TuQuyet.comTự Quyết
Thiên kiến và cảm xúc khi tự quyết

Sợ hối tiếc nên không dám quyết: khi nỗi lo chọn sai giữ bạn đứng yên

Sợ chọn sai rồi ân hận nên bạn chần chừ, chờ thêm, để người khác quyết. Cách nhìn nỗi sợ hối tiếc cho đúng và vì sao không quyết cũng có thể hối tiếc.

Vietnamese woman in her forties standing at a quiet train platform in Lao Cai holding a small suitcase handle, train doors open, her body half turned back, misty mountain morning

Sợ hối tiếc là nỗi lo về cảm giác ân hận trong tương lai nếu mình chọn sai; khi nỗi lo này quá lớn, người ta thường chọn đứng yên, chờ thêm, hoặc để người khác quyết, vì như thế có vẻ ít phải tự trách hơn. Nhưng đứng yên cũng là một lựa chọn, và nó cũng có thể dẫn tới hối tiếc, chỉ là kiểu hối tiếc khác.

Bài này nói về nỗi sợ trước khi quyết, không phải về cách sống với hối tiếc sau khi đã chọn (phần đó nằm ở danh mục sau khi đã quyết của trang). Bạn sẽ hiểu vì sao nỗi sợ hối tiếc thường đẩy người ta về phía không làm gì, và những câu hỏi giúp bạn đặt nỗi sợ ấy vào đúng chỗ.

Hai kiểu hối tiếc khác nhau

Người ta có thể hối tiếc vì đã làm một điều gì đó, ví dụ nhận một công việc rồi thấy không hợp, chuyển nhà rồi thấy không quen. Người ta cũng có thể hối tiếc vì đã không làm, ví dụ không dám nhận cơ hội học ở xa, không dám nói ra tình cảm, không dám chuyển nghề khi còn trẻ.

Nỗi sợ trước khi quyết thường chỉ nhìn thấy kiểu thứ nhất. Khi hình dung "lỡ chọn sai", ta tưởng tượng ra cảnh mình đã hành động và hậu quả xấu xảy ra, rõ ràng, ai cũng thấy. Kiểu hối tiếc thứ hai thì mờ hơn, vì không có sự kiện nào cụ thể, chỉ là một khoảng trống về sau.

Các nhà tâm lý học Thomas Gilovich và Victoria Medvec, trong các nghiên cứu từ thập niên 1990, ghi nhận một xu hướng đáng chú ý: khi được hỏi về những điều hối tiếc nhất trong đời, nhiều người nhắc tới những việc mình đã không làm nhiều hơn những việc đã làm, nhất là khi nhìn lại sau một thời gian dài. Hối tiếc vì hành động thường nhói hơn trong ngắn hạn, còn hối tiếc vì không hành động thường đeo đẳng lâu hơn. Đây là xu hướng chung trong các khảo sát, không phải quy luật cho mọi người.

Vì sao nỗi sợ hối tiếc thường đẩy về phía đứng yên

Có một lý do khiến nỗi sợ hối tiếc gần như luôn nghiêng về phía không làm gì. Khi một chuyện xấu xảy ra vì mình đã hành động, ta thấy mình là nguyên nhân trực tiếp: "giá mà mình đừng chuyển việc". Khi chuyện xấu xảy ra vì mình đứng yên, ta dễ coi đó là do hoàn cảnh: "thì công ty cũ vẫn vậy thôi". Cùng một kết quả không như ý, nhưng hành động thì bị tự trách nặng hơn, còn đứng yên thì được miễn bớt.

Ngoài ra, việc đứng yên thường được người xung quanh chấp nhận dễ hơn. Ít ai trách bạn vì đã không bỏ một công việc ổn định, nhưng nhiều người sẽ hỏi "sao lại dại thế" nếu bạn bỏ việc rồi gặp khó. Áp lực từ bên ngoài cộng với sự tự trách bên trong khiến hành động trông đắt giá hơn đứng yên rất nhiều, dù trên thực tế hai bên có thể ngang nhau.

Hiểu được sự lệch này, bạn có thể tự hỏi một câu đơn giản: nếu mình đứng yên và năm năm sau mọi chuyện không tốt, mình có thật sự không tự trách không? Với nhiều người, câu trả lời là có, chỉ là cảm giác ấy đến chậm hơn và lặng lẽ hơn. Khi thấy được điều đó, đứng yên không còn là lựa chọn "an toàn" mặc nhiên, mà là một lựa chọn cần được cân như mọi lựa chọn khác.

Nỗi sợ hối tiếc biểu hiện thế nào

Chờ thêm thông tin mãi. Bạn nói với mình rằng chỉ cần biết thêm một chút nữa là quyết được, nhưng thông tin mới không bao giờ đủ. Thật ra bạn đang chờ một sự chắc chắn không thể có.

