Khi một người được mời làm việc ở thành phố khác, cả hai vợ chồng cùng đứng trước một quyết định, nhưng không ở cùng một vị trí. Người được mời có một cơ hội cụ thể, một vị trí, một mức lương, một lý do rõ ràng để đi. Người đi theo thường phải rời bỏ công việc, bạn bè, gia đình, và bắt đầu lại ở nơi mới với rất ít điểm tựa. Cùng một chuyến đi, nhưng hai trải nghiệm rất khác nhau.
Bài này viết chủ yếu cho người đi theo, và cho cả người được mời muốn hiểu bạn đời mình đang cân nhắc những gì. Bài không bảo bạn nên đi hay ở, vì mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng. Nó giúp hai người đặt đúng câu hỏi và thống nhất những điều thường chỉ được nói ra khi đã có mâu thuẫn. Các tình huống trong bài là ví dụ giả định.
Cùng một chuyến đi, hai cái giá khác nhau
Người được mời thường nhìn chuyến đi qua lăng kính cơ hội: thăng tiến, thu nhập tốt hơn, công việc thú vị hơn. Những lo lắng của họ là làm tốt ở vị trí mới. Người đi theo nhìn qua lăng kính mất mát và bất định: mất công việc đang ổn, không biết có tìm được việc mới không, không quen ai ở nơi đến. Những lo lắng này ít được nói ra vì sợ bị coi là cản trở bạn đời.
Khi hai góc nhìn không được đặt cạnh nhau, quyết định thường nghiêng về phía người có cơ hội cụ thể, vì cơ hội thì dễ nói, còn mất mát thì mơ hồ. Người đi theo đồng ý trong im lặng, và nỗi ấm ức tích lại, có khi bùng ra một hai năm sau dưới dạng những cuộc cãi vã tưởng chừng không liên quan.
Bước đầu tiên là gọi tên cái giá của cả hai bên một cách công bằng. Người được mời có thể hỏi bạn đời: nếu đi, em hoặc anh lo nhất điều gì, sẽ mất gì? Và người đi theo có quyền nói thật, không cần phải tỏ ra rộng lượng. Đặt cái giá của người đi theo lên bàn không phải là phá cơ hội của người kia; đó là cách để cơ hội ấy thành cơ hội chung của gia đình.
Những câu người đi theo nên tự hỏi
Công việc của mình sẽ ra sao. Ở nơi mới có việc trong ngành mình không? Có thể xin làm từ xa cho chỗ cũ không? Nếu phải nghỉ một thời gian, mình chịu được bao lâu về mặt tài chính và tinh thần?
Mình sẽ dựa vào ai. Ở nơi đến có người thân, bạn bè, đồng hương không? Trong những ngày bạn đời bận rộn với công việc mới, mình sẽ làm gì, gặp ai?
Mình mong có được gì. Có điều gì ở nơi mới khiến mình háo hức không, ngoài việc đi cùng bạn đời? Một môi trường khác, một cơ hội học tập, một khởi đầu mới cho chính mình? Nếu có, đó là nguồn năng lượng quan trọng.
Mình có đang đồng ý vì sợ. Sợ làm bạn đời thất vọng, sợ bị coi là ích kỷ, sợ mâu thuẫn. Đồng ý vì sợ thường dẫn tới ấm ức sau này. Nhận ra điều đó giúp mình nói thật hơn.
Điều gì sẽ khiến mình muốn quay về. Viết ra những điều kiện mà nếu xảy ra, mình muốn hai người ngồi lại xem xét. Đây không phải là đường thoát, mà là cách để mình yên tâm đi.
Bảng cân nhắc của hai người, đặt cạnh nhau
Mỗi người tự lập bảng cân nhắc với cùng các tiêu chí, cho trọng số riêng, chấm điểm hai phương án đi và ở. Bảng dưới là ví dụ giả định của một cặp vợ chồng trẻ chưa có con.
| Tiêu chí | Trọng số của chồng (người được mời) | Trọng số của vợ (người đi theo) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phát triển nghề nghiệp của chồng | 5 | 3 | Cả hai đều coi trọng, mức độ khác nhau |
| Phát triển nghề nghiệp của vợ | 3 | 5 | Chỗ khác biệt lớn nhất |
| Thu nhập chung của gia đình | 4 | 4 | Đồng ý |
| Gần bố mẹ hai bên | 3 | 4 | Vợ gần nhà bố mẹ đẻ hơn |
| Bạn bè, đời sống xã hội | 2 | 4 | Vợ có nhiều bạn thân ở thành phố hiện tại |
| Trải nghiệm sống ở nơi mới | 4 | 3 | Cả hai đều có chút háo hức |
Nhìn bảng, hai người thấy rằng câu hỏi thật không phải “đi hay ở” mà là “công việc của vợ ở nơi mới sẽ ra sao”. Nếu giải được câu hỏi đó, ví dụ vợ tìm được việc từ xa hoặc có cơ hội trong ngành ở nơi mới, khoảng cách giữa hai bảng thu hẹp rất nhiều.
