TuQuyet.comTự Quyết
Chọn trường cho con và học tiếp

Học thạc sĩ ngay sau khi tốt nghiệp hay đi làm vài năm rồi học: cách tự cân nhắc

Vừa tốt nghiệp, học thạc sĩ luôn hay đi làm trước? Cách viết rõ mình cần gì từ tấm bằng, chấm hai phương án có trọng số và thử nhỏ trước khi nộp hồ sơ.

Young Vietnamese graduate sitting on a balcony in Da Nang at dusk, laptop closed on her knees, looking at the city lights, seen from behind, teal evening sky

Học thạc sĩ ngay sau khi tốt nghiệp hợp lý khi bạn biết rõ tấm bằng sẽ mở ra điều gì và điều đó cần bằng ngay; đi làm trước hợp lý khi bạn chưa chắc mình muốn gì, vì vài năm làm việc cho bạn dữ kiện mà không lớp học nào cho được. Hai đường không đối lập: nhiều người đi làm trước rồi học sau, cũng có người học ngay rồi đi làm và thấy đúng.

Bài này không bàn chọn ngành học thạc sĩ, không so trường nào hơn trường nào. Bài giúp bạn viết ra mục tiêu thật của mình, chấm hai phương án có trọng số, tính thời gian và tiền theo cả khoá, và thử nhỏ trước khi nộp hồ sơ. Các ví dụ là người giả định, số liệu là số tròn giả định.

Viết ra mình muốn gì từ tấm bằng thạc sĩ

Trước khi cân hai phương án, hãy viết ra lý do muốn học thạc sĩ, càng cụ thể càng tốt. Các lý do hay gặp, mỗi lý do dẫn tới cách quyết khác nhau:

  • Công việc mình nhắm yêu cầu bằng thạc sĩ ngay từ đầu. Ví dụ một số vị trí giảng dạy, nghiên cứu. Lý do này thường nghiêng về học sớm.
  • Muốn đi theo hướng nghiên cứu, có thể học tiếp tiến sĩ. Mạch học liền thường thuận lợi vì kiến thức còn nóng.
  • Muốn có thêm lợi thế khi xin việc. Lý do này cần kiểm: nhà tuyển dụng trong lĩnh vực của bạn coi trọng bằng hay kinh nghiệm hơn.
  • Chưa biết làm gì, học tiếp cho chắc. Lý do thật nhưng là lý do yếu nhất, vì bạn đang dùng hai năm để hoãn một quyết định.
  • Có học bổng hoặc cơ hội đi học đang mở. Cơ hội có hạn thì đáng cân nhắc nghiêm túc, nhưng vẫn cần biết mình học để làm gì.
  • Gia đình mong muốn. Đáng nghe, nhưng người học hai năm là bạn.

Sau khi viết, đánh dấu lý do mạnh nhất. Nếu lý do mạnh nhất nằm ở hai dòng đầu, học ngay có cơ sở. Nếu nằm ở dòng "chưa biết làm gì", đi làm một thời gian thường cho bạn câu trả lời rõ hơn. Ba dòng giữa cần thêm dữ kiện trước khi chốt.

Khi nào học ngay có lợi, khi nào đi làm trước có lợi

Học ngay có lợi khi hướng đi đã rõ. Bạn biết mình muốn nghiên cứu hoặc giảng dạy, công việc đó cần bằng, và bạn còn giữ được nhịp học. Đi làm vài năm rồi quay lại có khi khó hơn vì đã quen nhịp làm việc và có thêm trách nhiệm gia đình.

Học ngay có lợi khi hoàn cảnh hiện tại thuận. Bạn chưa có gánh nặng tài chính lớn, gia đình hỗ trợ được, hoặc có học bổng. Hoàn cảnh này không phải lúc nào cũng quay lại.

Đi làm trước có lợi khi chưa rõ mình muốn gì. Vài năm làm việc cho bạn biết mình thích loại việc nào, giỏi ở đâu, thiếu gì. Khi quay lại học, bạn chọn chương trình sát với nhu cầu hơn và học có mục đích hơn.

Đi làm trước có lợi khi chương trình coi trọng kinh nghiệm. Một số chương trình, nhất là theo hướng ứng dụng, thiết kế cho người đã đi làm. Học viên có kinh nghiệm hiểu bài nhanh hơn và học được nhiều từ bạn cùng lớp.

Đi làm trước có lợi khi cần tự lo tài chính. Đi làm cho bạn một khoản dự phòng, và nhiều chương trình học buổi tối hoặc cuối tuần cho phép vừa làm vừa học.

Cả hai đều có rủi ro. Học ngay có thể thành học cho xong mà không dùng được; đi làm trước có thể thành "để năm sau" mãi. Quan trọng là bạn nhận ra rủi ro nào gần với mình hơn.

