Muốn nghỉ học đại học giữa chừng, bạn thường có ba lựa chọn chứ không phải hai: học tiếp nhưng giảm tải, bảo lưu một thời gian, hoặc thôi học hẳn; và giữa ba đường này, đường giữ được nhiều cửa lui nhất thường đáng xem xét trước. Trước khi chọn, việc quan trọng nhất là gọi đúng tên điều đang đẩy bạn muốn rời trường.
Bài này không khuyên bạn ở lại hay ra đi, không bàn chuyện chuyển ngành. Bài giúp bạn tách nguyên nhân, nhận ra khi nào cần chăm sức khoẻ tinh thần trước khi quyết, so ba lựa chọn, tránh bẫy chi phí chìm, nói chuyện với gia đình và chuẩn bị nếu chọn nghỉ. Quy định về bảo lưu, thôi học, học phí khác nhau giữa các trường; luôn hỏi phòng đào tạo nơi bạn học.
Gọi đúng tên điều đang khiến bạn muốn nghỉ
Học không theo kịp. Bạn trượt nhiều học phần, cảm thấy càng học càng hổng. Nguyên nhân có thể là phương pháp học, lịch quá tải, hoặc bạn đang phải làm thêm quá nhiều giờ. Đây thường là vấn đề sửa được.
Mất hứng thú. Bạn không còn thấy ý nghĩa của việc học, đi học chỉ vì phải đi. Cần phân biệt chán tạm thời ở một giai đoạn khó với mất hứng thú kéo dài nhiều học kỳ.
Tiền. Gia đình gặp khó, bạn phải làm thêm nhiều, học phí trở thành gánh nặng. Hỏi trường về học bổng, miễn giảm, trả học phí theo đợt trước khi kết luận phải nghỉ.
Một cơ hội khác. Có một công việc, một dự án kinh doanh, một cơ hội đi xa mà bạn sợ bỏ lỡ. Cần kiểm cơ hội đó chắc đến mức nào.
Sức khoẻ thể chất hoặc tinh thần. Bạn ốm kéo dài, mất ngủ, buồn bã, lo âu. Nhóm này cần được chăm sóc trước khi ra bất kỳ quyết định lớn nào.
Chuyện gia đình. Người thân ốm, cần bạn về nhà, hoặc có biến cố. Có khi chỉ cần nghỉ một thời gian rồi quay lại.
Ghi ra giấy. Viết từng nguyên nhân, đánh dấu cái nào là chính. Nhiều người phát hiện điều mình tưởng là "không hợp với đại học" thật ra là kiệt sức vì làm thêm, và lời giải hoàn toàn khác.
Khi đang kiệt sức hay buồn bã kéo dài: chăm mình trước, quyết sau
Quyết định trong lúc kiệt sức, mất ngủ, buồn bã kéo dài thường khác với quyết định khi bạn khoẻ. Không phải vì cảm xúc của bạn sai, mà vì khi kiệt sức, mọi lựa chọn đều trông tệ, và việc bỏ đi trông như lối thoát duy nhất. Nếu bạn đã buồn bã, mất ngủ, mất hứng thú với gần như mọi thứ trong nhiều tuần, hãy tìm đến phòng tư vấn tâm lý của trường nếu có, hoặc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người bạn tin tưởng và gọi 115 khi có nguy hiểm tức thời. Đây không phải chuyện để tự gánh một mình, và cũng không phải chuyện để giải quyết bằng một lá đơn nghỉ học.
Trong lúc đó, bạn có thể cần giảm tải ngay mà không phải quyết định gì lớn: xin hoãn một hạn nộp bài, rút bớt một học phần nếu quy chế cho phép, nghỉ làm thêm vài tuần. Khi đã ổn hơn, bạn sẽ nhìn lại câu hỏi có nghỉ học hay không với một cái đầu rõ ràng hơn. Có thể câu trả lời vẫn là nghỉ, nhưng khi đó bạn nghỉ vì đã cân nhắc, không phải vì đang chạy trốn một cảm giác.
