảm giác nên đi theo.
  • Chưa có lựa chọn trong nước hợp ý.
  • Một niềm mong mỏi của gia đình: điều bố mẹ từng muốn mà chưa làm được.

Nhìn lại danh sách, nếu phần lớn lý do được đánh dấu là của bố mẹ, nên dừng lại nói chuyện với con trước khi đi tiếp. Nếu lý do mạnh nhất là "bạn bè đều đi", đó là chạy theo số đông và cần thêm lý do riêng. Còn những lý do cụ thể như muốn học trong môi trường khác, muốn tự lập, nên hỏi tiếp: có cách nào khác để có điều đó không, và cách đó tốn kém ra sao so với du học.

Tiền: tính cho cả khoá và thêm một khoản dự phòng

Cách tính hay sai nhất là nhìn chi phí năm đầu rồi nhân với số năm. Chi phí du học gồm học phí, chỗ ở, ăn uống, đi lại, bảo hiểm y tế, sách vở, vé máy bay về thăm nhà, và nhiều khoản phát sinh. Mỗi năm có thể tăng, tỷ giá có thể biến động. Cách tính chắc tay là lập bảng theo từng năm, cộng một dòng dự phòng khoảng một phần năm tổng chi phí cho những biến động không lường trước, rồi cộng cho cả khoá.

Ví dụ giả định với số tròn: nếu tổng chi phí một năm khoảng 600 triệu đồng, khoá bốn năm cộng dự phòng có thể vượt 2,8 tỷ đồng. Con số không để doạ, mà để trả lời câu: nhà mình lấy khoản này từ đâu và nếu giữa chừng thu nhập giảm thì sao. Nếu phải bán tài sản thiết yếu như căn nhà đang ở, dùng hết quỹ dự phòng của bố mẹ, hay vay một khoản lớn, rủi ro của cả gia đình tăng lên rất nhiều.

Nếu tính chuyện vay, nguyên tắc là chỉ vay khoản mà gia đình chắc trả được bằng thu nhập hiện có, không dựa vào thu nhập con có thể kiếm sau khi tốt nghiệp. Đọc kỹ hợp đồng, hỏi người có chuyên môn tài chính hoặc pháp lý trước khi ký. Cũng đừng tính phần việc làm thêm của con ở nước ngoài vào ngân sách chính, vì quy định về làm thêm cho du học sinh mỗi nước một khác và có thể thay đổi, và con cần thời gian cho việc học.

Sức chịu xa nhà của con: đo bằng những lần đã thử

Du học không chỉ là đi học. Đó là tự nấu ăn, tự đi khám bệnh khi ốm, tự xử lý giấy tờ, tự vượt qua những tối cô đơn ở một múi giờ khác. Có bạn thích nghi nhanh, có bạn chật vật nhiều tháng. Điều này ít liên quan tới việc học giỏi hay không, mà liên quan tới tính cách, kinh nghiệm sống độc lập và sự sẵn sàng của con.

Cách đo tốt nhất là nhìn lại những lần con đã thử xa nhà: một kỳ trại hè, một chuyến đi dài với bạn, một học kỳ ở nội trú. Con xoay xở thế nào, có tự lo được không, có giữ liên lạc đều không, có gọi về khi gặp chuyện không. Nếu chưa từng có lần nào, có thể tạo một phép thử nhỏ trong năm cuối cấp: con tự lo bữa ăn một tuần, tự đi một chuyến xa trong nước, tự xử lý một thủ tục giấy tờ.

Cũng hỏi con thẳng thắn: con lo điều gì nhất khi nghĩ tới việc sống xa nhà. Những nỗi lo cụ thể như sợ không có bạn, sợ ốm không ai chăm, sợ tiếng chưa đủ là dữ kiện để chuẩn bị, không phải lý do để coi thường con. Nếu con đã từng gặp khó khăn về sức khoẻ tinh thần, hãy hỏi ý kiến chuyên gia đang theo dõi con trước khi quyết, và tìm hiểu dịch vụ hỗ trợ ở nơi con định tới.

