TuQuyet.comTự Quyết
Quyết định chi tiêu lớn

Khoản chi lớn nên chờ bao lâu: đặt quy tắc chờ theo mức tiền của nhà mình

Quy tắc chờ trước khoản chi lớn: thời gian chờ theo mức tiền so với thu nhập, việc nên làm trong lúc chờ, ngoại lệ thật sự và cách giữ quy tắc trong gia đình.

Vietnamese man in his thirties standing by an apartment window in Hai Phong at night, holding a phone with a dark blank screen, city lights blurred outside, seen from behind

Một quy tắc chờ tốt không dùng một thời gian cố định cho mọi thứ, mà chờ lâu hơn khi khoản tiền lớn hơn so với thu nhập của chính bạn. Một món bằng vài phần trăm thu nhập tháng thì ngủ qua một đêm là đủ; một khoản bằng vài tháng lương thì nên chờ vài tuần và bàn với người cùng chịu. Chờ không phải để ngăn bạn chi, mà để khoản chi được quyết khi cảm xúc đã lắng và bạn có đủ thông tin.

Bài này dành cho khoản chi lớn của cá nhân và gia đình: một chiếc xe máy mới, bộ nội thất, máy tính, khoá học, chuyến đi, món quà đắt. Bài đưa ra bậc thời gian chờ theo mức tiền, việc nên làm trong lúc chờ, những trường hợp không nên chờ, và cách giữ quy tắc lâu dài trong nhà. Con số là ví dụ giả định.

Vì sao chờ lại có tác dụng

Mong muốn mua một thứ thường mạnh nhất ngay sau khi bạn nhìn thấy nó: một lời giới thiệu, một chương trình giảm giá, một người bạn khoe đồ mới. Cảm giác ấy là thật, nhưng nó phản ánh lúc đó nhiều hơn là nhu cầu lâu dài. Sau vài ngày, cảm giác lắng xuống và bạn nhìn khoản chi bằng con mắt khác.

Thời gian chờ còn cho bạn thêm thông tin. Trong vài ngày, bạn có thể hỏi người đang dùng món đó, tìm phương án khác, tính kỹ chi phí đi kèm. Nhiều khoản chi lớn hoá ra hợp lý hơn khi có thêm thông tin; nhiều khoản khác thì lộ ra chỗ không hợp mà lúc đầu không ai thấy.

Chờ còn giúp tách nhu cầu khỏi tâm trạng. Nhiều người có thói quen mua sắm khi buồn, khi mệt sau một ngày làm việc dài, hoặc khi vừa nhận lương. Khoản chi lúc đó là cách tự an ủi nhiều hơn là đáp ứng một nhu cầu. Không có gì sai khi tự chiều mình, nhưng nếu khoản tự chiều ấy bằng nửa tháng lương thì nên để nó qua thêm vài ngày, khi tâm trạng đã khác, rồi mới quyết.

Cuối cùng, chờ là một phép thử rẻ. Nếu sau thời gian chờ bạn vẫn muốn và vẫn thấy hợp lý, khoản chi đó được quyết có chủ đích và bạn ít hối tiếc hơn. Nếu sau thời gian chờ bạn quên mất, đó là câu trả lời. Cái giá phải trả chỉ là vài ngày chậm lại, trừ khi khoản chi thuộc nhóm ngoại lệ sẽ nói ở phần sau.

Bậc thời gian chờ theo mức tiền

Thay vì dùng một con số cố định như hai ngày hay ba mươi ngày cho mọi thứ, hãy neo thời gian chờ vào thu nhập hằng tháng của bạn hoặc của gia đình. Bảng dưới là gợi ý; bạn điều chỉnh theo hoàn cảnh nhà mình.

Khoản chi so với thu nhập thángThời gian chờ gợi ýCần bàn với ai
Dưới một phần mườiNgủ qua một đêmTự quyết
Từ một phần mười tới một nửaKhoảng một tuầnTự quyết, báo người cùng chịu nếu là tiền chung
Từ một nửa tới một tháng thu nhậpKhoảng hai tuầnBàn với vợ hoặc chồng
Từ một tới ba tháng thu nhậpKhoảng một thángBàn với vợ hoặc chồng, xem lại cùng ngân sách năm
Trên ba tháng thu nhậpMột tháng trở lên, kèm so ít nhất hai phương ánBàn cả gia đình, cân nhắc kỹ khả năng trả nếu phải vay

Ví dụ giả định: thu nhập gia đình 30 triệu đồng một tháng. Một đôi giày 2 triệu thuộc bậc đầu, ngủ qua một đêm. Một chiếc máy tính 18 triệu thuộc bậc ba, chờ khoảng hai tuần và hai vợ chồng cùng bàn. Một chiếc xe máy 50 triệu thuộc bậc bốn, chờ khoảng một tháng. Điểm chính là cùng một món đồ, nhà thu nhập khác nhau sẽ ở bậc khác nhau.