Bảng cân nhắc có trọng số cho hai phương án

Ví dụ giả định: Minh, hai mươi hai tuổi, vừa tốt nghiệp ở Cần Thơ, đang phân vân giữa học thạc sĩ toàn thời gian ngay năm nay và đi làm hai năm rồi học theo hình thức buổi tối. Minh chọn năm tiêu chí quan trọng với mình, gán trọng số tổng 100, chấm mỗi phương án từ 1 đến 5.

Tiêu chí (trọng số)Học thạc sĩ ngayĐi làm hai năm rồi học
Rõ hướng nghề nghiệp trước khi học (30)24
Không phụ thuộc tài chính gia đình (25)24
Giữ nhịp học, kiến thức còn nóng (20)53
Thời gian cho bản thân, sức khoẻ (15)42
Cơ hội học bổng đang có (10)42
Tổng có trọng số (tối đa 500)310330

Kết quả nghiêng nhẹ về đi làm trước, nhưng khoảng cách không lớn. Điều đáng chú ý là hai tiêu chí nặng nhất của Minh đều nghiêng về đi làm. Nếu Minh có học bổng toàn phần, trọng số tài chính sẽ giảm và kết quả có thể đảo. Bảng giúp Minh thấy quyết định đang xoay quanh điểm nào.

Hãy tự lập bảng của bạn với tiêu chí và trọng số của riêng bạn. Đừng chép trọng số của Minh, vì đó là của một người giả định với hoàn cảnh giả định.

Tính thời gian và tiền theo cả khoá học

Một khoá thạc sĩ thường kéo dài khoảng hai năm, tuỳ chương trình và hình thức. Khi tính, đừng chỉ nhìn học phí. Hãy liệt kê: học phí cả khoá, tài liệu, đi lại, chi phí sinh hoạt nếu học toàn thời gian ở thành phố khác, và khoản thu nhập bạn không có trong thời gian học toàn thời gian. Khoản cuối thường bị bỏ quên vì nó không hiện ra thành hoá đơn, nhưng nó là chi phí thật.

Nếu học buổi tối trong khi đi làm, chi phí tiền ít hơn nhưng chi phí thời gian và sức lại lớn hơn. Ví dụ giả định: ba buổi tối mỗi tuần, mỗi buổi ba tiếng, cộng thời gian đi lại và tự học, có thể lên tới mười lăm giờ mỗi tuần. Trong hai năm, đó là phần lớn thời gian rảnh của bạn. Hãy hỏi mình: công việc hiện tại có cho phép không, sức khoẻ có giữ được không, những mối quan hệ quan trọng có chịu được không.

Về tài chính, nguyên tắc chung là không để việc học đẩy bạn vào khoản nợ mà bạn không chắc trả được. Nếu cần vay, hãy tính khả năng trả nợ dựa trên thu nhập chắc chắn có, không dựa trên mức thu nhập hy vọng sau khi có bằng. Học bổng, hỗ trợ của cơ quan nơi làm việc, hoặc học từng phần là những đường đáng tìm hiểu trước.

Những thiên kiến hay kéo lệch quyết định học tiếp

Chạy theo nhóm bạn. Khi nửa lớp đại học đăng ký học thạc sĩ ngay, việc không đăng ký có cảm giác như bị bỏ lại. Hỏi mình: nếu không ai trong lớp học tiếp, mình có vẫn muốn học không? Nếu câu trả lời là không, lý do đang nằm ở nhóm bạn chứ không ở mình.

Sợ mất hơn ham được. Người ta thường cân nỗi sợ mất một thứ đang có nặng hơn niềm vui có thêm một thứ tương đương. Với chuyện này, nỗi sợ "mất nhịp học" hoặc "mất một năm" có thể lấn át mọi lý lẽ khác. Viết ra cụ thể sẽ mất gì, mất bao nhiêu, để nỗi sợ trở về đúng kích thước.

Chỉ tìm thông tin xác nhận ý mình. Khi đã nghiêng về một bên, bạn dễ chỉ đọc những bài, chỉ hỏi những người ủng hộ bên đó. Cố ý tìm một người đã chọn ngược lại với bạn và hỏi họ vì sao, họ thấy đúng hay sai.

Coi tấm bằng là đích. Bằng là phương tiện. Nếu bạn không trả lời được câu "có bằng rồi mình sẽ làm gì khác so với bây giờ", có thể bạn đang theo đuổi cảm giác an toàn hơn là một mục tiêu.

Câu hỏi 10-10-10 và quyết định đảo ngược được

Thử hỏi mình theo ba mốc. Mười ngày sau khi quyết, mình sẽ cảm thấy thế nào? Người chọn học ngay thường thấy yên tâm vì có việc rõ ràng để làm; người chọn đi làm có thể hơi chông chênh khi thấy bạn bè đi học. Mười tháng sau, mình đang ở đâu? Người học ngay đang ở giữa năm thứ nhất, có thể hứng thú hoặc bắt đầu thấy không đúng hướng; người đi làm đã có gần một năm kinh nghiệm và biết rõ hơn mình cần gì. Mười năm sau, mình nhìn lại quyết định này ra sao?

