TuQuyet.comTự Quyết
Chọn trường cho con và học tiếp

Đi học lại khi đã ngoài ba mươi: học cho xong bằng dang dở hay thôi hẳn

Bỏ dở đại học nhiều năm, giờ ngoài ba mươi có nên học lại? Cách tách nỗi ngại thật và ngại tưởng tượng, tính giờ trong tuần, hỏi trường về kết quả cũ.

Woman in her late thirties studying at a small desk by a window in a Hai Phong apartment at night, a sleeping child visible on the bed behind, seen from behind, warm lamp

Đi học lại ở tuổi ngoài ba mươi, nhất là để hoàn thành tấm bằng đã bỏ dở, là quyết định đáng làm khi bạn biết rõ mình học để làm gì và có thật một khoảng thời gian mỗi tuần để dành cho nó; tuổi tác hiếm khi là trở ngại chính. Trở ngại thường nằm ở thời gian, ở gia đình, và ở những nỗi ngại mà khi soi kỹ thì nhỏ hơn bạn tưởng.

Bài này viết cho người đã đi làm nhiều năm, có thể đã có gia đình, đang nghĩ tới việc quay lại học: hoàn thành bằng đại học dang dở, hoặc học một bằng đầu tiên. Bài không bàn chọn ngành. Bài giúp bạn hiểu vì sao lúc này mình muốn học, tách nỗi ngại thật khỏi nỗi ngại tưởng tượng, tính giờ, hỏi trường về kết quả cũ, thử một học kỳ, và cả cách sống thoải mái nếu quyết định không học.

Vì sao lúc này mình muốn học lại

Câu hỏi "vì sao lúc này" quan trọng, vì nếu mong muốn học lại đã có từ lâu, có điều gì đó vừa thay đổi. Những lý do hay gặp:

  • Công việc chạm trần: muốn lên vị trí cao hơn nhưng vướng yêu cầu bằng đại học.
  • Muốn khép lại một việc dang dở: tấm bằng bỏ dở năm xưa vẫn là một điều day dứt.
  • Con đã lớn hơn: có thêm chút thời gian buổi tối mà trước đây không có.
  • Muốn làm gương cho con: mong con thấy học là việc cả đời.
  • Chuẩn bị cho một thay đổi: nghĩ tới việc đổi hướng công việc trong vài năm tới.
  • Một biến cố: mất việc, đổi việc, hoặc một sự kiện khiến bạn nhìn lại đời mình.

Nếu lý do của bạn là một biến cố vừa xảy ra, đặc biệt là mất việc hay chuyện gia đình, nên cho mình vài tuần để cảm xúc lắng xuống trước khi đăng ký. Quyết định học lại đáng làm cả khi mọi thứ bình thường trở lại; nếu ý định đó vẫn còn sau vài tuần, nó có gốc vững hơn.

Nỗi ngại thật và nỗi ngại tưởng tượng

Người quay lại học sau nhiều năm thường mang theo nhiều nỗi ngại. Bảng dưới tách chúng ra, để bạn biết nỗi ngại nào cần chuẩn bị nghiêm túc, nỗi ngại nào có thể nhẹ hơn khi soi kỹ.

Nỗi ngạiPhần thậtPhần nhỏ hơn mình tưởng
"Mình già rồi, học không vào"Cần thời gian làm quen lại nhịp học, cách thiNgười lớn tuổi thường học có mục đích, biết liên hệ với thực tế, kỷ luật hơn
"Ngồi học với người trẻ, ngại lắm"Có thể thấy lạc lõng lúc đầuLớp dành cho người đi làm thường có nhiều người cùng hoàn cảnh
"Không có thời gian"Thời gian là giới hạn thật, nhất là khi có con nhỏCó hình thức học linh hoạt, có thể bắt đầu với ít học phần
"Quên hết kiến thức cũ"Một số môn nền tảng cần ôn lạiKinh nghiệm làm việc giúp hiểu nhiều môn nhanh hơn trước
"Học xong cũng chẳng để làm gì"Cần kiểm tấm bằng có mở ra điều gì cụ thể khôngTự hoàn thành một việc dang dở cũng là giá trị thật với nhiều người
"Người khác sẽ nghĩ gì"Có thể có vài lời bàn ra tán vàoPhần lớn mọi người bận chuyện của mình hơn bạn nghĩ

Sau khi đọc bảng, đánh dấu nỗi ngại nào đúng nhất với bạn. Với nỗi ngại thời gian, cần lên kế hoạch kỹ ở mục sau. Với những nỗi ngại về tuổi tác và ánh mắt người khác, cách nhanh nhất để chúng nhỏ lại là đi dự một buổi học thử.

