TuQuyet.comTự Quyết
Chọn trường cho con và học tiếp

Có nên cho con đi học thêm: quyết theo từng môn, từng giai đoạn, không theo số đông

Cho con học thêm hay không nên quyết từng môn, từng giai đoạn. Cách tách lý do thật khỏi lý do sợ con thua bạn, tính giờ tuần và đặt ngày dừng thử.

Hanoi apartment at dusk, a mother and a young son sitting on the floor by a low table with a blank weekly planner sheet, viewed from above, warm light

"Có nên cho con đi học thêm" là câu hỏi quá rộng để trả lời một lần; cách quyết chắc hơn là tách nó ra thành từng môn, từng giai đoạn, mỗi quyết định có lý do riêng và có ngày xem lại. Học thêm toán ở năm cuối cấp vì con muốn thi vào một trường cụ thể là một quyết định khác hẳn với học thêm ba môn từ lớp hai vì cả lớp đều đi.

Bài này đưa cách cân nhắc, không phán học thêm là tốt hay xấu. Bạn sẽ tách lý do của mình, tính tổng giờ trong tuần của con, nghe con nói, thử một khoá ngắn có ngày dừng, và biết những dấu hiệu cho thấy nên giảm. Bài không đánh giá năng lực của con; người được cân nhắc ở đây là các phương án học, không phải đứa trẻ.

Tách câu hỏi lớn thành những câu hỏi nhỏ

Khi một câu hỏi lớn làm bạn phân vân mãi, thường là vì nó chứa nhiều câu hỏi nhỏ có câu trả lời khác nhau. "Có nên cho con học thêm" chứa ít nhất bốn câu: học môn nào, vì lý do gì, trong bao lâu, và đổi lại con bớt đi thời gian nào. Một nhà có thể trả lời "có" cho tiếng Anh vì con thích và ở nhà không ai kèm được, "không" cho toán vì con đang theo kịp, và "chưa" cho môn năng khiếu vì muốn chờ con lớn thêm một năm.

Tách như vậy có hai cái lợi. Thứ nhất, mỗi quyết định nhỏ dễ đảo lại hơn: dừng một lớp tiếng Anh không có gì to tát, trong khi "thôi không cho con học thêm nữa" nghe như một tuyên bố. Thứ hai, cuộc nói chuyện trong nhà chuyển từ quan điểm sang lý do. Thay vì tranh luận học thêm tốt hay xấu, hai vợ chồng bàn xem lớp toán này giúp con được gì cụ thể.

Cách làm: lấy một tờ giấy, kẻ bốn cột gồm môn hoặc lớp đang cân nhắc, lý do, thời hạn thử, và con sẽ bớt đi thời gian nào. Điền từng dòng. Dòng nào bạn không viết được lý do cụ thể, hoặc không biết con sẽ bớt đi thứ gì, đó là dòng cần nghĩ thêm trước khi đăng ký.

Lý do nào đứng được, lý do nào cần soi lại

Ai cũng có lý do khi cho con học thêm, nhưng không phải lý do nào cũng cùng sức nặng. Bảng dưới gom các lý do hay gặp, kèm câu tự hỏi để bạn kiểm xem lý do của mình đang đứng trên dữ kiện hay trên nỗi lo.

Lý do hay gặpCâu tự hỏiNếu câu trả lời là…
Con đang hổng một phần kiến thứcGiáo viên trên lớp đã nói cụ thể con hổng chỗ nào chưa?Có: lớp ngắn hạn nhắm đúng chỗ hổng thường hợp lý. Chưa: hỏi giáo viên trước
Con thích môn đó và muốn học sâu hơnCon tự đề nghị hay mình gợi ý?Con tự đề nghị: lý do mạnh. Mình gợi ý: thử ngắn rồi hỏi lại con
Ở nhà không ai kèm đượcCon cần người giảng hay chỉ cần người ngồi cùng giữ nếp?Chỉ cần giữ nếp: có thể có cách khác ít tốn giờ hơn
Cả lớp đều đi học thêmNếu không ai đi, mình có cho con đi không?Không: đây là lý do chạy theo số đông
Sợ con thua bạnThua ở chuyện gì, và điều đó quan trọng với con hay với mình?Với mình: nên nói chuyện với nỗi lo của mình trước
Chuẩn bị cho một kỳ thi chuyển cấpCon có muốn thi vào đó không, còn bao lâu nữa?Có và còn gần: hợp lý nếu giữ được giờ ngủ, giờ nghỉ

Bảng này không để bạn tự trách mình. Lo cho con là chuyện bình thường. Nhưng một quyết định dựa trên nỗi lo thường không có điểm dừng: lo thì thêm lớp, thêm lớp mà vẫn lo thì thêm lớp nữa. Một quyết định dựa trên lý do cụ thể thì có điểm dừng rõ, ví dụ khi chỗ hổng đã được lấp.

