TuQuyet.comTự Quyết
Quyết định chi tiêu lớn

Có nên mua đồ đắt tiền cho bản thân: tính chi phí mỗi lần dùng trước khi trả

Muốn mua một món đồ đắt cho mình: tính chi phí mỗi lần dùng, gọi đúng tên lý do muốn mua, các câu nên tự hỏi, quỹ tự thưởng và cách thử trước khi trả tiền.

Vietnamese woman in her thirties standing at a glass display counter in a quiet shopping mall in Bac Ninh, hands resting on the counter, seen from behind, soft warm light

Một món đồ đắt tiền đáng mua với bạn khi nó được dùng thường xuyên đủ để chi phí mỗi lần dùng trở nên hợp lý, khi lý do muốn mua là của chính bạn chứ không phải để theo kịp người khác, và khi khoản chi đó không lấy đi phần tiền đã dành cho việc quan trọng hơn. Đồ đắt không xấu, đồ rẻ không tự động là khôn ngoan; câu hỏi là món đồ cụ thể này có hợp với cách bạn sống không.

Bài dành cho những lúc bạn đứng trước một món đồ mình thích mà giá cao hơn hẳn mức thường chi: một chiếc điện thoại, máy ảnh, đồng hồ, túi xách, chiếc xe đạp tốt, bộ dụng cụ làm nghề. Bài không khen chê hãng nào, không có giá thật; con số là ví dụ giả định. Nó giúp bạn tính chi phí mỗi lần dùng, gọi đúng tên lý do muốn mua, tự hỏi vài câu trước khi trả tiền và thử nhỏ trước khi chi lớn.

Đồ đắt và đồ đáng là hai chuyện khác nhau

Trong chuyện chi tiêu cá nhân, có hai thái cực hay gặp. Một là người luôn thấy có lỗi khi tiêu cho bản thân, mua gì cũng chọn loại rẻ nhất rồi vài tháng sau lại phải mua cái mới. Hai là người thấy thích là mua, mua đồ đắt như một cách tự khẳng định, rồi để món đồ nằm im trong tủ. Cả hai đều tiêu tiền kém hiệu quả, chỉ theo hai hướng ngược nhau.

Giữa hai thái cực là cách nghĩ đơn giản: một món đồ đáng tiền khi nó phục vụ tốt một nhu cầu mà bạn có thật, trong thời gian đủ dài. Một đôi giày chạy bộ tốt cho người chạy mỗi sáng có thể đáng hơn nhiều so với đôi rẻ phải thay sau vài tháng. Một chiếc máy ảnh đắt cho người chụp hai lần một năm thì khó mà đáng, dù máy rất tốt.

Vì thế câu hỏi không nên là "đắt quá, có nên không", mà là "mình sẽ dùng nó thế nào, bao lâu, và nó thay cho cái gì". Khi trả lời được, cảm giác áy náy hay hào hứng nhất thời đều lùi lại sau, và bạn nhìn khoản chi bằng con số cụ thể hơn.

Cũng nên tính tới giai đoạn cuộc sống. Một món đồ đắt mua khi chưa có gia đình, thu nhập ổn và không có khoản nợ nào là một quyết định rất khác so với cùng món đó khi đang để dành mua nhà hay con sắp vào lớp một. Món đồ không đổi, nhưng phần tiền nó lấy đi thì có giá trị khác hẳn. Vì vậy cùng một người có thể thấy một món là hợp lý năm nay và chưa hợp lý năm sau, và điều đó không có gì mâu thuẫn.

Chi phí mỗi lần dùng: một phép tính đơn giản

Lấy giá mua chia cho số lần bạn ước tính sẽ dùng món đồ trong suốt thời gian sở hữu. Nếu có thể bán lại, trừ giá bán lại ra khỏi giá mua trước khi chia. Bảng dưới là ví dụ giả định.

Món đồGiá mua giả địnhSố lần dùng ước tínhChi phí mỗi lần
Túi đi làm dùng hằng ngày trong ba năm9 triệu đồngKhoảng 750 lầnKhoảng 12 nghìn đồng
Áo khoác dự tiệc, mặc vài lần mỗi năm trong ba năm6 triệu đồngKhoảng 10 lầnKhoảng 600 nghìn đồng
Ghế làm việc tốt dùng hằng ngày trong năm năm8 triệu đồngKhoảng 1.200 ngàyKhoảng 7 nghìn đồng
Máy ảnh mua cho sở thích mới, chưa chắc theo lâu25 triệu đồngChưa rõ, có thể 20 lầnCó thể trên 1 triệu đồng

Phép tính này không quyết thay bạn, nhưng nó đổi góc nhìn rất nhanh. Món đắt nhất trong bảng chưa chắc là món đắt nhất mỗi lần dùng. Điểm yếu của phép tính nằm ở cột số lần dùng: người ta hay ước tính quá lạc quan. Một cách kiểm là nhìn lại những món tương tự mình từng mua: chúng thật sự được dùng bao nhiêu lần?

