TuQuyet.comTự Quyết
Quyết định trong gia đình và các mối quan hệ

Tha thứ, giữ khoảng cách hay cắt đứt với người thân từng làm mình tổn thương

Anh chị em, bố mẹ, họ hàng làm mình tổn thương: phân biệt tha thứ với hoà giải, các mức khoảng cách ở giữa, và cách cân nhắc khi bị ép "một điều nhịn".

Two adult Vietnamese siblings standing apart in the courtyard of an old family house in Ninh Binh province, one sweeping leaves, the other by the gate, overcast morning

Với người thân từng làm mình tổn thương, lựa chọn không chỉ có hai đầu là tha thứ hết hoặc cắt đứt hẳn; giữa đó có nhiều mức khoảng cách, và bạn có thể chọn mức phù hợp với mức độ tổn thương, với việc người kia có thay đổi không, và với sự an toàn của bạn. Trong văn hoá coi trọng tình thân, nhiều người bị thúc "một điều nhịn chín điều lành" đến mức quên hỏi mình cần gì.

Bài này giúp bạn tách tha thứ ra khỏi hoà giải, nhìn rõ các mức khoảng cách, cân nhắc bằng những câu hỏi cụ thể, và chuẩn bị cho phản ứng của gia đình. Bài không phán ai đúng ai sai trong chuyện nhà bạn, vì chỉ bạn biết điều gì đã xảy ra.

Tha thứ và hoà giải là hai việc khác nhau

Tha thứ là việc xảy ra bên trong bạn: bạn thôi để cơn giận và nỗi đau chi phối cuộc sống của mình, thôi chờ người kia phải trả giá. Hoà giải là việc giữa hai người: quay lại một mối quan hệ gần gũi, tin tưởng. Bạn có thể tha thứ mà không hoà giải, ví dụ tha thứ cho người anh từng lừa tiền mình nhưng không cho vay nữa và chỉ gặp nhau dịp giỗ Tết. Bạn cũng có thể hoà giải ngoài mặt mà trong lòng chưa tha thứ, điều thường làm mình mệt mỏi hơn.

Nhiều người bị kẹt vì nghĩ tha thứ nghĩa là phải quay lại như cũ, nên họ không tha thứ được. Khi tách hai việc này ra, quyết định trở nên rõ hơn: bạn có muốn buông bớt nỗi đau cho mình không, đó là một câu hỏi; bạn có muốn người này ở gần trong cuộc sống của mình không, đó là câu hỏi khác.

Cũng không có thời hạn bắt buộc cho tha thứ. Có những chuyện cần nhiều năm, có những chuyện bạn quyết định không tha thứ và vẫn sống tốt. Điều quan trọng là bạn không để cả quyết định về mối quan hệ phụ thuộc vào việc mình đã tha thứ xong hay chưa.

Các mức khoảng cách ở giữa

Giữa gần gũi như cũ và cắt đứt hẳn có nhiều mức. Biết các mức này giúp bạn chọn một bước vừa phải và có thể điều chỉnh về sau.

MứcTrông như thế nàoHợp khi
Gần gũi như cũ, có thoả thuận mớiVẫn qua lại thường xuyên, nhưng đã nói rõ điều gì không được lặp lạiNgười kia nhận sai, đã thay đổi, tổn thương có thể bù đắp
Gần gũi có ranh giớiVẫn gặp, vẫn hỏi han, nhưng không bàn chuyện tiền, không để người đó can thiệp chuyện con cái hoặc vợ chồngTổn thương đến từ một lĩnh vực cụ thể
Giữ lễ, giữ khoảng cáchGặp dịp giỗ Tết, hiếu hỷ, chào hỏi đúng mực, không chia sẻ chuyện riêngNgười kia không thay đổi nhưng không gây nguy hiểm
Tạm ngừng liên lạc có thời hạnVài tháng không gặp, không nhắn, sau đó xem lạiCần thời gian để lành và nghĩ rõ
Cắt đứtKhông liên lạc, không gặp, chặn các kênh nếu cầnCó bạo lực, xâm hại, đe doạ, hoặc tổn thương lặp lại nghiêm trọng dù đã thử mọi cách

Nhiều người chọn mức "giữ lễ" và thấy đó là cách cân bằng giữa tình thân, đạo lý và sự an toàn của mình. Không có mức nào là cao thượng hơn mức nào; mức đúng là mức giúp bạn và gia đình nhỏ của bạn sống ổn.

Những câu tự hỏi để cân nhắc

Hãy viết câu trả lời cho những câu dưới đây. Chúng không chấm điểm người kia mà giúp bạn nhìn rõ tình huống của mình.