Ba lựa chọn: học tiếp giảm tải, bảo lưu, thôi học
Bảng dưới so ba lựa chọn theo những điểm bạn cần biết. Quy định cụ thể như thời gian bảo lưu tối đa, điều kiện quay lại, học phí đã đóng xử lý thế nào là của từng trường.
| Điểm so | Học tiếp nhưng giảm tải | Bảo lưu | Thôi học |
|---|---|---|---|
| Kết quả đã học | Giữ nguyên, tiếp tục tích luỹ | Thường được giữ trong thời hạn quy chế cho phép | Có thể được cấp bảng điểm; quay lại thường phải xét lại |
| Đảo ngược | Dễ, có thể tăng tải lại | Khá dễ nếu quay lại đúng hạn | Khó, có khi phải thi tuyển lại |
| Thời gian ra trường | Chậm hơn dự kiến | Chậm thêm thời gian bảo lưu | Không ra trường ở chương trình này |
| Hợp khi | Quá tải, cần nhịp chậm hơn | Cần thời gian cho sức khoẻ, gia đình, thử một hướng khác | Đã chắc chắn con đường khác hợp hơn, đã thử và kiểm |
| Cần hỏi trường | Số tín chỉ tối thiểu mỗi kỳ, thời gian học tối đa | Điều kiện, hồ sơ, thời hạn, học phí | Thủ tục, giấy tờ được cấp, học phí đã đóng |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy bảo lưu thường giữ được nhiều đường nhất: bạn có thời gian để thử, để hồi phục, mà vẫn còn cửa quay lại. Đó không phải lý do để luôn chọn bảo lưu, nhưng nếu bạn đang phân vân giữa ở và đi, bảo lưu cho bạn cơ hội trả lời câu hỏi đó bằng trải nghiệm thật.
Đừng để những năm đã học giữ chân bạn, cũng đừng vứt bỏ chúng vội
Có hai cái bẫy ngược chiều. Bẫy thứ nhất là chi phí chìm: "đã học hai năm rồi, bỏ thì phí". Hai năm đó đã qua, dù bạn học tiếp hay không; chúng không phải lý do để bỏ thêm hai năm nữa vào một con đường không hợp. Câu hỏi đúng là: từ hôm nay trở đi, học tiếp có đáng thời gian và tiền của mình không.
Bẫy thứ hai ngược lại: bỏ đi vội vì một giai đoạn khó, rồi tiếc những gì đã có. Nhiều sinh viên muốn nghỉ ở năm hai, năm ba, khi các học phần chuyên sâu khó lên và chưa thấy ý nghĩa. Có người qua giai đoạn đó thì thấy mọi thứ khác đi. Để phân biệt, hỏi mình: cảm giác này đã kéo dài bao lâu, có học phần nào mình vẫn thích không, mình có từng thấy hứng thú với việc học này trước đây không.
Một phép thử nhỏ: tưởng tượng mình hôm nay mới là tân sinh viên, biết hết những gì đã biết về ngôi trường, chương trình, bản thân. Mình có đăng ký học không? Nếu câu trả lời là có, vấn đề có thể nằm ở giai đoạn hiện tại. Nếu câu trả lời là không, những năm đã học không nên giữ bạn lại, nhưng vẫn đáng giữ bằng cách bảo lưu hoặc xin bảng điểm.
Thử con đường kia trước khi rời trường
Nếu lý do là một công việc. Hỏi xem có thể làm bán thời gian, làm trong kỳ nghỉ hè hoặc nhận một dự án nhỏ trước không. Ba tháng làm thật cho bạn biết công việc đó có như bạn hình dung, và người tuyển bạn có thật sự giữ lời không.
Nếu lý do là một ý tưởng kinh doanh. Bắt đầu với quy mô nhỏ nhất có thể trong lúc vẫn học: bán thử cho vài chục khách, làm thử một sản phẩm mẫu. Nếu ý tưởng chỉ sống được khi bạn bỏ học toàn thời gian, đó là một tín hiệu cần cân nhắc thêm.
Nếu lý do là muốn học một hướng khác. Dự thính một vài buổi, học một khoá ngắn trực tuyến về hướng đó. Cảm giác hào hứng ban đầu và cảm giác sau sáu tuần học đều đặn thường khác nhau.
Nếu lý do là cần về nhà vì gia đình. Hỏi trường về học trực tuyến một số học phần, giảm tải, hoặc bảo lưu ngắn. Nhiều chuyện gia đình cần bạn trong vài tháng chứ không phải nhiều năm.
Đặt hạn cho phép thử. Ghi ngày bắt đầu và ngày kết thúc. Khi hết hạn, bạn có dữ kiện thật để đặt cạnh ba lựa chọn ở bảng trên, thay vì chỉ có một cảm giác.
Nói với bố mẹ chuyện muốn nghỉ học
Nhiều sinh viên giấu gia đình chuyện muốn nghỉ học, có khi giấu cả việc đã nghỉ. Giấu thường làm mọi thứ khó hơn: gia đình tiếp tục gửi tiền học phí, bạn mang thêm cảm giác có lỗi, và khi chuyện lộ ra, niềm tin bị tổn thương. Nói sớm, dù khó, thường đỡ nặng hơn.