Để người khác quyết thay. Bố mẹ, vợ chồng, bạn thân quyết hộ thì nếu có gì sai, mình không phải là người duy nhất chịu trách nhiệm. Cảm giác này dễ hiểu, nhưng người sống với hậu quả vẫn là bạn.

Chọn phương án "an toàn" một cách máy móc. Bạn luôn chọn phương án quen thuộc, dù nó không hợp nữa, vì nếu có sai thì cũng là cái sai mà ai cũng sẽ mắc.

Giữ mọi cánh cửa mở. Không từ chối hẳn, không nhận hẳn, cứ để đó. Bạn tránh được nỗi đau phải bỏ một thứ, nhưng cũng không có được trọn vẹn thứ nào.

Tưởng tượng chi tiết kịch bản xấu. Bạn hình dung rất rõ mình sẽ đau khổ ra sao nếu chọn sai, nhưng không hình dung được cảm giác nếu mọi thứ ổn hay nếu mình đứng yên thêm năm năm.

Năm câu hỏi đặt nỗi sợ vào đúng chỗ

Những câu hỏi dưới đây giúp nỗi sợ hối tiếc được nhìn đủ các phía. Bạn nên viết câu trả lời ra, không cần dài.

  1. Nếu không làm, năm năm nữa mình có tiếc không? Hình dung thật cụ thể bản thân năm năm sau, vẫn ở đúng chỗ hiện tại. Cảm giác ấy là gì?
  2. Nếu làm và kết quả không như ý, mình có đứng dậy được không? Liệt kê những gì bạn sẽ làm nếu kịch bản xấu xảy ra. Thường bạn sẽ thấy mình có nhiều đường lui hơn tưởng tượng.
  3. Quyết định này có đảo ngược được không, và tốn bao nhiêu để đảo ngược? Với những việc quay lại được, nỗi sợ hối tiếc thường bị thổi phồng. Với những việc khó quay lại, sự thận trọng là hợp lý.
  4. Mình sẽ tự trách vì kết quả, hay vì cách mình đã cân nhắc? Nếu bạn đã cân nhắc kỹ với thông tin có được, thì dù kết quả xấu, bạn vẫn có lý do để không tự trách nặng nề.
  5. Người mình kính trọng nhất sẽ khuyên mình điều gì? Câu này giúp bạn đứng ra ngoài nỗi sợ của chính mình, nhìn từ góc của một người bình tĩnh và thương mình.

Sau năm câu hỏi, nỗi sợ thường không biến mất, nhưng bạn biết rõ nó đang bảo vệ điều gì. Đôi khi nỗi sợ đúng và bạn quyết định không làm, với lý do rõ ràng. Đôi khi bạn thấy nỗi sợ quá lớn so với rủi ro thật và quyết định thử.

Ví dụ giả định: một lời mời làm việc ở Đà Nẵng

Anh Phúc, một người giả định ba mươi hai tuổi đang làm ở Hà Nội, nhận lời mời làm việc ở Đà Nẵng. Bảng dưới đây ghi lại cả hai kiểu hối tiếc mà anh có thể gặp.

Nếu anh Phúc nhận lờiNếu anh Phúc từ chối
Có thể hối tiếc nếu công việc không như mô tả, phải tìm việc lạiCó thể hối tiếc vì không thử một môi trường mới khi còn trẻ
Xa bạn bè, gia đình, phải làm lại từ đầu các mối quan hệCó thể day dứt mỗi khi nghe tin về công ty kia hoặc thấy bạn bè chuyển đi
Nếu không hợp, quay lại Hà Nội được, mất khoảng vài tháng ổn định lạiCơ hội tương tự có thể không đến lại, hoặc đến khi hoàn cảnh đã khác
Kiểu hối tiếc này rõ, nhanh, có điểm kết thúcKiểu hối tiếc này mờ, chậm, có thể kéo dài nhiều năm

Bảng này không cho anh Phúc đáp án. Có thể anh vẫn từ chối vì bố mẹ đang cần anh ở gần, và đó là lý do chính đáng. Nhưng khi đó anh từ chối vì đã cân, không phải vì sợ phải đối mặt với một lần chọn sai.

Biến quyết định lớn thành bước nhỏ

Nỗi sợ hối tiếc lớn nhất khi quyết định trông như một cú nhảy duy nhất, không có đường lui. Cách làm dịu nỗi sợ là tìm cách chia cú nhảy ấy thành nhiều bước nhỏ, mỗi bước có thể dừng lại.

Muốn chuyển nghề, bạn có thể học một khoá ngắn buổi tối trước, rồi nhận vài việc nhỏ trong nghề mới, rồi mới tính chuyện nghỉ việc cũ. Muốn ra nước ngoài làm việc, có thể đi một chuyến ngắn để xem tận nơi trước. Muốn mở một cửa hàng nhỏ, có thể bán thử trên mạng hoặc ở chợ phiên vài tháng. Mỗi bước nhỏ cho bạn thêm thông tin thật, và nếu dừng giữa chừng thì cái giá cũng nhỏ.

