TuQuyet.comTự Quyết
Chuyển nơi sống: lên phố, về quê, ra nước ngoài

Có nên đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng: cân nhắc tiền, gia đình và đường về

Cân nhắc trước khi đi làm việc ở nước ngoài có thời hạn: tính số dư thật, khoản vay để đi, ai ở nhà lo con, và kế hoạch cho ngày hết hợp đồng.

Vietnamese family sitting together on a wooden bed in a village house in Ha Tinh at night, a young man folding clothes into a duffel bag, faces turned away

Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vài năm là quyết định của cả một gia đình, không riêng người đi. Người đi xa nhà, làm việc trong môi trường lạ, ngôn ngữ lạ. Người ở nhà gánh phần việc của người đi, có khi gánh cả khoản vay để lo chi phí. Khi mọi thứ thuận, vài năm đó có thể giúp cả nhà có vốn, có nhà, có đường làm ăn mới. Khi không thuận, gánh nặng nợ và sự xa cách có thể kéo dài nhiều năm sau.

Bài này không cổ vũ cũng không can ngăn. Nó giúp bạn và gia đình đặt những câu hỏi cần trả lời trước khi ký giấy, tính tiền theo cách thận trọng, và nghĩ trước về ngày trở về. Phần thủ tục chỉ nêu nguyên tắc, vì quy định có thể thay đổi; chi tiết hãy tra tại cơ quan quản lý lao động và hỏi người có chuyên môn. Các con số đều là ví dụ giả định.

Câu hỏi đầu tiên: đi để đạt được điều gì cụ thể

Mục tiêu “đi để có tiền” quá rộng để làm thước đo. Hãy nói cụ thể hơn: có đủ vốn để làm một việc gì đó khi về, trả xong một khoản nợ cũ, xây được căn nhà, hay lo cho con học. Khi mục tiêu cụ thể, bạn biết mình cần bao nhiêu năm, cần để dành bao nhiêu mỗi tháng, và lúc nào là đủ để về.

Mục tiêu cụ thể còn giúp chống lại một cái bẫy hay gặp: đi rồi ở mãi vì không biết bao nhiêu là đủ. Có người gia hạn hết lần này đến lần khác, gửi tiền về đều đặn nhưng tiền được tiêu hết vào sinh hoạt, đến khi về thì tuổi đã lớn và không còn sức làm lại. Viết mục tiêu ra giấy, cả nhà cùng đọc, cùng biết rằng khi đạt được thì đó là lúc tính chuyện về.

Cũng nên hỏi: mục tiêu này có cách nào khác để đạt được không, dù chậm hơn? Đôi khi câu trả lời là không, và đi xa là con đường hợp lý nhất. Đôi khi có một cách khác ít rủi ro hơn mà cả nhà chưa nghĩ tới vì chưa ai ngồi lại tính. Không phải để từ bỏ, mà để chắc rằng bạn đang chọn chứ không phải đang trôi theo số đông trong làng.

Tính số dư thật, không tính theo lương quảng cáo

Con số mà người ta hay nghe là mức lương. Con số quyết định là phần còn lại sau khi trừ mọi khoản và trả nợ. Bảng dưới là cách lập dự toán với số giả định, bạn thay bằng số trong hợp đồng thật và hỏi người đã đi cùng chương trình để đối chiếu.

KhoảnCâu cần hỏiCách tính thận trọng
Lương cơ bảnĐã gồm hay chưa gồm thuế, bảo hiểm ở nước đến?Lấy mức cơ bản, không cộng tăng ca
Tăng caCó đều quanh năm hay chỉ mùa cao điểm?Tính một nửa mức người khác kể lại
Ăn ở, đi lạiAi trả, trừ vào lương bao nhiêu?Hỏi cụ thể từng khoản bị khấu trừ
Trả nợ chi phí điVay bao nhiêu, trả trong bao lâu?Tính trả xong trước khi để dành
Gửi về cho gia đình chi tiêuỞ nhà cần bao nhiêu mỗi tháng?Tính đủ, không tính phần dôi
Để dành thậtCòn lại bao nhiêu sau tất cả?Đây là con số dùng để quyết

Nhân con số để dành thật với số tháng làm việc, trừ đi những tháng đầu chủ yếu để trả nợ, bạn có số vốn mang về. So số đó với mục tiêu đã viết. Nếu chỉ đạt khi mọi thứ thuận lợi tối đa, kế hoạch đang quá mong manh.

Nếu phải vay để đi, hãy tính cả trường hợp xấu: về sớm vì ốm, vì công ty đóng cửa, vì không hợp. Khi đó khoản nợ còn lại bao nhiêu và gia đình trả bằng gì. Không nên thế chấp chỗ ở duy nhất của cả nhà cho một khoản vay mà bạn chưa chắc trả được.

