TuQuyet.comTự Quyết
Sau khi đã quyết

Đổi ý sau khi đã quyết có phải thất bại? Khi nào quay đầu và quay đầu cho gọn

Đổi một quyết định đã thực hiện không phải là thất bại nếu dựa trên thông tin mới. Cách phân biệt lý do đổi chính đáng, tính chi phí quay đầu và đổi cho gọn.

Vietnamese woman in her forties carrying a suitcase down the steps of a small guesthouse in Đà Lạt, Lâm Đồng, misty pine hills behind, seen from the side, face hidden

Đổi ý sau khi đã quyết không phải là thất bại khi lý do đổi đến từ thông tin mới hoặc hoàn cảnh đã khác, và khi bạn tính được chi phí quay đầu. Nó chỉ trở thành vấn đề khi trở thành thói quen: đổi vì mệt, vì khó chịu, vì một lời bình phẩm, rồi lại đổi tiếp. Ranh giới giữa hai trường hợp này rõ hơn người ta nghĩ, nếu bạn biết hỏi đúng câu.

Nhiều người ở lại quá lâu với một lựa chọn không còn hợp vì ngại bị nói là "cả thèm chóng chán", hoặc vì tiếc công sức đã bỏ ra. Cũng nhiều người đổi quá nhanh vì nhầm khó khăn của giai đoạn thích nghi với dấu hiệu chọn sai. Bài này giúp bạn phân biệt hai tình huống, tính chi phí của việc quay đầu, và nếu quyết định đổi, thực hiện sao cho ít tổn thất nhất cho mình và người xung quanh.

Lý do đổi ý chính đáng và lý do cần xem lại

Câu hỏi đầu tiên không phải "có nên đổi không" mà là "vì sao mình muốn đổi". Bảng dưới đây giúp bạn xếp lý do của mình.

Lý do chính đáng thường gặpLý do cần xem lại kỹ trước khi đổi
Có thông tin mới quan trọng mà lúc quyết không cóMệt mỏi của giai đoạn đầu, khi mọi thứ còn lạ
Hoàn cảnh thay đổi: sức khoẻ, người thân cần chăm sóc, công việc của vợ chồngMột lời bình phẩm của người ngoài
Các tiêu chí quan trọng ở mốc xem lại đều dưới mức chấp nhận đượcSo sánh với hình ảnh người khác trên mạng xã hội
Lựa chọn đang gây hại rõ cho sức khoẻ hoặc an toànNhớ nhung những điều tốt của lựa chọn cũ mà quên những điều khiến mình rời đi
Giá trị của bạn đã đổi sau một biến cố lớnMuốn thoát khỏi cảm giác bất an, không có hướng mới cụ thể

Nếu lý do của bạn chủ yếu nằm ở cột trái, việc đổi ý đáng được cân nhắc nghiêm túc. Nếu chủ yếu ở cột phải, thường nên chờ tới mốc xem lại đã hẹn, hoặc ít nhất chờ vài tuần cho cảm xúc lắng xuống rồi hỏi lại.

Một lý do ở cột phải không có nghĩa là bạn sai khi muốn đổi. Nó chỉ có nghĩa là lý do đó chưa đủ để đổi, và cần tìm xem bên dưới có lý do nào ở cột trái không.

Chi phí chìm: lý do sai để ở lại

Chi phí chìm là những gì đã bỏ ra và không lấy lại được, dù bạn chọn hướng nào tiếp theo: tiền học phí đã đóng, tiền sửa nhà đã chi, ba năm đã làm ở một nơi, công sức thuyết phục cả nhà. Vì không lấy lại được, về lý thuyết nó không nên ảnh hưởng tới lựa chọn từ nay về sau. Nhưng trên thực tế, nó ảnh hưởng rất mạnh.

Câu "đã bỏ ra bao nhiêu rồi, giờ bỏ thì phí" nghe rất hợp lý. Cái phí thật ra đã xảy ra rồi. Nếu bạn ở lại thêm một năm với một lựa chọn không hợp chỉ để "khỏi phí", bạn không lấy lại được ba năm cũ, mà mất thêm một năm mới. Câu hỏi đúng là: tính từ hôm nay, nhìn về phía trước, con đường nào tốt hơn cho mình và gia đình?

Điều này không có nghĩa là công sức cũ vô giá trị. Kỹ năng đã học, quan hệ đã xây, hiểu biết đã có là những thứ bạn mang theo dù đi hướng nào. Khi tính chi phí và lợi ích của việc đổi, hãy tính những thứ đó như tài sản mang theo, không phải như khoản đã mất cần gỡ lại.