Bảng không phải để tính ai thắng. Nó giúp hai người nhìn thấy cùng một bức tranh, và biết chính xác cần tìm thêm thông tin ở đâu.
Những điều nên thống nhất trước khi đi
Những thoả thuận dưới đây nghe có vẻ chi li, nhưng chính chúng giúp hai người tránh những hiểu lầm lớn về sau. Viết ra giấy, cả hai cùng đọc.
- Việc làm của người đi theo. Người được mời sẽ hỗ trợ thế nào: giới thiệu quan hệ ở nơi mới, chia việc nhà nhiều hơn trong thời gian người kia tìm việc, hay dành dụm để người kia đi học thêm.
- Tiền chung. Khi một người tạm không có thu nhập, tiền của gia đình được dùng và quyết định thế nào. Người không có thu nhập không nên cảm thấy phải xin tiền.
- Việc nhà. Người ở nhà nhiều hơn không mặc nhiên gánh hết việc nhà, nhất là khi họ đang cố tìm việc hoặc học thêm.
- Thời gian cho nhau. Công việc mới thường cuốn người được mời vào những tháng đầu. Thống nhất một vài khoảng thời gian cố định dành cho nhau.
- Về thăm gia đình. Bao lâu về một lần, ai về, chi phí thế nào.
- Mốc xem lại. Sau bao lâu thì hai người cùng ngồi lại đánh giá, và những điều kiện nào thì tính lại chuyện ở hay về.
Những tháng đầu: khi một người hào hứng, một người hụt hẫng
Giai đoạn đầu ở nơi mới thường lệch pha. Người được mời có môi trường làm việc mới, đồng nghiệp mới, nhịp sống đầy đặn. Người đi theo có thể ở nhà nhiều, đi tìm việc, sắp xếp nhà cửa, và cảm thấy lạc lõng. Buổi tối, một người muốn kể về một ngày thú vị, người kia muốn được lắng nghe nỗi cô đơn. Cả hai đều mệt theo cách riêng.
Nhận ra sự lệch pha này là bình thường giúp hai người bớt trách nhau. Người được mời có thể chủ động hỏi han, rủ bạn đời tham gia những dịp gặp gỡ đồng nghiệp, và không coi nỗi buồn của bạn đời là sự phàn nàn. Người đi theo có thể chủ động tạo nếp riêng: một lớp học, một nhóm tập thể dục, một công việc tình nguyện, để có những mối quan hệ và nhịp sống của chính mình chứ không chỉ xoay quanh bạn đời.
Nếu sau vài tháng, người đi theo vẫn buồn bã kéo dài, mất ngủ, mất hứng thú với mọi thứ, hai người nên cùng nhau tìm sự trợ giúp từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không phải là dấu hiệu yếu đuối, mà là điều mà nhiều người trải qua khi rời khỏi mọi điểm tựa quen thuộc. Trong tình huống nguy hiểm tức thời, gọi 115.
Khi hai người không thống nhất được
Có những trường hợp, sau tất cả các cuộc nói chuyện, hai người vẫn không cùng ý. Một vài cách tiếp cận dưới đây có thể giúp.
- Tách câu hỏi lớn thành câu hỏi nhỏ hơn: không phải “đi hay ở” mà là “đi thử một năm với những điều kiện này có được không”.
- Tìm phương án ở giữa: người được mời đi trước một thời gian, người kia ở lại giữ việc, cuối tuần gặp nhau, rồi cùng đánh giá.
- Thương lượng thời điểm: đi muộn hơn vài tháng để người đi theo hoàn thành một dự án, tìm việc từ xa, hoặc chuẩn bị tốt hơn.
- Hỏi người được mời về khả năng thương lượng với nơi tuyển: làm việc một phần từ xa, hỗ trợ tìm việc cho bạn đời, thời điểm bắt đầu linh hoạt.
