Có nên ly hôn là câu hỏi không ai trả lời thay bạn được; điều bạn có thể làm là cân nhắc trên những gì đã kéo dài chứ không trên một trận cãi, hiểu rõ mình đang muốn chấm dứt điều gì, đã thử những gì, và chuẩn bị đủ thông tin về con cái, tiền bạc, pháp lý trước khi nói ra. Ly hôn là một trong những quyết định khó đảo ngược nhất, kéo theo con cái, nhà cửa, hai gia đình và nhiều năm sau đó.
Bài này đi qua những câu tự hỏi, những việc nên thử, cách nghĩ về con cái, những điều pháp lý cần nắm ở mức nguyên tắc và vì sao phần cụ thể phải hỏi luật sư. Nếu bạn đang bị bạo lực, hãy đọc mục an toàn trước tiên; khi đó an toàn của bạn và con quan trọng hơn mọi bước cân nhắc khác.
An toàn trước mọi cân nhắc khác
Nếu vợ hoặc chồng đánh bạn, bóp cổ, đe doạ giết, phá đồ, nhốt bạn, giữ giấy tờ, cắt tiền để khống chế, hoặc làm hại con, thì bạn không cần chấm điểm gì cả. Bạo lực gia đình không phải chuyện riêng phải tự chịu, và không phải lỗi của người bị bạo lực.
Khi có nguy hiểm tức thời, hãy gọi công an 113; có người bị thương thì gọi cấp cứu 115. Khi chưa nguy hiểm tức thời, hãy chuẩn bị một kế hoạch an toàn: kể cho một người tin cậy, giữ giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ của con, một ít tiền và điện thoại ở nơi người kia không lấy được, nghĩ trước chỗ ở tạm như nhà người thân, bạn bè hoặc nhà tạm lánh. Nếu bị thương, hãy đi khám và giữ lại giấy tờ khám chữa; tin nhắn đe doạ cũng nên được lưu lại ở nơi an toàn.
Hội Liên hiệp Phụ nữ, công an nơi cư trú và các tổ chức hỗ trợ có thể giúp. Pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình có biện pháp bảo vệ như cấm người gây bạo lực tiếp xúc với người bị bạo lực trong một thời gian. Hãy hỏi luật sư hoặc cán bộ trợ giúp pháp lý để biết bước cụ thể. Thời điểm rời đi thường là lúc nguy hiểm tăng, nên đừng báo trước ý định ly hôn với người đang gây bạo lực khi chưa có chỗ an toàn.
Những câu cần tự trả lời, viết ra giấy
Nếu không có bạo lực, quyết định ly hôn cần thời gian và sự tỉnh táo. Những câu dưới đây giúp bạn tách cảm xúc của hôm nay khỏi bức tranh dài hạn. Hãy viết câu trả lời, để vài ngày, rồi đọc lại.
- Điều mình muốn chấm dứt là cuộc hôn nhân này, hay là một tình trạng cụ thể trong nó, như người kia nghiện rượu, nợ nần, sống quá phụ thuộc vào gia đình chồng hoặc vợ?
- Tình trạng đó đã kéo dài bao lâu, và người kia có biết rõ mình đau khổ vì nó không?
- Hai vợ chồng đã thật sự cố gắng những gì, và người kia đã cố gắng những gì?
- Nếu mọi thứ giữ nguyên năm năm nữa, mình và con sẽ sống ra sao?
- Nếu ly hôn, cuộc sống thường ngày của mình và con sẽ ra sao: ở đâu, tiền từ đâu, ai giúp?
- Mình đang muốn ly hôn vì chính mình, hay vì ai đó thúc đẩy; mình đang muốn giữ hôn nhân vì chính mình, hay vì sợ họ hàng, sợ con thiếu bố hoặc mẹ?
- Mình còn tôn trọng người kia không, và người kia có còn tôn trọng mình không?
Câu đầu tiên đặc biệt quan trọng. Nhiều người nghĩ đến ly hôn vì một vấn đề cụ thể mà nếu được giải quyết thì hôn nhân còn có thể tiếp tục. Ngược lại, có người đã giải quyết hết vấn đề cụ thể mà vẫn thấy không muốn sống cùng; đó là thông tin quan trọng không kém.
Những việc nên thử trước khi nói ra
Nói rõ vấn đề với người kia, ít nhất một lần nghiêm túc. Không phải trong lúc cãi nhau, mà chọn một lúc bình tĩnh, nói điều bạn không chịu được nữa và điều bạn cần thay đổi. Nhiều người nghe chữ ly hôn lần đầu khi mọi chuyện đã quá muộn.
Tư vấn hôn nhân. Một chuyên gia trung lập giúp hai người nghe được nhau. Ngay cả khi kết cục vẫn là ly hôn, quá trình tư vấn thường giúp hai bên chia tay ít thù hằn hơn, điều rất quan trọng nếu có con chung.