Tính chi phí quay đầu trước khi đổi

Chi phí tiền bạc. Phạt hợp đồng thuê nhà, học phí không hoàn, khoản chênh khi bán lại tài sản vừa mua, chi phí chuyển nhà lần nữa. Với các khoản liên quan hợp đồng, đọc kỹ điều khoản chấm dứt và hỏi người có chuyên môn pháp lý nếu chưa rõ. Ví dụ dùng số tròn giả định để tính, không cần chính xác tới từng đồng.

Chi phí quan hệ. Người đã giúp bạn đi theo hướng này, người đã nhận bạn vào làm, gia đình đã sắp xếp cuộc sống theo quyết định của bạn. Đổi ý sẽ ảnh hưởng tới họ. Đây không phải lý do để không đổi, mà là điều cần tính tới trong cách đổi.

Chi phí thời gian và sức lực. Một lần chuyển đổi nữa nghĩa là một giai đoạn thích nghi nữa. Bạn và gia đình có đủ sức cho nó vào lúc này không?

Chi phí cho người phụ thuộc. Con cái đặc biệt nhạy với những lần thay đổi liên tiếp. Nếu quyết định ảnh hưởng tới con, hỏi xem nên đổi ngay hay đợi tới một mốc tự nhiên, như hết học kỳ.

Chi phí của việc không đổi. Đây là mục hay bị quên. Ở lại thêm một năm với lựa chọn không hợp tốn gì về sức khoẻ, tinh thần, tiền bạc, quan hệ? Chỉ khi đặt hai chi phí cạnh nhau, bạn mới so được.

Không phải đổi hẳn: những cách đổi một phần

Giữa "giữ nguyên" và "quay đầu hoàn toàn" có nhiều lựa chọn trung gian mà người ta hay bỏ qua khi đang mệt. Nếu công việc mới không hợp, có thể chuyển sang một vị trí khác trong cùng nơi, thương lượng làm từ xa vài ngày, hoặc giữ việc trong lúc tìm chỗ khác thay vì nghỉ ngay. Nếu nơi ở mới không hợp, có thể đổi khu trong cùng thành phố thay vì về hẳn nơi cũ.

Những cách đổi một phần thường có chi phí thấp hơn nhiều và giữ lại được phần tốt của quyết định ban đầu. Chúng cũng cho bạn thêm thông tin: nếu đổi một phần mà mọi thứ ổn hơn, vấn đề nằm ở chi tiết; nếu vẫn không ổn, vấn đề nằm ở bản chất lựa chọn, và đổi hẳn sẽ là bước tiếp theo có cơ sở hơn.

Nhà tâm lý học Daniel Gilbert và Jane Ebert từng có một nghiên cứu (công bố năm 2002) cho thấy người ta thích có quyền đổi ý, nhưng những người được giữ quyền đổi ý lại thường hài lòng với lựa chọn của mình ít hơn so với người đã chốt hẳn. Điều này gợi ý rằng giữ cánh cửa mở mãi cũng có giá: bạn không bao giờ thật sự dồn sức cho con đường đang đi. Vì vậy, đổi một phần nên đi kèm một mốc rõ ràng để quyết tiếp, không phải trạng thái lửng lơ kéo dài.

Chọn thời điểm đổi: ngay bây giờ hay chờ một mốc tự nhiên

Đổi ngay khi có nguy hại. Nếu lựa chọn hiện tại đang ảnh hưởng rõ tới sức khoẻ, an toàn của bạn hay người thân, như làm việc trong môi trường nguy hiểm, sống chung với người có hành vi bạo lực, thì an toàn đi trước mọi tính toán khác. Với bạo lực hay nguy hiểm tức thời, gọi 113 hoặc 115 và tìm chỗ an toàn trước.

Chờ mốc tự nhiên khi chi phí đổi giữa chừng cao. Hết năm học của con, hết kỳ hợp đồng thuê nhà, sau đợt bàn giao dự án. Đổi vào những mốc này thường giảm đáng kể thiệt hại cho bạn và người khác.

Đặt hạn cho việc chờ. Chờ mốc tự nhiên chỉ có ích khi mốc đó có ngày cụ thể. "Chờ khi nào ổn hơn" dễ kéo dài thành nhiều năm ở lại trong một lựa chọn bạn đã biết là không hợp.

Dùng thời gian chờ để chuẩn bị. Tìm hiểu hướng mới, để dành một khoản dự phòng, nói chuyện trước với gia đình. Khi mốc đến, bạn đổi trong tư thế đã sẵn sàng thay vì vội vàng.

Nếu đã quyết đổi: các bước quay đầu cho gọn

Khi đã cân nhắc kỹ và quyết định đổi hướng, cách làm ảnh hưởng nhiều tới việc bạn giữ được quan hệ và sự tự trọng.