Thời gian trong tuần của người có gia đình

Đây là giới hạn thật nhất. Một người ngoài ba mươi, đi làm toàn thời gian, có con nhỏ, thường không có nhiều giờ trống. Trước khi đăng ký, kẻ một bảng tuần: giờ làm, giờ đi lại, giờ chăm con, việc nhà, giấc ngủ. Phần còn lại là thời gian thật bạn có. Nếu phần còn lại chỉ vài giờ mỗi tuần, đó là dữ kiện quan trọng để chọn hình thức học và số học phần mỗi kỳ.

Ví dụ giả định: anh Hùng ở Nghệ An, ba mươi sáu tuổi, có hai con, muốn hoàn thành bằng đại học bỏ dở năm thứ ba. Sau khi kẻ bảng, anh thấy mình có khoảng tám giờ mỗi tuần, chủ yếu là hai buổi tối và sáng chủ nhật, với điều kiện vợ đồng ý đảm đương việc đón con hai buổi đó. Anh chọn học ít học phần mỗi kỳ, chấp nhận ra trường chậm hơn, thay vì học dồn rồi bỏ giữa chừng.

Đừng tính thời gian học bằng cách cắt giấc ngủ. Một hai tuần có thể chịu được, nhưng vài năm thì không. Cũng nên dự trù những tháng khó: mùa cao điểm công việc, khi con ốm, khi có việc gia đình. Học với nhịp chậm nhưng đều thường đi xa hơn học dồn rồi kiệt sức.

Hỏi trường về kết quả học tập cũ

Nếu bạn từng học đại học rồi bỏ dở, câu hỏi đầu tiên cần trả lời là những học phần đã học năm xưa còn được công nhận không. Câu trả lời phụ thuộc vào quy chế của trường bạn từng học hoặc trường bạn định học, thời gian đã qua, và chương trình hiện tại. Có nơi công nhận một phần, có nơi yêu cầu học lại từ đầu. Đây là câu hỏi cần được trả lời bằng văn bản trước khi bạn tính bất cứ điều gì khác.

Hãy tìm lại bảng điểm cũ, giấy tờ liên quan đến việc bạn nghỉ học năm đó, rồi liên hệ phòng đào tạo. Hỏi cụ thể: những học phần nào được công nhận, cần học thêm bao nhiêu tín chỉ, có hình thức học nào dành cho người đi làm, thời gian học tối đa là bao lâu. Nếu trường cũ không còn đào tạo chương trình đó hoặc bạn đã chuyển nơi ở, hỏi các trường khác về khả năng xét chuyển tiếp.

Câu trả lời của trường có thể thay đổi hẳn quyết định của bạn. Nếu phần lớn học phần được công nhận, quãng đường về đích có thể ngắn hơn bạn nghĩ. Nếu phải học lại gần như từ đầu, bạn cần cân nhắc lại cả thời gian lẫn chi phí, và có thể so với các con đường khác như khoá ngắn hạn hoặc một chương trình mới phù hợp hơn với công việc hiện tại.

Thử một học kỳ trước khi cam kết cả chặng

Thay vì quyết định học cho tới khi có bằng, hãy quyết định học một học kỳ, rồi xem lại:

  1. Đăng ký số học phần ít nhất có thể trong học kỳ đầu, ưu tiên những học phần bạn thấy hứng thú hoặc dễ bắt nhịp.
  2. Thống nhất với gia đình lịch cụ thể cho học kỳ này: buổi nào đi học, ai đón con, ai nấu cơm.
  3. Mỗi tuần ghi vài dòng: học được bao nhiêu giờ, cảm thấy thế nào, gia đình có ổn không.
  4. Cuối học kỳ, ngồi lại với gia đình, đọc những ghi chép đó. Hỏi ba câu: mình có muốn học tiếp không, nhịp này có giữ được không, gia đình có chịu được không.
  5. Quyết định cho học kỳ tiếp theo: giữ nhịp, tăng thêm, giảm bớt, hoặc tạm dừng.

Chia nhỏ như vậy giúp mỗi quyết định nhẹ hơn. Bạn không phải cam kết vài năm ngay từ đầu, và nếu dừng sau một học kỳ, bạn chỉ mất một học kỳ chứ không phải một kế hoạch lớn.

Thoả thuận với gia đình

Đi học lại ở tuổi này hiếm khi là việc của một người. Người bạn đời có thể phải gánh thêm việc nhà, con có thể ít được bố hoặc mẹ ngồi cùng buổi tối, ngân sách gia đình có thêm một khoản chi. Nói chuyện trước với những người chịu ảnh hưởng, không phải để xin phép, mà để cả nhà cùng biết điều gì sắp thay đổi và cùng sắp xếp.