Câu mười năm thường cho thấy chuyện học ngay hay sau hai năm ít khác biệt hơn bạn nghĩ. Mười năm sau, điều còn lại là bạn đã học điều gì và dùng nó thế nào, không phải bạn học năm hai mươi hai hay hai mươi lăm tuổi.

Đây cũng là một quyết định đảo ngược được ở một chiều. Chọn đi làm trước thì vẫn có thể quay lại học sau. Chọn học ngay rồi thấy không hợp thì có thể dừng, nhưng thời gian và tiền đã bỏ ra không lấy lại được. Khi phân vân ngang nhau, phương án giữ được nhiều đường lui hơn thường đáng ưu tiên. Điều này không có nghĩa là luôn nên đi làm trước, mà là khi chưa rõ, đừng vội khoá mình vào một con đường tốn kém.

Thử nhỏ trước khi nộp hồ sơ

Thay vì quyết định chỉ bằng suy nghĩ, bạn có thể thu thêm dữ kiện thật trong vài tuần:

  1. Đọc kỹ chương trình đào tạo của hai ba chương trình bạn quan tâm: các học phần, cách đánh giá, lịch học. Xem bạn có hào hứng với nội dung không, hay chỉ với cái tên bằng.
  2. Nói chuyện với ít nhất hai người đã học chương trình tương tự: một người học ngay sau tốt nghiệp, một người đi làm rồi mới học. Hỏi điều họ thấy được và điều họ ước đã biết trước.
  3. Nói chuyện với một hai người đang làm công việc bạn nhắm tới. Hỏi họ bằng thạc sĩ quan trọng thế nào trong công việc thực tế.
  4. Nếu có thể, dự thính một buổi học hoặc học một khoá ngắn trực tuyến cùng chủ đề, để thử nhịp học.
  5. Viết một trang: quyết định của mình là gì, vì sao, và khi nào sẽ xem lại. Để trang giấy qua một tuần rồi đọc lại.

Nếu sau tất cả những bước này bạn vẫn phân vân, đó cũng là một dữ kiện: có thể bạn chưa cần quyết ngay. Đặt một hạn chót hợp lý, ví dụ trước kỳ tuyển sinh tới, để sự phân vân không kéo dài vô hạn.

Câu hỏi thường gặp

Đi làm rồi có khó quay lại học thạc sĩ không?

Khó hơn ở chỗ thời gian và nhịp sống thay đổi, nhất là khi có gia đình. Nhưng nhiều người đi làm vẫn học được nhờ hình thức học buổi tối, cuối tuần. Điều quan trọng là đặt cho mình một mốc cụ thể, ví dụ sau hai năm sẽ xem lại, thay vì để "năm sau" kéo dài mãi.

Có nên học thạc sĩ vì chưa tìm được việc không?

Học để tránh việc tìm việc thường không giải quyết được vấn đề, chỉ đẩy nó lùi lại hai năm. Hãy tìm hiểu vì sao chưa tìm được việc trước. Nếu bằng thạc sĩ thật sự là điều còn thiếu cho công việc bạn nhắm, đó là lý do chính đáng. Nếu không, những cách khác như thực tập, khoá ngắn hạn có thể phù hợp hơn.

Học thạc sĩ toàn thời gian hay vừa học vừa làm thì tốt hơn?

Không có hình thức nào tốt hơn cho mọi người. Toàn thời gian giúp tập trung nhưng mất thu nhập; vừa học vừa làm giữ được thu nhập nhưng tốn sức. Hãy cân theo tình hình tài chính, sức khoẻ và mức tập trung mà chương trình đòi hỏi. Hỏi người đã học cả hai hình thức để có thêm góc nhìn.

Gia đình muốn mình học ngay nhưng mình muốn đi làm trước thì làm sao?

Hãy hiểu lý do của gia đình: có thể là lo bạn không quay lại học, có thể là niềm tự hào. Trình bày kế hoạch cụ thể của bạn, kèm mốc thời gian sẽ xem lại chuyện học. Một kế hoạch rõ ràng thường làm gia đình yên tâm hơn một lời từ chối chung chung.

Làm sao biết bằng thạc sĩ có thật sự cần cho công việc mình muốn?

Hỏi người đang làm công việc đó, đọc mô tả công việc của nhiều nhà tuyển dụng, xem yêu cầu nào là bắt buộc và yêu cầu nào chỉ là ưu tiên. Với những vị trí cần bằng theo quy định, hãy tra văn bản hiện hành của cơ quan quản lý ngành đó hoặc hỏi trực tiếp nơi tuyển dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138