- Nếu vẫn bế tắc và căng thẳng kéo dài, cân nhắc gặp chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình để có người giúp hai bên lắng nghe nhau.
Không phải cơ hội nào cũng đáng giá bằng sự gắn kết của gia đình, và không phải mọi sự hy sinh đều là sự hy sinh đúng. Điều quan trọng là quyết định cuối cùng được cả hai thật lòng chấp nhận, không phải một người thắng và một người nhịn.
Khi có con: thêm một người đi theo
Nếu gia đình đã có con, chuyến đi không còn là chuyện của hai người. Con cũng là người đi theo, và thường là người được hỏi ý kiến ít nhất. Con phải đổi trường, rời bạn bè, rời ông bà, làm quen với một nhịp sống mới mà chính con không chọn. Trẻ nhỏ thích nghi nhanh hơn, nhưng vẫn cần thời gian và sự chú ý. Trẻ lớn hơn có thể phản đối mạnh, và nỗi buồn của con dễ khiến không khí gia đình căng thẳng trong năm đầu.
Hãy đưa con vào câu chuyện từ sớm, với ngôn ngữ phù hợp tuổi: giải thích vì sao gia đình cân nhắc chuyển, nơi mới có gì, con lo điều gì. Không cần để con quyết, nhưng con cần được nghe và được nói. Chọn thời điểm chuyển hợp với lịch học, thường là hè, và tìm hiểu trước trường ở nơi mới, quy định tuyển sinh, quãng đường đi học.
Có con cũng làm thay đổi bài toán của người đi theo. Người ở nhà nhiều hơn dễ bị mặc định gánh việc đưa đón, chăm con trong lúc tìm việc, và việc tìm việc vì vậy càng chậm. Hai người nên tính rõ ai lo phần nào trong những tháng đầu, có cần người giúp việc, ông bà lên hỗ trợ hay gửi con ở đâu, để người đi theo có thời gian thật cho công việc của mình.
Câu hỏi thường gặp
Chồng được mời làm ở thành phố khác, vợ có nên nghỉ việc đi theo?
Không có câu trả lời chung. Hãy xem công việc của vợ có thể chuyển, làm từ xa hoặc tìm việc tương tự ở nơi mới không, và vợ có thật lòng muốn đi không. Thống nhất trước về tiền chung, việc nhà và mốc xem lại. Quyết định cần được cả hai chấp nhận, không chỉ một người đồng ý trong im lặng.
Người đi theo nên làm gì để không thấy lạc lõng ở nơi mới?
Chủ động tạo nhịp sống riêng: tham gia lớp học, nhóm tập thể dục, công việc tình nguyện, làm quen hàng xóm. Đặt cho mình một vài mục tiêu nhỏ cho ba tháng đầu. Chia sẻ thật lòng với bạn đời về cảm giác của mình, và tìm sự trợ giúp chuyên môn nếu buồn bã kéo dài.
Có nên để một người đi trước, người kia ở lại một thời gian?
Đây là phương án ở giữa nhiều cặp chọn, giúp giảm rủi ro và cho thêm thời gian chuẩn bị. Cái giá là những tháng sống xa nhau. Nó hợp với cặp đã quen xa nhau, có lịch gặp đều, và có mốc thời gian rõ ràng để quyết định tiếp.
Người được mời nên hỗ trợ bạn đời như thế nào?
Lắng nghe mà không vội phản bác nỗi lo của bạn đời, chia việc nhà nhiều hơn trong thời gian đầu, giới thiệu những mối quan hệ ở nơi mới, dành thời gian cố định cho nhau, và giữ đúng thoả thuận về mốc xem lại. Đừng coi việc bạn đời buồn là sự cản trở.
Sau một năm, người đi theo vẫn không hợp với nơi mới thì sao?
Đó là lúc ngồi lại theo mốc đã hẹn. Xem lại những điều đã thống nhất, những gì đã thay đổi. Có thể tìm cách giải điểm khó, có thể cân nhắc chuyển về hoặc đi nơi khác. Nhìn nhận đây là thông tin mới, không phải là thất bại của ai.
Có nên làm thoả thuận bằng giấy giữa hai vợ chồng không?
Một bản ghi chép đơn giản những điều hai người đã thống nhất, như tiền chung, việc nhà, mốc xem lại, rất có ích để tránh hiểu lầm. Nó không cần mang tính pháp lý. Nếu muốn có thoả thuận về tài sản mang giá trị pháp lý, hãy hỏi luật sư.