Nguyên tắc an toàn khi chọn đường đi

Thủ tục cụ thể thay đổi theo từng nước, từng thời kỳ, nên ở đây chỉ nêu những nguyên tắc ít thay đổi. Trước khi ký bất cứ giấy tờ gì, hãy tra thông tin tại cơ quan quản lý nhà nước về lao động ở địa phương hoặc trên cổng thông tin chính thức.

  • Đi qua doanh nghiệp dịch vụ được cấp phép, chương trình của nhà nước, hoặc hợp đồng mà bạn tự kiểm được nguồn gốc. Tra danh sách doanh nghiệp được phép trên kênh chính thức, không chỉ tin vào lời giới thiệu.
  • Mọi khoản phí phải ghi trong hợp đồng và có chứng từ. Khoản thu ngoài hợp đồng, thu bằng tiền mặt không biên nhận là dấu hiệu đáng ngờ.
  • Đọc kỹ hợp đồng: công việc gì, ở đâu, giờ làm, ngày nghỉ, lương, khấu trừ, điều kiện chấm dứt. Nhờ người tin cậy hoặc người có chuyên môn pháp lý đọc cùng.
  • Giữ bản sao mọi giấy tờ ở nhà và trong điện thoại. Hộ chiếu là giấy tờ của bạn, cẩn trọng khi có ai yêu cầu giữ hộ.
  • Cảnh giác với tin tuyển qua mạng xã hội hứa lương rất cao, không cần tiếng, đi nhanh, hoặc đi theo đường du lịch rồi ở lại làm. Đi không đúng đường có thể khiến bạn mất quyền được bảo vệ ở nước đến.
  • Lưu sẵn cách liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đến và cho gia đình biết.

Ai ở nhà, và người ở nhà gánh những gì

Con nhỏ ở với ai. Nếu bạn là cha hoặc mẹ, vài năm vắng mặt là khoảng thời gian dài trong tuổi thơ của con. Người chăm con ở nhà cần được hỏi ý kiến thật, không mặc định. Ông bà có còn sức, có muốn nhận không, hay chỉ nhận vì không nỡ từ chối.

Vợ chồng xa nhau. Nhiều cặp vợ chồng vượt qua được, nhiều cặp không. Nói thẳng với nhau về nỗi lo, thống nhất cách giữ liên lạc, cách quyết những việc chung khi một người ở xa, và ai giữ tiền gửi về.

Tiền gửi về dùng vào đâu. Thống nhất trước phần nào chi tiêu, phần nào trả nợ, phần nào để dành và để dành ở đâu. Không ít người về nước thấy khoản để dành đã bị tiêu vào những việc chưa từng bàn.

Bố mẹ già. Nếu bố mẹ yếu, ai sẽ đưa đi khám, ai lo khi có chuyện gấp. Vé máy bay về đột xuất là khoản tốn kém và không phải lúc nào cũng xin nghỉ được.

Người ở nhà cũng cần được hỏi. Quyết định đi xa thường được bàn giữa người đi và người lo tiền. Người sẽ gánh việc nhà, chăm con, chăm bố mẹ đôi khi lại được hỏi sau cùng. Họ cần có tiếng nói ngang bằng.

Sức khoẻ và tinh thần khi sống xa nhà

Làm việc ở nước ngoài thường đi kèm nhịp làm việc nặng, tăng ca nhiều, ở chung phòng với nhiều người, khí hậu và đồ ăn khác. Cơ thể cần thời gian thích nghi. Hỏi trước về chế độ bảo hiểm y tế ở nơi làm việc, ai trả, đi khám thế nào, vì một lần ốm nặng không có bảo hiểm có thể ngốn hết khoản để dành của nhiều tháng.

Về tinh thần, nỗi nhớ nhà, sự cô lập vì không giỏi ngôn ngữ, áp lực phải gửi tiền về đều đặn có thể chồng lên nhau. Nhiều người giữ cho mình ổn bằng cách học tiếng đều đặn, giữ lịch gọi về nhà cố định, kết bạn với người cùng cảnh nhưng chọn bạn kỹ, tránh những thú vui tốn tiền và rủi ro như đỏ đen, vay nóng.

Nếu buồn bã kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không thiết làm gì, hãy nói với người thân và tìm sự trợ giúp: bác sĩ ở nơi làm việc, tổ chức hỗ trợ người lao động, hoặc cơ quan đại diện. Trong tình huống nguy hiểm tức thời, gọi ngay số cấp cứu của nước sở tại. Gia đình ở nhà cũng nên để ý những thay đổi trong giọng nói, tin nhắn của người đi xa, và hỏi han nhẹ nhàng thay vì chỉ hỏi chuyện tiền.

Lên kế hoạch cho ngày hết hợp đồng ngay từ trước khi đi

Phần nhiều người bỏ qua nhất là ngày trở về. Không có kế hoạch, tiền mang về dễ tan nhanh, và người về dễ rơi vào cảnh lạc lõng, không biết làm gì tiếp.