Gọi đúng tên lý do muốn mua

Dùng nhiều và cần chất lượng. Đồ làm nghề, đồ dùng hằng ngày, đồ liên quan tới sức khoẻ như giày, ghế, nệm. Lý do này thường dễ biện minh nhất bằng chi phí mỗi lần dùng.

Muốn tự thưởng sau một chặng cố gắng. Hoàn toàn chính đáng. Câu hỏi là phần thưởng có nằm trong mức mình đã định cho việc tự thưởng không, hay đang vượt xa nó.

Hình ảnh trong công việc. Một số nghề gặp khách nhiều, ngoại hình và đồ dùng có ảnh hưởng. Nhưng nên tự hỏi thật: khách có để ý tới mức đó không, hay mình đang tưởng tượng.

Theo kịp người xung quanh. Bạn bè, đồng nghiệp đều dùng loại đó. Lý do này rất phổ biến và ít ai thừa nhận. Nhận ra nó không có nghĩa là không mua, nhưng giúp bạn quyết với con mắt tỉnh hơn.

Lấp một cảm giác trống. Mua khi buồn, khi chán, khi vừa có chuyện không vui. Cảm giác dễ chịu sau khi mua thường qua nhanh. Nếu bạn nhận ra mình hay mua theo kiểu này, quy tắc chờ vài ngày trước khoản chi lớn là công cụ hữu ích.

Các câu nên tự hỏi trước khi trả tiền

Đứng trước món đồ, hoặc trước nút thanh toán, hãy trả lời nhanh những câu sau. Không cần đúng cả, nhưng nếu nhiều câu trả lời làm bạn ngập ngừng, đó là tín hiệu nên chờ thêm:

  • Mình sẽ dùng món này vào những dịp cụ thể nào trong tháng tới?
  • Món này thay cho món nào mình đang có, và món cũ sẽ đi đâu?
  • Khoản tiền này lấy từ đâu: tiền tự do, tiền đã dành cho việc khác, hay phải trả dần?
  • Nếu không ai thấy mình dùng món này, mình có còn muốn nó không?
  • Một năm sau, mình nghĩ mình sẽ cảm thấy thế nào về khoản chi này?
  • Có phiên bản rẻ hơn, đồ đã qua sử dụng, hay cách thuê, mượn để thử trước không?
  • Chi phí đi kèm như bảo dưỡng, phụ kiện, bảo hiểm, chỗ cất là bao nhiêu?

Câu thứ tư thường là câu tiết lộ nhiều nhất. Nhiều món đồ đắt mà ta muốn thật ra là muốn được người khác nhìn thấy mình dùng. Không có gì sai trong điều đó, nhưng biết rõ thì bạn quyết được mình sẵn lòng trả bao nhiêu cho nó.

Lập một quỹ tự thưởng để khỏi áy náy

Với những người hay thấy có lỗi khi tiêu cho bản thân, một quỹ tự thưởng riêng là cách giải quyết gọn. Mỗi tháng, để riêng một khoản nhỏ mà bạn và gia đình đã đồng ý, chỉ dành cho những thứ bạn muốn cho riêng mình. Khi quỹ đủ, bạn mua mà không cần hỏi ai hay tự trách. Khi chưa đủ, bạn chờ.

Ví dụ giả định: một người để riêng 1 triệu đồng mỗi tháng vào quỹ tự thưởng. Sau mười tháng, quỹ có 10 triệu, đủ cho chiếc đồng hồ người đó đã muốn từ lâu. Món đồ được mua với cảm giác thoải mái, vì nó không lấy mất của khoản nào khác, và vì mười tháng chờ đã là một phép thử rằng mình thật sự muốn nó.

Quỹ tự thưởng cũng có ích trong gia đình. Khi mỗi người có một khoản riêng, những món đồ cá nhân không còn là chủ đề tranh luận. Vợ không phải giải thích vì sao mua túi, chồng không phải giải thích vì sao mua dụng cụ câu cá; mỗi người tự quyết trong phần của mình, và tiền chung vẫn được giữ cho việc chung.

Điều kiện để quỹ này chạy được là nó phải thật sự riêng: tách sang một tài khoản hoặc một ví khác, không lấy ra cho việc nhà khi tháng nào thiếu, và không bị người kia hỏi han từng món. Nếu tháng nào khó khăn, cả nhà có thể thống nhất tạm dừng góp vào quỹ, nhưng không rút số đã có, để quỹ giữ được ý nghĩa là phần tự do của mỗi người.