So hai phương án theo tiêu chí của nhà mình

Bảng dưới đặt các tiêu chí hay gặp cạnh hai phương án, kèm câu hỏi cần trả lời. Mỗi nhà sẽ đặt sức nặng khác nhau lên từng dòng.

Tiêu chíDu họcHọc trong nướcCâu cần trả lời
Môi trường họcKhác hẳn, phải thích nghiQuen thuộc, gần gia đìnhCon cần một môi trường mới đến mức nào?
Chi phí cả khoáThường cao hơn nhiều, biến động theo tỷ giáThường thấp hơn, dễ dự đoánNhà mình chịu được bao nhiêu mà không ảnh hưởng an toàn tài chính?
Ngoại ngữDùng hằng ngàyPhải chủ động tìm môi trường dùngNgoại ngữ là mục tiêu chính hay phụ?
Tự lậpBắt buộc ngay từ đầuTuỳ vào việc con ở nhà hay ở trọCon sẵn sàng tới đâu?
Mạng lưới quan hệRộng ở nước ngoài, mỏng ở trong nướcDày ở trong nướcCon định sống và làm việc ở đâu sau này?
Hỗ trợ gia đìnhXa, khó hỗ trợ khi có chuyệnGần, hỗ trợ kịp thờiGia đình có cần con ở gần không, con có cần gia đình ở gần không?

Đọc từng dòng cùng con. Chỗ nào hai người trả lời khác nhau là chỗ cần nói chuyện thêm. Bảng không cho ra kết luận; nó cho thấy bạn đang đổi cái gì lấy cái gì.

Những con đường ở giữa hai lựa chọn

Học trong nước rồi đi sau. Học đại học trong nước, sau đó đi du học bậc sau đại học. Con trưởng thành hơn khi đi, biết rõ mình cần học gì, và chi phí những năm đầu thấp hơn.

Trao đổi một học kỳ. Nhiều trường đại học trong nước có chương trình trao đổi sinh viên với trường nước ngoài, cho phép con sống và học ở nước ngoài một học kỳ hoặc một năm. Đây là phép thử tốt cho cả con lẫn gia đình.

Chương trình liên kết. Học một phần ở trong nước, một phần ở nước ngoài. Cần kiểm kỹ chương trình được cơ quan quản lý giáo dục công nhận và văn bằng được cấp bởi đâu.

Khoá học ngắn hạn mùa hè. Một khoá học hè ở nước ngoài giúp con trải nghiệm môi trường trước khi quyết định đi dài hạn.

Hoãn một năm có kế hoạch. Dành một năm để học ngoại ngữ, đi làm, chuẩn bị hồ sơ kỹ hơn. Năm này chỉ có ích khi có kế hoạch cụ thể, không phải để chờ đợi.

Cân nhắc các con đường này. Những con đường ở giữa thường giữ được nhiều đường lui hơn. Khi phân vân, phương án đảo ngược được dễ hơn đáng được ưu tiên xem xét trước.

Tưởng tượng trước những tình huống xấu

Trước khi nộp hồ sơ, cả nhà thử hình dung: hai năm sau, chuyện du học không như mong đợi. Chuyện gì có thể đã xảy ra? Những tình huống hay gặp, kèm điều có thể chuẩn bị từ bây giờ:

  • Thu nhập gia đình giảm giữa chừng: có khoản dự phòng chưa, có phương án chuyển về học trong nước hoặc chuyển trường chi phí thấp hơn không.
  • Con không theo kịp việc học vì ngôn ngữ: con đã đủ vững ngoại ngữ chưa, có lớp dự bị không.
  • Con cô đơn, buồn kéo dài: con biết tìm dịch vụ tư vấn của trường chưa, gia đình có lịch gọi điện đều đặn chưa.
  • Con ốm nặng: bảo hiểm y tế có đủ không, có người thân hoặc người quen ở gần không.
  • Con muốn về nước: gia đình sẽ phản ứng thế nào, con có thể chuyển tiếp việc học ra sao.
  • Quy định thị thực hoặc học tập thay đổi: gia đình theo dõi thông tin chính thức từ đâu.