  1. Viết ra dự định sau khi về: làm nghề gì, ở đâu, cần học thêm gì.
  2. Trong thời gian làm việc, học một kỹ năng hoặc ngoại ngữ có ích cho dự định đó, giữ lại giấy chứng nhận, thư xác nhận kinh nghiệm.
  3. Để dành một khoản riêng cho sáu tháng đầu sau khi về, tách khỏi vốn làm ăn.
  4. Trước khi về vài tháng, tìm hiểu lại thị trường ở nhà, vì sau vài năm nhiều thứ đã đổi.
  5. Đừng dùng hết tiền vào xây nhà to ngay khi về nếu chưa có nguồn thu đều đặn.
  6. Khi về, cho bản thân thời gian thích nghi lại với gia đình, với con, vì cả hai phía đều đã thay đổi.

Người đi xa về thường nói rằng phần khó không chỉ là những năm ở nước ngoài, mà còn là năm đầu tiên trở về. Chuẩn bị cho nó cũng quan trọng như chuẩn bị cho chuyến đi.

Khi gia đình không cùng ý

Có nhà người đi rất muốn đi, người ở lại không muốn. Có nhà ngược lại, bố mẹ thúc con đi vì thấy nhà hàng xóm đi về xây được nhà, trong khi con chưa sẵn sàng. Cả hai tình huống đều nên được nói ra thay vì để một người tự quyết rồi người kia ấm ức.

Một cách làm: mỗi người tự viết ra ba điều mình mong và ba điều mình sợ nếu chuyến đi diễn ra. Đặt cạnh nhau, bạn sẽ thấy chỗ trùng và chỗ khác. Thường nỗi sợ có thể giải được bằng kế hoạch cụ thể, như ai chăm con, tiền giữ ở đâu, bao lâu về thăm. Nỗi sợ không giải được thì cần được tôn trọng.

Người sẽ đi là người sống những năm đó, nên tiếng nói của họ nặng ký. Nhưng một chuyến đi mà người ở nhà không đồng thuận sẽ khó cho cả hai đầu. Nếu chưa thống nhất được, hoãn lại vài tháng để tìm hiểu thêm thường tốt hơn là ký vội vì sợ lỡ đợt tuyển.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết doanh nghiệp đưa người đi làm việc ở nước ngoài là hợp pháp?

Tra danh sách doanh nghiệp được cấp phép trên kênh chính thức của cơ quan quản lý nhà nước về lao động, hỏi phòng lao động ở địa phương. Doanh nghiệp đúng thường có hợp đồng rõ ràng, phí ghi trong hợp đồng và có chứng từ. Lời hứa đi nhanh, lương rất cao, không cần học tiếng là dấu hiệu nên dừng lại.

Có nên vay tiền để đi làm việc ở nước ngoài không?

Đó là quyết định của gia đình bạn, nhưng hãy tính cả trường hợp phải về sớm. Nếu về sau vài tháng, khoản nợ còn lại trả bằng gì. Không nên thế chấp chỗ ở duy nhất, và không vay từ nguồn không rõ ràng với lãi cao. Hỏi người có chuyên môn tài chính trước khi ký vay.

Con nhỏ ở nhà với ông bà vài năm có sao không?

Nhiều trẻ vẫn lớn lên khoẻ mạnh khi được ông bà chăm, nhưng sự vắng mặt của cha mẹ vẫn để lại dấu ấn. Giữ liên lạc đều đặn, gọi video theo lịch cố định, hỏi han chuyện học, chuyện bạn của con, và để con biết khi nào bố mẹ về. Người chăm con cũng cần được hỗ trợ.

Nên đi mấy năm là vừa?

Không có con số đúng chung. Hãy lấy mục tiêu cụ thể làm thước đo: cần để dành bao nhiêu, mỗi tháng để dành được bao nhiêu thật, từ đó ra số năm. Viết sẵn điều kiện để về, nhờ vậy bạn không bị cuốn vào việc gia hạn mãi chỉ vì chưa biết bao nhiêu là đủ.

Đến nơi thấy công việc khác hợp đồng thì làm gì?

Ghi lại sự việc, giữ bản sao hợp đồng và chứng từ, liên hệ doanh nghiệp đưa đi, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đến hoặc tổ chức hỗ trợ người lao động. Đừng tự ý bỏ trốn khỏi nơi làm việc, vì điều đó có thể khiến bạn mất tư cách cư trú hợp pháp và mất quyền được bảo vệ.

Về nước rồi nên làm gì với khoản tiền để dành?

Đừng vội dùng hết. Giữ một khoản đủ chi tiêu cho nhiều tháng, cho bản thân thời gian tìm hiểu thị trường, học thêm nếu cần. Nếu định làm ăn, bắt đầu nhỏ để thử trước. Mọi quyết định đầu tư nên hỏi người có chuyên môn và bàn với gia đình, không làm theo phong trào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138