Quay lại công ty cũ là một quyết định có lợi thế hiếm có: bạn đã biết gần hết những gì đang chờ mình, khác với mọi chỗ làm mới khác. Nhưng chính lợi thế đó cũng là cái bẫy, vì hình ảnh bạn nhớ về công ty có thể đã cũ, và những lý do khiến bạn rời đi có thể vẫn còn nguyên dưới một lớp sơn mới.
Bài này giúp bạn cân nhắc theo trình tự: nhìn lại vì sao mình đã rời đi, kiểm tra điều gì thật sự đã thay đổi, xem lý do muốn quay lại là vì chỗ cũ tốt hay vì chỗ hiện tại tệ, rồi thoả thuận các điều kiện quay lại cho rõ ràng. Dù quyết định thế nào, đó là quyết định của bạn; bài chỉ giúp bạn cân đủ.
Bắt đầu từ lý do đã rời đi
Câu hỏi đầu tiên không phải "công ty cũ có gì tốt" mà là "ngày đó mình đã đi vì điều gì". Hãy viết ra lý do thật, không phải lý do bạn nói trong buổi bàn giao. Có thể là mức lương không tăng nhiều năm, một người quản lý khó làm việc, không có đường đi lên, hoặc đơn giản là muốn thử một môi trường khác khi còn trẻ.
Sau đó, chia các lý do thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất là những lý do gắn với bạn ở thời điểm đó: bạn muốn thử nghề khác, muốn trải nghiệm môi trường lớn hơn hay nhỏ hơn, cần thời gian cho gia đình. Những lý do này có thể đã được giải quyết bằng chính trải nghiệm của bạn ở chỗ mới. Nhóm thứ hai là những lý do gắn với công ty: cách quản lý, chế độ, văn hoá làm việc. Những lý do này chỉ hết khi chính công ty đã thay đổi.
Nếu phần lớn lý do của bạn thuộc nhóm thứ nhất, quay lại có thể rất hợp lý: bạn đã đi, đã thử, đã có câu trả lời, và giờ biết rõ hơn mình muốn gì. Nếu phần lớn thuộc nhóm thứ hai, bạn cần bằng chứng cụ thể rằng công ty đã khác trước khi quyết định.
Kiểm tra điều gì thật sự đã thay đổi
Khi được mời quay lại, người ta thường nghe những câu như "bây giờ khác rồi" hay "anh chị về là có ngay vị trí tốt". Đó là thiện chí, nhưng chưa phải bằng chứng. Những điều dưới đây là thứ nên tìm hiểu cụ thể.
- Người quản lý trực tiếp của bạn sẽ là ai. Nếu lý do bạn đi là một người quản lý và người đó vẫn ở đúng vị trí ấy, phần lớn khả năng mọi thứ sẽ lặp lại.
- Những đồng nghiệp từng làm việc cùng bạn còn ở lại bao nhiêu, và những người rời đi gần đây đi vì lý do gì. Hỏi người quen cũ một cách bình thường, không cần điều tra.
- Chính sách lương, thưởng và cách đánh giá đã thay đổi gì từ khi bạn rời đi, có văn bản hay chỉ là lời nói.
- Hướng đi của công ty và bộ phận bạn sẽ làm trong một hai năm tới, ở mức họ chia sẻ được.
- Vị trí bạn được mời là vị trí có thật trong cơ cấu, hay được tạo ra tạm để giữ người, vì vị trí tạm thường bấp bênh.
- Vì sao họ mời bạn quay lại vào lúc này: thiếu người gấp, cần đúng kỹ năng bạn có, hay đang có thay đổi lớn.
Những câu trả lời này thường không có trong buổi trao đổi chính thức. Một cuộc cà phê với đồng nghiệp cũ, hỏi han bình thường, thường cho bạn biết nhiều hơn mọi buổi phỏng vấn.