Thử trước khi chi lớn

Với những món đồ đắt mà bạn chưa chắc sẽ dùng lâu, đặc biệt là đồ cho một sở thích mới, có thể biến quyết định lớn thành vài bước nhỏ:

  1. Thuê hoặc mượn trước: nhiều đồ như máy ảnh, dụng cụ thể thao, nhạc cụ có thể thuê theo ngày hoặc mượn từ người quen.
  2. Mua bản thấp hơn hoặc đồ đã qua sử dụng trong tình trạng tốt, dùng vài tháng xem mình có theo được không.
  3. Đặt một mốc: nếu sau ba tháng vẫn dùng đều, mới cân nhắc nâng lên món tốt hơn.
  4. Khi nâng cấp, bán lại món cũ để giảm chi phí thật của món mới.
  5. Nếu sau thời gian thử thấy không dùng, bán lại sớm khi món đồ còn giữ giá.

Cách này tốn thêm chút thời gian và đôi khi tổng chi cao hơn nếu cuối cùng vẫn mua món tốt nhất. Đổi lại, bạn tránh được trường hợp phổ biến nhất: bỏ một khoản lớn cho món đồ đẹp rồi để nó nằm trong góc vì sở thích đã nguội.

Sau khi mua: dùng thật và không tự trách

Khi đã cân nhắc và quyết mua, hãy dùng món đồ đó thật nhiều. Cất kỹ trong hộp vì sợ hỏng là cách làm chi phí mỗi lần dùng tăng lên. Một món đồ tốt được mua để phục vụ cuộc sống của bạn, không phải để được giữ gìn như vật trưng bày.

Nếu sau một thời gian thấy mình mua sai, món đồ không như mong đợi hay không hợp nhu cầu, đừng để nó thành gánh nặng tâm lý. Bán lại, tặng người dùng được, hoặc đổi sang món khác. Tiền đã chi không lấy lại được dù bạn giữ hay không giữ món đồ, nên quyết định tiếp theo chỉ nên dựa trên việc nó còn ích gì cho bạn từ nay trở đi.

Cuối cùng, ghi lại một dòng về khoản chi: món gì, vì sao mua, và sau vài tháng nhìn lại thấy thế nào. Sau vài lần như vậy, bạn sẽ biết mình hay mua đúng ở loại đồ nào, hay hối tiếc ở loại nào. Hiểu được mẫu hình của chính mình giúp những lần chi lớn sau nhẹ nhàng hơn rất nhiều, vì bạn không còn phải đoán.

Câu hỏi thường gặp

Mua đồ đắt tiền có phải là hoang phí không?

Không nhất thiết. Một món đồ đắt mà dùng thường xuyên trong nhiều năm có thể có chi phí mỗi lần dùng thấp hơn món rẻ phải thay liên tục. Hoang phí là khi món đồ không được dùng, hoặc khoản chi lấy mất tiền của việc quan trọng hơn.

Nên dành bao nhiêu phần thu nhập cho đồ dùng cá nhân?

Không có tỷ lệ chung. Nhiều người đặt một khoản cố định mỗi tháng cho quỹ tự thưởng sau khi đã lo xong chi tiêu thiết yếu, khoản để dành và dự phòng. Mức đó nên là mức bạn và gia đình cùng thấy thoải mái.

Có nên mua trả góp món đồ đắt cho bản thân?

Bài không khuyên có hay không. Bạn nên tính tổng số tiền phải trả, tự hỏi nếu thu nhập giảm thì còn trả được không, và liệu món đồ có còn được dùng khi bạn trả xong kỳ cuối. Nếu câu trả lời làm bạn ngập ngừng, chờ và để dành thường nhẹ nhàng hơn.

Mua đồ đã qua sử dụng có đáng tin không?

Tuỳ loại đồ và người bán. Với đồ điện tử, nên kiểm kỹ tình trạng và nguồn gốc; với đồ dùng bền như xe đạp, dụng cụ, đồ cũ tốt thường giữ giá và là cách thử rất hợp lý trước khi mua mới.

Làm sao biết mình đang mua để theo kịp người khác?

Tự hỏi nếu không ai thấy mình dùng món đồ này, mình có còn muốn nó không. Nếu câu trả lời là không mấy, lý do mua có phần lớn đến từ người xung quanh. Biết điều đó giúp bạn quyết mức chi một cách tỉnh táo.

Mua rồi thấy hối tiếc thì nên làm gì?

Kiểm chính sách đổi trả ngay. Nếu không trả được, hãy dùng món đồ cho hết giá trị hoặc bán lại khi còn giữ giá. Ghi lại tình huống để lần sau nhận ra sớm; hối tiếc một lần là bài học, không phải lý do để tự trách mãi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138