Một thoả thuận tốt có mấy điều: lịch học cụ thể, ai lo việc gì vào những buổi đó, khoản chi lấy từ đâu, và một mốc xem lại. Với con lớn, có thể kể cho con nghe về việc bố hoặc mẹ đi học, rủ con cùng ngồi học buổi tối. Nhiều phụ huynh kể rằng việc mình đi học lại khiến con nhìn việc học khác đi.

Cũng nên thống nhất trước điều gì sẽ được ưu tiên khi có xung đột: khi con ốm đúng hôm có buổi thi, khi việc nhà dồn vào cuối tuần học. Một nguyên tắc đơn giản như sức khoẻ và an toàn của gia đình đứng trước, còn lại thì bàn từng lần, giúp những tình huống ấy không biến thành tranh cãi về việc ai hy sinh nhiều hơn.

Nếu người bạn đời không đồng ý, hãy nghe lý do. Có khi đó là nỗi lo thật về thời gian hay tiền bạc, và có thể giải quyết bằng một kế hoạch điều chỉnh. Có khi đó là chuyện khác trong quan hệ, cần một cuộc nói chuyện riêng.

Khi quyết định không học cũng là một quyết định

Sau khi cân nhắc, có người nhận ra lúc này không phải lúc để học lại: con còn quá nhỏ, công việc đang ở giai đoạn căng nhất, hoặc tấm bằng không mở ra điều gì cụ thể mà họ cần. Quyết định không học, hoặc chưa học, là một quyết định có cân nhắc, không phải sự thất bại hay lười biếng.

Điều quan trọng là quyết định đó được đưa ra rõ ràng, thay vì để nó lơ lửng thành một nỗi day dứt kéo dài. Bạn có thể viết ra: lúc này mình chọn không học vì những lý do gì, và mình sẽ xem lại vào thời điểm nào. Như vậy, bạn không phải nghĩ về nó mỗi ngày, và khi đến mốc xem lại, bạn có thể bắt đầu lại cuộc cân nhắc với hoàn cảnh mới.

Học không chỉ có một đường là tấm bằng. Bạn vẫn có thể học những điều mình thích qua sách, khoá ngắn, nhóm học, công việc. Nếu điều day dứt lớn nhất là tấm bằng dang dở năm xưa, hãy thừa nhận cảm giác đó, và nhớ rằng mình luôn có thể quay lại khi hoàn cảnh cho phép.

Câu hỏi thường gặp

Ngoài bốn mươi tuổi có quá muộn để đi học đại học không?

Không có tuổi nào là quá muộn theo quy định chung; nhiều chương trình nhận người học ở mọi lứa tuổi. Câu hỏi thực tế hơn là bạn có thời gian, sức khoẻ và lý do rõ ràng không. Với những điều đó, tuổi tác ít khi là rào cản chính.

Đi học lại có cần thi tuyển như học sinh mới không?

Phụ thuộc hình thức và chương trình. Một số chương trình cho người đi làm có hình thức xét tuyển riêng; nếu hoàn thành bằng dang dở, có thể được xét công nhận học phần cũ. Hỏi trực tiếp phòng đào tạo nơi bạn định học về điều kiện tuyển sinh hiện hành.

Có nên nói với đồng nghiệp, sếp chuyện mình đi học lại không?

Nếu việc học ảnh hưởng tới lịch làm việc, nên nói với người quản lý trực tiếp để sắp xếp. Một số nơi có chính sách hỗ trợ nhân viên đi học. Với đồng nghiệp, bạn tự quyết chia sẻ tới đâu. Không cần giải thích với tất cả mọi người.

Học được một kỳ thấy quá sức thì nên làm gì?

Xem lại ghi chép trong kỳ, tìm xem điều gì làm quá sức: số học phần, lịch, hay hoàn cảnh gia đình. Có thể giảm học phần kỳ sau, hoặc tạm nghỉ một kỳ theo quy định của trường. Dừng một thời gian không có nghĩa là bỏ cuộc.

Bằng đại học học khi đã lớn tuổi có giá trị như học khi trẻ không?

Giá trị của bằng phụ thuộc chương trình và hình thức đào tạo theo quy định, không phụ thuộc tuổi người học. Cách nhà tuyển dụng nhìn nhận có thể khác nhau tuỳ lĩnh vực. Với nhiều người đi học lại, kinh nghiệm làm việc cộng với tấm bằng tạo ra một lợi thế riêng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138