  • Điều gì đã xảy ra, cụ thể? Một lần hay lặp lại nhiều năm?
  • Người kia có nhận ra mình đã làm tổn thương không? Có xin lỗi bằng lời và bằng việc làm không?
  • Nếu tiếp tục gần gũi như hiện tại, điều gì có khả năng xảy ra tiếp theo?
  • Mỗi lần gặp người này, sau đó mình cảm thấy thế nào, trong bao lâu?
  • Mối quan hệ này ảnh hưởng thế nào đến vợ chồng, con cái của mình?
  • Mình đang giữ quan hệ vì muốn, vì thấy có nghĩa vụ, hay vì sợ bị trách?
  • Nếu chọn giữ khoảng cách, điều mình sợ nhất là gì, và nỗi sợ đó có thật đến mức nào?

Câu về con cái thường làm rõ nhiều điều. Có người chịu đựng được lời mắng nhiếc nhắm vào mình, nhưng khi thấy con mình bắt đầu bị đối xử tương tự, họ biết đã đến lúc thay đổi. Bảo vệ con là lý do chính đáng để đặt ranh giới, kể cả với ông bà.

Khi người làm tổn thương là bố mẹ

Đạo hiếu và ranh giới không mâu thuẫn. Bạn có thể vẫn lo cho bố mẹ khi ốm đau, vẫn thăm hỏi, vẫn biết ơn công sinh thành, và đồng thời không để bố mẹ can thiệp vào hôn nhân, không chịu những lời xúc phạm mỗi lần về nhà. Ranh giới giúp bạn giữ được quan hệ lâu dài hơn là chịu đựng đến lúc vỡ ra.

Bố mẹ có thể không thay đổi. Nhiều người chờ một lời xin lỗi từ bố mẹ suốt nhiều năm. Có bố mẹ sẽ nói ra, có bố mẹ không bao giờ nói. Khi cân nhắc, hãy dựa trên những gì bố mẹ đang làm, đừng dựa vào hy vọng một ngày bố mẹ sẽ hiểu.

Cách nói ranh giới với bố mẹ. Nói ngắn, cụ thể, không kết tội. Ví dụ: "Con thương bố mẹ và vẫn sẽ về thăm. Nhưng nếu bố mẹ chê vợ con trước mặt các cháu, con sẽ đưa cả nhà về sớm." Sau đó làm đúng như đã nói, nhẹ nhàng mà kiên định.

Khi tổn thương từ thời thơ ấu còn nặng nề. Nếu những gì xảy ra lúc nhỏ, như bị đánh đập, bị bỏ mặc, bị xâm hại, vẫn còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, cách bạn nuôi con, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý. Đó không phải trị liệu cho người khác mà là chăm sóc cho chính bạn.

Khi người làm tổn thương là anh chị em, họ hàng

Mâu thuẫn anh chị em hay xoay quanh tiền bạc, đất đai, chuyện chăm bố mẹ và những ấm ức từ nhỏ về việc bố mẹ thương ai hơn. Những chuyện này thường lớn dần qua nhiều năm, và đến khi bùng ra thì mỗi người nhớ một phiên bản khác nhau.

Nếu tổn thương liên quan đến tiền, nhà đất, thừa kế, hãy tách phần pháp lý ra khỏi phần tình cảm. Phần pháp lý nên được hỏi luật sư và làm rõ bằng giấy tờ; phần tình cảm là chuyện bạn muốn gần hay xa người đó. Trộn hai phần vào nhau thường khiến cả hai đều bế tắc: bạn không dám đòi quyền lợi vì sợ mất tình, hoặc mất tình vì mọi cuộc gặp đều thành tranh cãi về tiền.

Với họ hàng xa, bạn có nhiều tự do hơn để giữ khoảng cách. Không cần giải thích với ai vì sao mình ít về đám giỗ bên đó, cũng không cần tuyên bố cắt đứt; chỉ cần giữ lễ ở mức mình thấy ổn.

Một điểm hay bị quên: anh chị em khác trong nhà có thể bị kẹt giữa. Đừng yêu cầu họ phải chọn phe. Bạn nói rõ với họ được: "Em không bắt chị phải đứng về phía em, em chỉ muốn chị biết vì sao em ít về khi có anh ấy."

Nếu quyết định giữ khoảng cách hoặc cắt đứt

Khi đã cân nhắc kỹ và chọn giữ khoảng cách hay cắt đứt, những bước dưới đây giúp bạn làm điều đó một cách gọn và an toàn hơn.