Trước khi nói, chuẩn bị những gì bạn đã cân nhắc: nguyên nhân bạn muốn nghỉ, các lựa chọn bạn đã xem, lựa chọn bạn nghiêng về và kế hoạch cụ thể. Bố mẹ dễ chấp nhận một kế hoạch bảo lưu một năm để đi làm và hồi phục, có mốc quay lại, hơn là câu "con không muốn học nữa".
Bố mẹ có thể phản ứng mạnh lúc đầu, vì lo lắng và vì đã đặt nhiều kỳ vọng. Cho họ thời gian. Lắng nghe nỗi lo của họ, có khi trong đó có điều bạn chưa nghĩ tới. Nếu cuộc nói chuyện căng thẳng quá, có thể nhờ một người lớn mà cả hai bên tin tưởng, như một người họ hàng hoặc thầy cô cố vấn học tập, cùng ngồi. Quyết định cuối cùng là của bạn khi bạn đã trưởng thành, nhưng nó sẽ nhẹ hơn khi gia đình hiểu.
Nếu chọn bảo lưu hoặc nghỉ: lên kế hoạch cho khoảng thời gian đó
Một năm nghỉ không có kế hoạch dễ trôi qua mà không trả lời được câu hỏi nào. Trước khi nộp đơn:
- Gặp phòng đào tạo hoặc cố vấn học tập, hỏi chính xác quy định bảo lưu hoặc thôi học, thời hạn, hồ sơ, học phí đã đóng xử lý thế nào. Xin câu trả lời bằng văn bản nếu được.
- Xin bảng điểm các học phần đã hoàn thành và giữ cẩn thận.
- Viết ra mục đích của thời gian nghỉ: hồi phục sức khoẻ, đi làm để có tiền, thử một hướng khác, lo cho gia đình.
- Đặt mốc xem lại cụ thể, ví dụ sau sáu tháng, và ghi rõ những câu hỏi sẽ tự trả lời tại mốc đó.
- Ghi ngày hạn chót phải làm thủ tục quay lại trường nếu bảo lưu, đặt nhắc lịch trước vài tuần.
- Giữ một sợi dây với việc học: một khoá ngắn, đọc sách, giữ liên lạc với vài người bạn cùng lớp, để nếu quay lại không thấy lạc lõng.
Khi đến mốc xem lại, bạn có thể quyết quay lại học, kéo dài thêm, hoặc thôi hẳn. Dù chọn gì, lúc đó bạn đã có dữ kiện từ chính trải nghiệm của mình, không chỉ từ nỗi lo.
Câu hỏi thường gặp
Bảo lưu kết quả học tập đại học tối đa được bao lâu?
Thời gian bảo lưu tối đa và điều kiện bảo lưu do quy chế đào tạo và quy định của từng trường đặt ra, có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian. Hãy hỏi phòng đào tạo nơi bạn học, đọc quy chế hiện hành, xin xác nhận bằng văn bản trước khi nộp đơn.
Nghỉ học rồi có quay lại học tiếp được không?
Nếu bạn bảo lưu đúng thủ tục và quay lại trong thời hạn, thường có thể học tiếp. Nếu đã thôi học, việc quay lại phụ thuộc quy định của trường, có khi phải thi tuyển lại và xét công nhận học phần. Vì vậy khi chưa chắc, bảo lưu thường giữ được nhiều cửa hơn thôi học.
Đang học năm cuối mà muốn nghỉ thì có nên cố không?
Nếu chỉ còn ít học phần, hãy cân nhắc kỹ, vì đường về đích đã gần. Hỏi trường về khả năng học giãn tiến độ, bảo lưu ngắn rồi quay lại hoàn thành. Nhưng nếu lý do là sức khoẻ tinh thần đang rất tệ, hãy chăm sóc sức khoẻ trước, việc học có thể chờ.
Nghỉ học để khởi nghiệp có phải quyết định tốt không?
Phụ thuộc vào cơ hội đó chắc đến đâu và bạn có thể thử mà không nghỉ hẳn không. Nhiều người bắt đầu dự án song song với việc học, hoặc bảo lưu một thời gian để thử. Thôi học hẳn để làm một dự án chưa được kiểm là rủi ro cao; hãy tìm cách thử nhỏ trước.
Bố mẹ không đồng ý cho nghỉ học thì phải làm sao?
Nghe kỹ lý do của bố mẹ, nhiều khi đó là nỗi lo về tương lai của bạn. Trình bày kế hoạch cụ thể, có mốc thời gian và phương án quay lại. Đề xuất bảo lưu thay vì thôi học có thể là điểm gặp nhau. Nếu vẫn bế tắc, nhờ một người cả hai bên tin tưởng cùng nói chuyện.