Tính tổng giờ của con trong một tuần

Trước khi thêm một lớp, hãy nhìn cả tuần của con trên một trang giấy. Cách làm mất khoảng nửa giờ:

  1. Kẻ bảng bảy ngày, mỗi ngày chia theo giờ từ lúc con dậy đến lúc con ngủ.
  2. Tô giờ ở trường, kể cả bán trú, và giờ đi đường.
  3. Tô giờ ngủ con cần theo lứa tuổi; nếu chưa rõ, hỏi nhân viên y tế hoặc bác sĩ nhi. Giờ ngủ là khối cố định, không phải chỗ để cắt.
  4. Tô giờ ăn, tắm, việc nhà con được giao.
  5. Tô giờ làm bài về nhà thực tế, không phải giờ "đáng lẽ".
  6. Tô các lớp học thêm đang có, cộng cả thời gian đi đến lớp và chờ đón.
  7. Nhìn phần còn trống: đó là giờ chơi tự do, vận động ngoài trời, ở bên gia đình, đọc sách con thích. Đếm xem mỗi ngày còn bao nhiêu.

Ví dụ giả định: một bạn lớp bốn ở Cần Thơ, sau khi tô hết, mỗi ngày thường còn khoảng bốn mươi phút trống, riêng hai ngày có lớp tiếng Anh thì gần như không còn gì. Bố mẹ định thêm lớp toán hai buổi tối. Nhìn bảng, họ thấy lớp toán sẽ lấy đi toàn bộ phần trống của hai ngày nữa. Họ quyết định chỉ thêm một buổi vào cuối tuần, thử sáu tuần rồi xem lại.

Không có con số chuẩn bao nhiêu giờ trống là đủ cho mọi trẻ. Nhưng một tuần không còn khoảng trống nào là tín hiệu cần chú ý, vì trẻ cũng cần thời gian không ai giao việc.

Nghe con nói, theo cách con nói được

Hỏi con "con có muốn học thêm không" thường nhận được câu trả lời theo tâm trạng lúc đó, hoặc câu trả lời con đoán bố mẹ muốn nghe. Câu hỏi cụ thể cho kết quả tốt hơn: ở lớp học thêm, con thích nhất lúc nào; có buổi nào con thấy mệt không muốn đi; nếu được bớt một buổi, con muốn dùng thời gian đó làm gì. Với trẻ nhỏ, để ý cả những điều con không nói: hay kêu đau bụng trước giờ đi lớp, ngủ gật trên xe, hoặc ngược lại hào hứng kể chuyện lớp.

Điều quan trọng là không gắn câu trả lời của con với sự hài lòng của bố mẹ. Nếu con nói mệt, tránh đáp lại bằng "bạn nào cũng học mà có ai kêu đâu". Câu đó dạy con rằng nói thật thì bị so sánh, và lần sau con sẽ im lặng. Thay vào đó, ghi nhận: "bố biết rồi, để bố mẹ xem lại lịch". Rồi xem lại thật.

Nghe con không có nghĩa là để con quyết hết. Có những việc trẻ chưa đủ tầm nhìn để chọn, và người lớn chịu trách nhiệm cuối cùng. Nghe con là để quyết định của người lớn có thêm dữ kiện từ chính người phải đi học. Với con lớn, đang ở cấp hai, cấp ba, nên để con tham gia nhiều hơn, cùng ngồi điền bảng giờ trong tuần và cùng đặt ngày xem lại.

Thử một khoá ngắn, có ngày dừng định sẵn

Đặt thời hạn trước khi bắt đầu. Thay vì đăng ký "học thêm toán", đăng ký "học thêm toán tám tuần, đến cuối tháng sau xem lại". Ngày dừng được đặt trước khiến việc dừng trở thành bình thường, không phải thất bại.

Viết ra điều mong đợi cụ thể. Ví dụ "con tự làm được dạng bài phân số mà trước đây hay bỏ trống", hoặc "con bớt sợ khi nói tiếng Anh". Tránh mong đợi mơ hồ kiểu "con học khá lên".

Đến ngày xem lại, hỏi ba câu. Điều mong đợi đã đạt chưa; con thấy lớp này thế nào; cả nhà có giữ được lịch không. Hai trên ba câu không ổn thì dừng hoặc đổi cách khác.

Chấp nhận kết quả "không rõ". Nhiều khi sau tám tuần mọi thứ chưa rõ ràng. Lúc đó có thể gia hạn thêm một đợt ngắn, nhưng vẫn với ngày xem lại mới. Đừng để "chưa rõ" kéo dài thành học mãi theo quán tính.

Coi chừng chi phí chìm. Đã đóng tiền cả khoá không phải lý do để con học tiếp khi lớp không hợp. Tiền đã đóng thì đã mất dù con học hay không; câu hỏi đúng là từ hôm nay trở đi lớp này có còn đáng giờ của con không.