  1. Quyết định mức cụ thể: giữ lễ, tạm ngừng có thời hạn, hay cắt đứt. Ghi lại lý do để sau này đọc lại khi bị dao động.
  2. Quyết định có nói ra hay không. Với người có thể phản ứng hung hăng, đôi khi lặng lẽ giảm liên lạc an toàn hơn là tuyên bố.
  3. Nếu nói, nói ngắn, không tranh cãi lại chuyện cũ: "Mình cần một thời gian không liên lạc. Khi nào sẵn sàng mình sẽ báo."
  4. Chuẩn bị câu trả lời cho người trong nhà hỏi đến, một câu ngắn, không kể chi tiết.
  5. Nếu bị đe doạ, quấy rối, hãy lưu lại tin nhắn và báo công an; khi có nguy hiểm tức thời, gọi 113.
  6. Đặt một mốc tự xem lại sau sáu tháng hoặc một năm: mình thấy thế nào, có điều gì thay đổi không.

Sau khi giữ khoảng cách, nhiều người thấy nhẹ nhõm xen lẫn buồn và có lỗi, nhất là vào dịp lễ Tết. Đó là cảm giác bình thường khi rời xa một người mình từng mong được thương. Nếu nỗi buồn kéo dài và nặng nề, hãy tìm người tin cậy hoặc chuyên gia để được hỗ trợ.

Chuẩn bị cho phản ứng của gia đình

Sẽ có người không hiểu. Khi bạn giữ khoảng cách với một người thân, những người khác trong nhà thường chỉ nhìn thấy kết quả, không thấy những năm bạn đã chịu đựng. Họ có thể trách bạn cứng lòng, khuyên bạn "người một nhà cả, bỏ qua đi". Hãy chuẩn bị tinh thần rằng không phải ai cũng đứng về phía mình, và điều đó không làm quyết định của bạn sai.

Một câu trả lời dùng chung. Soạn sẵn một câu ngắn để trả lời mọi người, ví dụ "cháu có lý do riêng, cháu vẫn quý mọi người, cháu chỉ cần chút khoảng cách". Dùng một câu cho tất cả giúp bạn không bị kéo vào kể lại chuyện cũ hết lần này đến lần khác.

Không biến người khác thành người đưa tin. Nếu có điều cần nói với người kia, hãy tự nói hoặc nhắn trực tiếp, đừng nhờ mẹ, nhờ chị chuyển lời. Lời qua nhiều người thường bị đổi ý và làm mâu thuẫn lan rộng ra cả nhà.

Dịp lễ Tết, hiếu hỷ. Nghĩ trước mình sẽ làm gì khi gặp người đó ở đám giỗ, đám cưới, ngày Tết: chào hỏi đúng mực rồi ngồi chỗ khác, đến sớm về sớm, hay chọn không đến. Có kế hoạch trước giúp bạn không bị cuốn vào cảm xúc ngay tại chỗ, trước mặt cả họ.

Câu hỏi thường gặp

Tha thứ có nghĩa là phải quay lại thân thiết như cũ không?

Không. Tha thứ là việc bên trong bạn, thôi để nỗi đau chi phối cuộc sống. Hoà giải là quay lại quan hệ gần gũi. Bạn có thể tha thứ mà vẫn giữ khoảng cách, nhất là khi người kia chưa thay đổi.

Giữ khoảng cách với bố mẹ có phải là bất hiếu không?

Đặt ranh giới không phải bất hiếu. Bạn vẫn có thể lo cho bố mẹ khi ốm đau, thăm hỏi và biết ơn, đồng thời không chấp nhận những lời xúc phạm hay sự can thiệp quá mức. Ranh giới thường giúp giữ quan hệ bền hơn chịu đựng đến lúc vỡ ra.

Khi nào thì nên cắt đứt hẳn với người thân?

Cắt đứt thường được cân nhắc khi có bạo lực, xâm hại, đe doạ, hoặc tổn thương nghiêm trọng lặp lại dù đã thử nhiều cách. Trong nhiều trường hợp khác, các mức ở giữa như giữ lễ hay tạm ngừng liên lạc có thời hạn là lựa chọn nhẹ nhàng hơn.

Mâu thuẫn anh em vì đất đai thì nên làm gì trước?

Tách phần pháp lý khỏi phần tình cảm. Phần quyền lợi về đất đai, thừa kế nên hỏi luật sư và làm rõ bằng giấy tờ. Phần tình cảm là bạn muốn gần hay xa người đó. Trộn hai phần thường làm cả hai bế tắc.

Họ hàng trách mình không về đám giỗ thì trả lời sao?

Một câu ngắn, lịch sự là đủ, ví dụ "dạo này nhà cháu có việc riêng, cháu xin phép". Bạn không có nghĩa vụ kể chi tiết. Những người không ở trong hoàn cảnh của bạn khó hiểu hết, và đó không phải trách nhiệm của bạn.

Tổn thương từ nhỏ vẫn ám ảnh khi đã lớn thì làm sao?

Nếu những gì xảy ra lúc nhỏ vẫn ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hay cách bạn nuôi con, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý. Đó là chăm sóc cho chính bạn, không phụ thuộc vào việc người kia có xin lỗi hay thay đổi hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138