Nếu thu nhập của bạn không đều, như làm tự do, bán hàng theo mùa hay hưởng hoa hồng, đừng dùng tháng cao nhất làm mốc. Lấy mức thu nhập của những tháng thấp trong năm làm căn cứ. Như vậy một khoản chi trông nhỏ trong tháng nhiều việc sẽ được xếp đúng bậc của nó, và bạn không bị bất ngờ khi tới tháng ít việc.

Làm gì trong thời gian chờ

Chờ thụ động, chỉ đếm ngày, ít hiệu quả hơn chờ chủ động. Trong lúc chờ, có vài việc giúp quyết định cuối cùng sáng rõ hơn:

  1. Viết ra một câu: mình mua món này để giải quyết việc gì. Nếu không viết được, đó là tín hiệu.
  2. Tìm ít nhất một phương án khác giải quyết cùng việc đó: thuê, mượn, mua đồ đã qua sử dụng, sửa đồ cũ, hoặc không làm gì.
  3. Tính chi phí sở hữu chứ không chỉ giá mua: bảo dưỡng, phụ kiện, phí hằng tháng, chỗ để, thời gian chăm sóc.
  4. Hỏi một người đang dùng món đó điều họ không thích ở nó.
  5. Kiểm lại ngân sách: khoản này lấy từ đâu, và khoản nào bị lùi lại vì nó.
  6. Cuối thời gian chờ, đọc lại câu đã viết ở bước đầu. Nếu vẫn thấy đúng, quyết.

Những việc trên không mất nhiều thời gian, có khi chỉ vài phút mỗi ngày. Nhưng chúng biến thời gian chờ thành thời gian cân nhắc thật, thay vì chỉ là khoảng trống trước khi làm điều mình đã định từ đầu.

Ngoại lệ: khi chờ là sai

Khẩn cấp về an toàn và sức khoẻ. Xe hỏng phanh, bếp gas rò, chi phí khám chữa bệnh cần ngay. Những khoản này không nên chờ; quy tắc chờ dành cho mong muốn, không dành cho nhu cầu cấp thiết.

Đồ thiết yếu hỏng hẳn. Tủ lạnh hỏng giữa mùa nóng, máy tính làm việc chết khi đang có việc. Bạn vẫn có thể chờ ngắn để so vài phương án, nhưng không cần chờ hàng tuần.

Hạn chót thật, không phải hạn chót của người bán. Hạn đóng học phí, hạn đặt cọc nhà thuê trước khi người khác lấy là hạn thật. Còn "giảm giá chỉ còn hôm nay" thường là hạn do người bán đặt ra để bạn không có thời gian chờ. Phân biệt hai loại này là phần quan trọng nhất của quy tắc.

Khoản đã nằm sẵn trong kế hoạch. Nếu bạn đã để dành nhiều tháng cho một món đồ, đã cân nhắc kỹ từ trước, thì thời gian chờ đã diễn ra rồi. Không cần chờ thêm chỉ vì quy tắc.

Giữ quy tắc chờ được lâu

Phần lớn quy tắc tự đặt ra bị bỏ sau vài tuần. Một số cách giúp quy tắc chờ trở thành thói quen thay vì một lời hứa:

  • Viết bảng bậc chờ ra một tờ giấy dán ở chỗ hay nhìn, hoặc lưu thành ghi chú trên điện thoại.
  • Giữ một danh sách chờ: mỗi khi muốn mua thứ gì lớn, ghi tên, ngày ghi và ngày được quyết. Đến ngày, đọc lại.
  • Gỡ thẻ thanh toán đã lưu sẵn trên các ứng dụng mua sắm để mỗi lần mua phải nhập lại.
  • Tắt thông báo khuyến mãi từ các ứng dụng và trang bán hàng.
  • Có một người đồng hành biết quy tắc của bạn và được phép hỏi lại "đã chờ đủ chưa".
  • Mỗi quý xem lại danh sách chờ: bao nhiêu món đã mua, bao nhiêu món tự bỏ. Con số này cho bạn thấy quy tắc đang giúp mình tới đâu.

Danh sách chờ có một tác dụng phụ thú vị: sau vài tháng, bạn thấy rõ kiểu món đồ mình hay muốn rồi lại quên. Hiểu được điều đó giúp những lần sau dễ hơn, vì bạn nhận ra mẫu hình của chính mình.