Tiền học thêm: tính theo năm và nhìn cả những khoản khác

Mỗi lớp học thêm trông nhỏ khi tính theo tháng, nhưng nên quy ra cả năm và cộng tất cả các lớp lại. Ví dụ giả định với số tròn: ba lớp, mỗi lớp 600 nghìn đồng một tháng, học chín tháng, cộng lại hơn 16 triệu đồng một năm, chưa kể tiền xăng xe đưa đón và tài liệu. Con số này không nói học thêm là đáng hay không đáng; nó giúp bạn đặt lớp học thêm cạnh những thứ khác gia đình muốn dành cho con, như một khoá bơi, một chuyến đi về quê thăm ông bà, hay một khoản để dành cho những năm học sau tốn kém hơn.

Một câu tự hỏi hữu ích: nếu số tiền này không được dùng cho lớp học thêm, mình sẽ dùng nó cho con vào việc gì? Nếu câu trả lời là một điều bạn thấy cũng quan trọng không kém, đó là dấu hiệu nên cân nhắc kỹ hơn trước khi thêm lớp. Nếu gia đình phải cắt bớt những khoản thiết yếu để giữ lịch học thêm, đó là tín hiệu ngân sách đang bị kéo căng, và nên xem lại từng lớp theo bảng lý do ở trên.

Dấu hiệu nên giảm hoặc dừng, và những cách khác ngoài học thêm

Những dấu hiệu dưới đây không tự kết luận điều gì, nhưng khi gặp, bạn nên ngồi lại xem lịch của con:

  • Con thường xuyên ngủ không đủ, buổi sáng khó dậy, ngủ gật trên lớp.
  • Con hết hứng thú với cả những môn trước đây con thích.
  • Con hay kêu đau đầu, đau bụng vào những ngày có lớp, mà khám không ra nguyên nhân.
  • Con không còn thời gian chơi với bạn, vận động, hay làm điều con thích.
  • Không khí trong nhà căng thẳng mỗi tối vì chuyện bài vở và giờ giấc.
  • Chính bạn không nhớ nổi vì sao con học lớp đó.

Nếu con buồn bã kéo dài, thu mình, mất ngủ nhiều tuần, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý học đường hoặc bác sĩ, đừng chỉ chỉnh lịch học.

Ngoài học thêm, còn những đường khác đáng thử: hỏi giáo viên trên lớp xem con cần luyện phần nào và nhờ gợi ý cách luyện ở nhà; cho con học nhóm với một hai bạn cùng lớp; dành hai mươi phút mỗi tối ngồi cạnh con khi con làm bài, không giảng, chỉ giữ nếp. Những cách này tốn ít giờ hơn và đôi khi đủ dùng.

Câu hỏi thường gặp

Giáo viên trên lớp gợi ý cho con đi học thêm thì có nên đi không?

Hỏi lại giáo viên cụ thể con cần cải thiện phần nào và có cách nào luyện ở nhà không. Nếu giáo viên chỉ ra được chỗ cụ thể, đó là dữ kiện có ích, và bạn vẫn có quyền chọn cách khắc phục. Quy định về dạy thêm học thêm có thay đổi theo thời gian, bạn có thể tìm hiểu quy định hiện hành của ngành giáo dục để biết quyền lựa chọn của gia đình.

Cho con nghỉ học thêm có làm con tụt lại so với bạn không?

Không có câu trả lời chung. Điều nên theo dõi là con có theo kịp bài trên lớp không, có tự tin không, qua trao đổi với giáo viên và quan sát ở nhà. Đặt mốc xem lại sau sáu đến tám tuần sau khi nghỉ. Nếu có vấn đề, bạn luôn có thể quay lại với một lớp ngắn nhắm đúng chỗ cần.

Nên cho con học thêm từ lớp mấy?

Không có lớp nào là mốc đúng cho mọi trẻ. Câu hỏi hữu ích hơn là con đang cần gì mà ở trường và ở nhà chưa đáp ứng được. Với trẻ nhỏ, thời gian chơi tự do và vận động rất quan trọng, nên mọi lớp thêm cần được cân trên bảng giờ của cả tuần chứ không đứng riêng.

Hai vợ chồng một người muốn cho con học thêm, một người không thì sao?

Đưa cuộc bàn về bảng giờ trong tuần và bảng lý do. Mỗi người nói mình lo điều gì cụ thể. Thường có thể đi tới một thoả thuận thử: học một lớp trong thời hạn ngắn với mong đợi viết rõ, đến ngày xem lại thì cùng nhìn kết quả. Thử có hạn giúp không ai phải thua trong cuộc tranh luận.

Con tự đòi đi học thêm vì bạn thân học ở đó thì có nên cho đi không?

Muốn học cùng bạn là lý do có thật với trẻ, và học vui thì dễ duy trì. Có thể cho con thử một đợt ngắn nếu lịch tuần còn chỗ và chi phí vừa sức. Đến ngày xem lại, hỏi con thích lớp vì nội dung hay chỉ vì có bạn; nếu chỉ vì bạn, có thể tìm cách khác để con gặp bạn mà không thêm giờ học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138