  1. Viết lý do đổi ra giấy. Ghi thông tin mới hay hoàn cảnh mới dẫn tới quyết định. Bạn sẽ cần nó khi giải thích với người khác và khi tự nghi ngờ lần nữa.
  2. Báo cho người chịu ảnh hưởng trước. Vợ chồng, con, người đã giúp bạn. Nói thẳng, không đổ lỗi, ghi nhận những gì họ đã làm.
  3. Làm đủ phần trách nhiệm còn lại. Bàn giao công việc tử tế, báo trước theo hợp đồng, trả lại những gì đã mượn. Rời đi gọn gàng giữ cho cánh cửa không đóng hẳn.
  4. Đặt kế hoạch cho hướng mới, không chỉ rời hướng cũ. Đổi ý mà không có điểm đến thường dẫn tới một khoảng trống dễ hối tiếc.
  5. Hẹn mốc xem lại cho quyết định mới. Như mọi quyết định khác, nó cần thời gian thích nghi trước khi đánh giá.
  6. Rút một bài học cho lần sau. Điều gì lẽ ra có thể biết sớm hơn? Điều gì thật sự không thể biết?

Những bước này không làm việc đổi ý dễ dàng, nhưng giúp nó trở thành một quyết định có trách nhiệm thay vì một cuộc bỏ chạy.

Khi người khác nói bạn "cả thèm chóng chán"

Người Việt có nhiều câu nói về sự kiên định, và đổi ý dễ bị nhìn như thiếu bản lĩnh. Nhưng kiên định với một lựa chọn đã không còn hợp là kiên định với quá khứ, không phải với mục tiêu. Điều đáng kiên định là giá trị và mục tiêu lớn của bạn; còn con đường cụ thể để đến đó có thể cần điều chỉnh.

Khi giải thích với gia đình, tập trung vào thông tin mới và mục tiêu vẫn giữ: "Con vẫn muốn ở gần bố mẹ, nhưng công việc ở đây không đủ để nuôi hai đứa nhỏ, nên con sẽ lên thành phố làm và về thường xuyên." Cách nói này cho người nghe thấy bạn không bỏ điều quan trọng, chỉ đổi cách làm.

Nếu bạn nhận ra mình đổi ý rất thường xuyên, với nhiều loại quyết định khác nhau, thì nhận xét kia có thể có phần đúng và đáng được nhìn kỹ. Lúc đó, câu hỏi không phải là có nên đổi lần này không, mà là vì sao mình khó ở lại với một lựa chọn. Nếu điều này đi kèm lo âu kéo dài hoặc bất ổn cảm xúc, trò chuyện với chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn hiểu mình hơn.

Câu hỏi thường gặp

Mới bắt đầu được vài tuần đã muốn đổi thì có nên không?

Thường nên chờ, trừ khi có vấn đề về sức khoẻ, an toàn hoặc thông tin mới rất quan trọng. Vài tuần đầu của mọi thay đổi lớn đều khó, và cảm giác muốn quay lại thường dịu đi khi bạn quen dần. Ghi cảm giác đó lại để mang vào mốc xem lại.

Đổi ý rồi lại muốn đổi lại lựa chọn ban đầu thì sao?

Đây là dấu hiệu cần dừng lại lâu hơn trước khi làm gì tiếp. Viết ra lý do của cả hai lần đổi và xem chúng có mâu thuẫn không. Nếu cả hai lần đều xuất phát từ cảm giác khó chịu thay vì thông tin mới, có thể vấn đề không nằm ở lựa chọn.

Có nên xin lỗi khi đổi ý ảnh hưởng tới người khác không?

Nên ghi nhận ảnh hưởng tới họ và cảm ơn những gì họ đã làm. Xin lỗi về phần gây bất tiện là phù hợp, nhưng không cần xin lỗi vì đã quyết định khác, nếu bạn có lý do chính đáng và đã làm đủ trách nhiệm.

Làm sao biết mình đang bị chi phí chìm chi phối?

Để ý những câu như "đã tốn bao nhiêu rồi", "bỏ thì phí". Thử tưởng tượng bạn mới bước vào tình huống này hôm nay, không có quá khứ gì: bạn có chọn đi tiếp con đường này không? Nếu không, chi phí chìm đang nói thay bạn.

Quyết định có ký hợp đồng thì đổi ý có được không?

Tuỳ điều khoản của hợp đồng và quy định pháp luật liên quan. Đọc kỹ phần chấm dứt hợp đồng, thời hạn báo trước, khoản bồi thường nếu có, và hỏi luật sư hoặc người có chuyên môn khi số tiền hoặc hậu quả lớn. Đừng đổi ý chỉ dựa trên lời truyền miệng.

Đổi ý nhiều lần có làm mất uy tín không?

Có thể, nếu người khác thấy bạn đổi mà không có lý do rõ và không làm đủ trách nhiệm khi rời đi. Đổi ý có lý do, giải thích thẳng và rời đi tử tế thường giữ được uy tín tốt hơn là ở lại miễn cưỡng rồi làm việc nửa vời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138