Quy tắc chờ trong gia đình

Trong gia đình, quy tắc chờ vừa là công cụ cá nhân vừa là thoả thuận chung. Một cách nhiều cặp vợ chồng dùng là đặt một mức mà mỗi người được tự quyết không cần hỏi, trên mức đó thì phải báo, và trên một mức cao hơn nữa thì phải cùng quyết. Ví dụ giả định: dưới 2 triệu tự quyết, từ 2 tới 10 triệu báo trước, trên 10 triệu bàn chung và chờ ít nhất một tuần.

Thoả thuận như vậy giảm rất nhiều căng thẳng. Không ai phải xin phép cho từng món nhỏ, và không ai bị bất ngờ bởi một khoản lớn. Điều quan trọng là mức đặt ra phải được cả hai đồng ý, và áp dụng như nhau cho cả hai bên, kể cả khi một người kiếm nhiều hơn.

Với con cái, quy tắc chờ là một bài học tốt về tiền. Khi con muốn một món đồ đắt, thay vì đồng ý hay từ chối ngay, có thể đề nghị con ghi vào danh sách chờ và nói lại sau hai tuần. Nhiều khi con tự quên; khi con vẫn muốn, con thường đã nghĩ kỹ hơn và có thể góp một phần từ tiền tiêu vặt của mình.

Khi đã chờ đủ mà vẫn muốn

Mục tiêu của quy tắc chờ không phải là chi ít nhất có thể. Nếu bạn đã chờ đủ, đã làm các bước cân nhắc, ngân sách cho phép và bạn vẫn muốn, thì mua là quyết định có chủ đích. Không cần áy náy. Một món đồ được cân nhắc kỹ và dùng nhiều năm thường đem lại nhiều giá trị hơn nhiều món đồ rẻ mua vội.

Dù vậy, hối tiếc vẫn có thể xảy ra. Món đồ không như mong đợi, hoặc ngay tuần sau có phiên bản tốt hơn. Khi điều đó xảy ra, hãy nhớ rằng bạn đã quyết dựa trên thông tin có lúc đó. Quyết định tốt không bảo đảm kết quả tốt; nó chỉ làm tăng khả năng kết quả tốt.

Một thói quen nhỏ giúp rút kinh nghiệm là ghi lại một dòng sau mỗi khoản chi lớn: mua gì, đã chờ bao lâu, vì sao quyết, và sau ba tháng nhìn lại thấy thế nào. Sau một năm, bạn có một cuốn nhật ký nhỏ cho thấy mình hay quyết đúng ở loại chi nào, hay vội ở loại nào. Đó là thông tin quý hơn mọi lời khuyên chung chung, vì nó đến từ chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

Quy tắc chờ ba mươi ngày có hợp với mọi khoản chi không?

Không hẳn. Ba mươi ngày quá dài cho món nhỏ và có khi vẫn ngắn cho khoản rất lớn như mua xe. Neo thời gian chờ theo tỷ lệ so với thu nhập giúp quy tắc thực tế hơn và dễ giữ hơn.

Chờ xong thì món đồ hết khuyến mãi, có thiệt không?

Có thể thiệt một khoản nhỏ. Nhưng nếu khoản chi đó không hợp, mua vội mới là thiệt lớn hơn. Khuyến mãi thường quay lại theo mùa; nếu bạn vẫn muốn sau thời gian chờ, nhiều khi sẽ gặp đợt giảm giá khác.

Làm sao áp dụng quy tắc chờ khi mua sắm qua mạng?

Bỏ món đồ vào danh sách yêu thích thay vì giỏ hàng, gỡ thẻ đã lưu, tắt thông báo. Ghi ngày vào danh sách chờ, đến ngày mới mở lại. Các bước này tạo một khoảng cách nhỏ giữa lúc muốn và lúc trả tiền.

Vợ chồng có mức chi tự quyết khác nhau được không?

Được, nếu cả hai đồng ý và thấy công bằng. Có cặp chọn mức bằng nhau, có cặp chọn theo tỷ lệ đóng góp. Điều quan trọng là quy tắc rõ ràng, cả hai biết, và không có ngoại lệ ngầm.

Lỡ mua vội một món đắt thì nên làm gì?

Xem chính sách đổi trả ngay vì nhiều nơi có thời hạn ngắn. Nếu không trả được, cố dùng món đồ cho hết giá trị thay vì bỏ xó, và ghi lại tình huống vào nhật ký để lần sau nhận ra sớm hơn.

Dạy con quy tắc chờ từ tuổi nào là phù hợp?

Từ khi con bắt đầu có tiền tiêu vặt và biết đòi mua đồ, thường là đầu tiểu học. Với trẻ nhỏ, thời gian chờ ngắn, vài ngày; với con lớn, có thể dài hơn và cho con góp một phần tiền của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138