Với mỗi tình huống, ghi một hai việc chuẩn bị. Khi đã có kế hoạch cho tình huống xấu, cả nhà quyết định bình tĩnh hơn, và con biết rằng nếu gặp khó, con có đường về mà không phải thấy mình thất bại.

Ai quyết khi con đã đủ mười tám tuổi

Ở tuổi chuẩn bị vào đại học, con đã đủ lớn để có tiếng nói chính trong chuyện học ở đâu, và nhiều khi là người ký hồ sơ. Nhưng trong phần lớn gia đình Việt, bố mẹ vẫn là người lo phần lớn chi phí. Vì thế quyết định du học thực chất là một thoả thuận giữa hai bên: con đóng góp mong muốn, sức học và sự sẵn sàng; bố mẹ đóng góp nguồn lực và kinh nghiệm sống. Khi một bên quyết thay bên kia hoàn toàn, thoả thuận dễ gãy giữa chừng.

Cách làm êm là chia rõ phần nào ai quyết. Ví dụ: con quyết chuyện có muốn đi hay không và muốn học trong môi trường thế nào; bố mẹ nói rõ mức chi phí gia đình lo được, không mập mờ; hai bên cùng quyết những phương án nằm trong khung đó. Khi giới hạn tài chính được nói ra từ đầu, con không phải đoán, và không ai cảm thấy bị từ chối vào phút cuối.

Ghi lại những điều đã thống nhất: ngân sách mỗi năm, ai lo khoản nào, điều kiện để tiếp tục hay quay về, lịch liên lạc. Một trang giấy như vậy có ích hơn bạn nghĩ khi mấy năm sau ai đó nhớ khác về những gì đã hứa.

Câu hỏi thường gặp

Con chưa đủ mười tám tuổi có nên đi du học không?

Tuỳ sự sẵn sàng của con và mức hỗ trợ ở nơi con tới. Trẻ chưa thành niên cần người giám hộ và môi trường sống an toàn, gia đình cần theo sát hơn. Hãy cân nhắc kỹ sức tự lập của con qua những lần đã thử, và hỏi các quy định về học sinh chưa thành niên ở nước định đến.

Con muốn đi nhưng gia đình tài chính không đủ thoải mái thì sao?

Tìm hiểu học bổng, chương trình trao đổi, học trong nước rồi đi bậc sau đại học. Nói thẳng với con về giới hạn tài chính, cùng con lập bảng chi phí. Một đứa con hiểu hoàn cảnh nhà mình sẽ cùng tìm đường phù hợp, thay vì cảm thấy bị từ chối.

Du học về có dễ tìm việc trong nước hơn không?

Không có câu trả lời chung; phụ thuộc lĩnh vực, năng lực, kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ của từng người. Đừng coi bằng nước ngoài là bảo đảm. Nếu con định làm việc trong nước, nên tìm cách giữ quan hệ, thực tập trong nước trong những kỳ nghỉ.

Nên chọn nước nào để du học?

Bài này không xếp hạng nước nào. Hãy dùng lại bảng tiêu chí của nhà mình: chi phí, ngôn ngữ, khí hậu, khoảng cách, người thân, quy định làm thêm và sau tốt nghiệp. Mỗi tiêu chí kiểm bằng nguồn chính thức hiện hành của nước đó, vì quy định có thể thay đổi.

Con đang du học muốn bỏ về thì gia đình nên làm gì?

Nghe con trước, hỏi rõ điều gì đang xảy ra: việc học, sức khoẻ, cô đơn hay một chuyện khác. Nếu có dấu hiệu khủng hoảng tinh thần, giúp con tìm chuyên gia ngay ở nơi con đang sống. Sau đó mới cân nhắc tiếp tục, tạm nghỉ hay về nước. Về nước không phải thất bại nếu đó là quyết định có cân nhắc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138