Giải quyết vấn đề cụ thể có thể giải quyết. Nếu vấn đề là rượu, nợ nần, vay mượn lén lút, hãy đặt điều kiện rõ ràng, có thời hạn và cách kiểm. Một lời hứa không có cách kiểm thì chỉ là lời hứa.
Một khoảng sống riêng có thoả thuận. Một số cặp sống riêng vài tháng để mỗi người nghĩ rõ hơn. Nếu làm, hãy thống nhất về con, tiền và thời hạn, và hỏi luật sư nếu lo ảnh hưởng đến quyền lợi sau này.
Hoà giải trong gia đình hoặc ở cơ sở. Người lớn trong nhà được cả hai tin tưởng, hoặc tổ hoà giải ở địa phương, đôi khi giúp hai người nói chuyện bình tĩnh hơn. Nhưng hoà giải không phù hợp khi có bạo lực, vì nó có thể đặt người bị bạo lực vào thế bị ép.
Nghĩ về con: điều trẻ cần, không phải điều người lớn sợ
Nhiều người ở lại "vì con", và nhiều người khác rời đi cũng "vì con". Cả hai đều có thể đúng. Điều trẻ cần nhất thường không phải bố mẹ ở chung một nhà, mà là được an toàn, không phải chứng kiến xung đột gay gắt kéo dài, được yêu thương bởi cả hai người, và không bị kéo vào phe nào.
Hãy tự hỏi thật: con mình hiện đang sống trong không khí như thế nào? Nếu bố mẹ không còn yêu nhau nhưng vẫn tôn trọng, hợp tác nuôi con, ở lại có thể là lựa chọn hợp lý với một số gia đình. Nếu nhà thường xuyên căng thẳng, chửi mắng, con sợ hãi, thì "ở lại vì con" cần được xem lại kỹ.
Nếu ly hôn, cách hai bố mẹ cư xử với nhau sau đó ảnh hưởng đến con rất nhiều. Hai người có hợp tác được về lịch gặp con, chuyện học hành, chuyện tiền nuôi con không? Có giữ được việc không nói xấu nhau trước mặt con không? Cách nói với con về ly hôn theo từng độ tuổi có nhiều bài hướng dẫn riêng ở các trang về nuôi dạy con; ở đây, điều cần đưa vào cân nhắc là khả năng hợp tác của hai người sau này.
Đừng hỏi con "con muốn ở với bố hay mẹ" như một cách để con chọn thay người lớn. Pháp luật có quy định về việc xem xét nguyện vọng của con ở một độ tuổi nhất định, nhưng đó là việc được làm theo trình tự, không phải gánh nặng đặt lên con trong bữa cơm.
Phần pháp lý: nắm nguyên tắc, chi tiết hỏi luật sư
Dưới đây là những nguyên tắc chung theo Luật Hôn nhân và gia đình hiện hành, để bạn biết mình cần hỏi gì. Quy định có thể được sửa đổi và mỗi vụ việc có tình tiết riêng, nên trước khi làm bất cứ bước nào hãy kiểm văn bản hiện hành và hỏi luật sư; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc văn phòng luật sư, trung tâm trợ giúp pháp lý ở địa phương.
| Vấn đề | Nguyên tắc chung | Nên hỏi luật sư điều gì |
|---|---|---|
| Hai cách ly hôn | Thuận tình ly hôn khi hai bên cùng yêu cầu và thoả thuận được về con, tài sản; ly hôn theo yêu cầu của một bên khi chỉ một người muốn | Trường hợp của mình nên đi đường nào, hồ sơ cần gì, toà nào có thẩm quyền |
| Hạn chế với người chồng | Chồng không được yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới mười hai tháng tuổi | Trường hợp cụ thể của mình có thuộc hạn chế này không |
| Con chung | Con dưới ba mươi sáu tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp luật định; con từ đủ bảy tuổi được xem xét nguyện vọng; người không trực tiếp nuôi có nghĩa vụ cấp dưỡng | Những yếu tố toà xem xét, cách thoả thuận lịch thăm con và mức cấp dưỡng |
| Tài sản | Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng; tài sản chung về nguyên tắc chia đôi nhưng có tính đến hoàn cảnh, công sức đóng góp và các yếu tố khác | Tài sản nào là chung, tài sản nào là riêng, cần giữ giấy tờ gì, khoản nợ chung xử lý ra sao |
| Nhà đang ở | Tuỳ nhà là tài sản chung hay riêng, đứng tên ai, có thế chấp không | Ai được ở lại, quyền lưu cư nếu có, thủ tục sang tên |
Đừng ký bất cứ văn bản thoả thuận chia tài sản, chuyển nhượng hay cam kết nào trong lúc căng thẳng mà chưa hỏi luật sư. Đừng tẩu tán, giấu tài sản chung; việc đó có thể gây bất lợi cho chính bạn. Hãy lặng lẽ sao lưu những giấy tờ quan trọng: giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, giấy tờ nhà đất, sổ tiết kiệm, hợp đồng vay.