Không phải quyết định nào cũng chia nhỏ được. Kết hôn, sinh con, bán căn nhà duy nhất là những việc khó làm nửa vời. Với những quyết định này, sự thận trọng là đúng, và việc dành thời gian dài để cân nhắc không có gì sai. Điều cần tránh chỉ là để nỗi sợ hối tiếc khiến bạn né luôn việc cân nhắc, đẩy quyết định ra xa mãi.

Khi nỗi sợ sai lầm trở thành gánh nặng

Với một số người, nỗi sợ chọn sai không chỉ xuất hiện khi gặp chuyện lớn mà len vào cả những việc nhỏ nhất: chọn món ăn, trả lời tin nhắn, mua một món đồ. Họ kiểm đi kiểm lại, hỏi đi hỏi lại, và luôn có cảm giác bất an rằng mình đã làm hỏng điều gì đó.

Nếu nỗi sợ ấy kéo dài, gây mất ngủ, khiến bạn né tránh nhiều việc trong cuộc sống, hoặc đi kèm lo âu dai dẳng, đó là điều nên được một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ đánh giá. Đây không phải chuyện thiếu can đảm hay thiếu ý chí, mà có thể là dấu hiệu cần được hỗ trợ đúng cách. Tìm hỗ trợ sớm giúp bạn lấy lại sự nhẹ nhõm trong những lựa chọn hằng ngày.

Còn với phần lớn chúng ta, nỗi sợ hối tiếc chỉ là một vị khách quen mỗi khi đứng trước ngã rẽ. Không cần đuổi nó đi, chỉ cần không để nó ngồi ở ghế lái.

Một thói quen nhỏ giúp ích: mỗi khi nhận ra mình đang hoãn một quyết định, hãy ghi một dòng vào sổ, gồm điều đang hoãn và lý do. Đọc lại sau vài tháng, bạn sẽ thấy rõ những lần hoãn vì cần thêm thông tin thật và những lần hoãn chỉ vì sợ. Nhận ra được khuôn mẫu là bước đầu để thay đổi nó.

Câu hỏi thường gặp

Sợ hối tiếc có phải là dấu hiệu mình đang cân nhắc cẩn thận không?

Một phần là vậy, vì nỗi sợ cho thấy bạn quan tâm tới kết quả. Nhưng khi nỗi sợ khiến bạn không dám quyết hoặc luôn chọn đứng yên, nó không còn giúp cân nhắc mà đang cản trở. Cẩn thận là nhìn đủ các phía, còn sợ hối tiếc thường chỉ nhìn một phía.

Làm sao để không tự trách nếu chọn sai?

Hãy tách kết quả ra khỏi cách quyết định. Nếu bạn đã cân nhắc kỹ với thông tin có được, đã hỏi người cần hỏi, thì kết quả xấu có thể do những điều không lường trước. Ghi lại lý do khi quyết giúp bạn sau này nhìn lại công bằng hơn với chính mình.

Có nên nghe theo trực giác khi phân vân giữa hai lựa chọn?

Trực giác thường dựa trên kinh nghiệm và có giá trị, nhất là trong lĩnh vực bạn đã quen. Nhưng nếu trực giác chỉ là nỗi sợ khoác áo khác, nó sẽ luôn nghiêng về phía đứng yên. Nên kiểm trực giác bằng vài câu hỏi trước khi theo nó.

Để bố mẹ quyết thay có phải là cách tránh hối tiếc tốt không?

Hỏi ý kiến bố mẹ là tốt, nhưng giao hẳn quyết định chuyện đời mình cho người khác thường không giúp tránh hối tiếc. Bạn vẫn là người sống với kết quả, và có thể thêm cảm giác tiếc vì đã không tự chọn. Nên lắng nghe rồi tự quyết.

Nếu đã lỡ để mất cơ hội vì không dám quyết thì làm gì?

Thừa nhận cảm giác tiếc, rồi xem cơ hội ấy có thể xuất hiện lại dưới dạng khác không. Nhiều cơ hội không mất hẳn mà chỉ đổi hình thức. Quan trọng hơn là rút ra điều gì đã khiến bạn chần chừ, để lần sau nhận ra sớm hơn.

Khi nào nỗi sợ chọn sai cần đến chuyên gia hỗ trợ?

Khi nỗi sợ len vào cả việc nhỏ hằng ngày, khiến bạn kiểm đi kiểm lại, mất ngủ, né tránh nhiều việc, hoặc đi kèm lo âu kéo dài nhiều tuần. Khi đó nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá và hỗ trợ đúng cách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138