Muốn quay lại vì chỗ cũ tốt, hay vì chỗ mới tệ
Một nguyên nhân hay gặp khiến người ta nghĩ tới chuyện quay lại là chỗ làm mới không như mong đợi. Khi đó, chỗ cũ trông đẹp hơn thực tế, vì trí nhớ thường giữ lại phần dễ chịu và làm mờ phần khó chịu. Bảng dưới giúp phân biệt hai trạng thái này.
| Dấu hiệu | Thường là "chỗ cũ tốt thật" | Thường là "chỗ mới đang tệ" |
|---|---|---|
| Cách bạn nói về chỗ cũ | Kể được điều cụ thể bạn muốn có lại | Chủ yếu so sánh với điều khó chịu ở chỗ mới |
| Lý do rời đi ngày trước | Đã được giải quyết hoặc không còn quan trọng với bạn | Bạn khó nhớ ra hoặc đang cố quên |
| Nếu chỗ mới bỗng tốt lên | Bạn vẫn muốn quay lại | Bạn không còn nghĩ tới chuyện quay lại |
| Lựa chọn khác | Bạn đã xem các chỗ khác và chỗ cũ vẫn hơn | Chỗ cũ là lựa chọn duy nhất bạn đang nghĩ tới |
Nếu phần lớn dấu hiệu nằm ở cột phải, có thể điều bạn cần là rời chỗ hiện tại chứ chưa chắc là quay lại chỗ cũ. Mở rộng tìm kiếm sang các nơi khác trước khi quyết định sẽ giúp bạn so sánh công bằng hơn.
Nếu đang ở chỗ mới chưa lâu, hãy tự hỏi những khó khăn hiện tại có phải là giai đoạn làm quen bình thường không. Vài tháng đầu ở bất cứ đâu cũng khó; cảm giác muốn quay về nơi quen thuộc trong giai đoạn này là chuyện rất thường.
Thoả thuận rõ trước khi quay lại
Vị trí và phạm vi công việc. Đừng mặc định bạn sẽ làm đúng việc cũ. Hỏi rõ chức danh, phạm vi, người báo cáo, và những gì được kỳ vọng trong vài tháng đầu.
Mức lương phản ánh kinh nghiệm mới. Bạn quay lại với những gì đã học được ở chỗ khác. Đề nghị mức lương dựa trên giá trị hiện tại của bạn là hợp lý, không cần ngại vì "đã từng làm ở đây với mức thấp hơn".
Thâm niên và các chế độ. Hỏi xem thời gian làm việc trước đây có được tính cho các chế độ gắn với thâm niên không, như ngày phép hay các khoản phúc lợi. Mỗi nơi có quy định khác, nên hỏi rõ và đề nghị ghi vào văn bản.
Thời gian thử việc. Một số nơi miễn thử việc cho người quay lại, một số nơi vẫn áp dụng. Hỏi trước để không bất ngờ.
Ghi lại những gì đã hứa. Những thay đổi được hứa để mời bạn về (một người quản lý khác, lộ trình thăng tiến, chế độ làm từ xa) nên được xác nhận bằng văn bản ở mức có thể. Lời hứa miệng dễ bị quên khi người hứa đổi vị trí.
Ví dụ giả định: hai lần được mời về, hai cách trả lời
Chị Hà, một ví dụ giả định, rời phòng kế toán của một công ty sản xuất sau năm năm vì muốn thử làm ở môi trường lớn hơn. Hai năm sau, người trưởng phòng cũ gọi mời chị về làm phó phòng. Khi viết lại lý do ra đi, chị thấy lý do chính thuộc nhóm của bản thân: muốn biết môi trường lớn ra sao. Chị đã biết, và nhận ra mình hợp với nhịp làm việc của công ty vừa và nhỏ hơn. Người trưởng phòng vẫn là người chị quý. Chị nhận lời, với vị trí và mức lương được ghi rõ trong hợp đồng mới.
Anh Tuấn, cũng là ví dụ giả định, rời một công ty phần mềm vì giám đốc bộ phận thường xuyên giao việc ngoài giờ và không ghi nhận đóng góp. Sau một năm ở chỗ mới, anh thấy chỗ mới quy trình rườm rà, và công ty cũ chủ động mời anh về với lương cao hơn. Khi hỏi đồng nghiệp cũ, anh biết vị giám đốc bộ phận vẫn ở đó, và hai người trong nhóm cũ vừa nghỉ vì lý do giống anh ngày trước. Anh cảm ơn và từ chối, rồi bắt đầu tìm một chỗ thứ ba.
Hai trường hợp khác nhau không phải vì một người dũng cảm hơn, mà vì lý do ra đi thuộc hai nhóm khác nhau, và một người có bằng chứng rằng điều đáng lo đã không còn, người kia có bằng chứng ngược lại.