Bảng cân nhắc: dùng để nhìn rõ, không để tính ra đáp án
Ly hôn không phải bài toán, nhưng bảng có trọng số vẫn giúp bạn thấy mình coi trọng điều gì. Đây là ví dụ giả định của một người vợ ba mươi tám tuổi, hai con đang tuổi tiểu học. Mỗi tiêu chí được chấm theo mức mỗi phương án đáp ứng, từ 1 đến 5.
| Tiêu chí | Trọng số | Ở lại và cố gắng thêm sáu tháng có tư vấn | Ly hôn |
|---|---|---|---|
| Con sống trong không khí bình yên | 5 | 2 → 10 | 4 → 20 |
| Mình được tôn trọng, không bị coi thường | 5 | 2 → 10 | 4 → 20 |
| Ổn định tài chính trong hai năm tới | 4 | 4 → 16 | 2 → 8 |
| Con giữ được gắn bó với cả bố và mẹ | 4 | 4 → 16 | 3 → 12 |
| Còn cơ hội hàn gắn thật sự | 3 | 3 → 9 | 1 → 3 |
| Tổng | 61 | 63 |
Hai tổng gần bằng nhau là kết quả rất thường gặp, và đó chính là lý do bạn đang lưỡng lự. Lúc đó, hãy nhìn vào các dòng có trọng số cao nhất và hỏi: sáu tháng thử có thể thay đổi điểm của dòng đó không? Nếu có, việc thử có giá trị. Nếu sau sáu tháng thử mà điểm không đổi, quyết định của bạn sẽ có cơ sở vững hơn nhiều so với hôm nay. Bảng này nên làm khi bình tĩnh, không làm sau trận cãi.
Nếu bạn thấy kiệt sức, mất ngủ kéo dài, buồn bã hay có lúc nghĩ đến chuyện không muốn sống, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ngay; khi nguy hiểm tức thời, gọi 115. Quyết định lớn cần một cái đầu đủ sức.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ở lại vì con không?
Tuỳ không khí trong nhà. Nếu bố mẹ vẫn tôn trọng và hợp tác nuôi con, ở lại có thể hợp với một số gia đình. Nếu con thường xuyên chứng kiến chửi mắng, căng thẳng, sợ hãi, thì ở lại vì con cần được xem lại. Điều trẻ cần nhất là an toàn và được cả bố mẹ yêu thương.
Bị chồng đánh thì nên làm gì trước?
An toàn trước. Khi nguy hiểm tức thời, gọi 113; bị thương thì gọi 115 hoặc đi khám và giữ giấy tờ khám. Hãy kể cho người tin cậy, cất giữ giấy tờ và tiền ở nơi an toàn, nhờ Hội Phụ nữ, công an địa phương và hỏi luật sư về biện pháp bảo vệ.
Ly hôn thì tài sản chia thế nào?
Nguyên tắc chung là phân biệt tài sản chung và riêng; tài sản chung về nguyên tắc chia đôi nhưng có tính đến hoàn cảnh, công sức đóng góp và yếu tố khác. Mỗi trường hợp khác nhau nhiều, nên hãy hỏi luật sư trước khi thoả thuận hay ký bất cứ văn bản nào.
Ai được nuôi con sau ly hôn?
Hai bên được thoả thuận trước; nếu không thoả thuận được, toà xem xét quyền lợi mọi mặt của con. Con dưới ba mươi sáu tháng thường được giao mẹ nuôi trừ trường hợp luật định, con từ đủ bảy tuổi được xem xét nguyện vọng. Hãy hỏi luật sư cho trường hợp cụ thể.
Có nên thử sống riêng trước khi ly hôn không?
Một khoảng sống riêng có thoả thuận về con, tiền và thời hạn có thể giúp hai người nghĩ rõ hơn. Tuy vậy, việc này có thể ảnh hưởng đến các vấn đề pháp lý sau này, nên hãy hỏi luật sư trước khi chuyển ra ở riêng.
Họ hàng phản đối ly hôn thì làm sao?
Lắng nghe lo lắng của họ hàng là cách tôn trọng, nhưng người sống trong cuộc hôn nhân là bạn và con. Hãy giải thích ngắn gọn, không cần thuyết phục tất cả. Nếu bạn đang bị bạo lực, lời khuyên nhẫn nhịn của họ hàng không được đặt trên an toàn của bạn.