Rời chỗ hiện tại và trở về cho đàng hoàng
Nếu đã quyết quay lại, hãy rời chỗ làm hiện tại theo đúng quy trình: báo trước theo hợp đồng, bàn giao đầy đủ, không mang theo thông tin của công ty hiện tại về chỗ cũ. Việc bạn từng rời một nơi rồi quay lại nơi khác khiến người ta chú ý hơn tới cách bạn đi; một cuộc ra đi tử tế giữ cho bạn uy tín trong nghề.
Khi trở về, chuẩn bị tinh thần rằng không phải ai cũng vui. Có người sẽ nghĩ bạn được ưu ái, có người phải nhường lại phần việc mà họ đã nhận sau khi bạn đi. Thái độ khiêm tốn, tôn trọng những gì người ở lại đã làm trong thời gian bạn vắng mặt giúp bạn hoà nhập lại nhanh hơn. Tránh câu kiểu "hồi trước mình làm thế này" quá thường xuyên, vì mọi thứ đã có thể thay đổi vì lý do chính đáng.
Hãy coi lần quay lại như một lần vào chỗ mới, chỉ là chỗ mới mà bạn quen đường hơn. Đặt cho mình một mốc xem lại sau vài tháng: những điều được hứa có diễn ra không, những lý do cũ có quay lại không.
Khi quyết định không quay lại
Nếu sau khi cân nhắc bạn thấy chưa nên quay lại, hãy trả lời lời mời một cách lịch sự và giữ cửa mở. Cảm ơn họ đã nghĩ tới mình, nói rằng thời điểm này bạn chưa sẵn sàng, và mong giữ liên lạc. Không cần liệt kê lý do, đặc biệt là những lý do về con người ở công ty.
Một lời từ chối tử tế không đóng cửa. Hoàn cảnh của bạn và của công ty đều có thể thay đổi trong vài năm tới, và một mối quan hệ được giữ tốt có thể mở ra cơ hội khác, không nhất thiết là quay lại làm việc, mà có thể là hợp tác hay giới thiệu.
Cuối cùng, dù quay lại hay không, quá trình cân nhắc này cho bạn một danh sách rất có giá trị: những điều bạn thật sự coi trọng ở một chỗ làm. Hãy giữ nó lại cho lần chọn việc tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Quay lại công ty cũ có bị coi là thất bại không?
Không nhất thiết. Nhiều nơi trân trọng người quay lại vì họ mang về kinh nghiệm từ bên ngoài và đã hiểu văn hoá công ty. Cách người khác nhìn phụ thuộc nhiều vào cách bạn đã rời đi và cách bạn trở về hơn là việc quay lại.
Mới nghỉ được vài tháng đã muốn quay lại thì sao?
Hãy kiểm tra xem bạn đang muốn quay lại vì chỗ cũ tốt hay vì giai đoạn làm quen ở chỗ mới đang khó. Nếu sau khi cân nhắc vẫn thấy chỗ cũ hợp hơn và họ sẵn sàng nhận, quay lại sớm không có gì sai, nhưng hãy thành thật về lý do với cả hai bên.
Có nên đòi lương cao hơn khi quay lại không?
Đề nghị mức lương phản ánh kinh nghiệm hiện tại là hợp lý. Hãy dựa vào những gì bạn đã học và làm được trong thời gian ở chỗ khác, cùng mặt bằng nghề, thay vì chỉ dựa vào việc công ty đang cần người.
Người quản lý cũ từng mâu thuẫn với mình vẫn còn thì có nên về?
Đây là rủi ro lớn. Nếu bạn vẫn phải làm việc trực tiếp với người đó, hãy tìm hiểu xem quan hệ có khả năng khác đi không, hoặc có vị trí nào không báo cáo trực tiếp cho họ. Đừng quyết dựa trên hy vọng rằng mọi chuyện sẽ tự khác.
Nói với chỗ làm hiện tại thế nào khi chuyển về công ty cũ?
Nói ngắn và thật: bạn nhận được cơ hội phù hợp hơn với kế hoạch của mình. Không cần so sánh hai nơi hay nêu điểm chưa tốt của chỗ hiện tại. Làm đúng thời hạn báo trước và bàn giao kỹ là cách nói hiệu quả nhất.