TuQuyet.comTự Quyết
Có nên nghỉ việc, chuyển việc

Được đề bạt lên quản lý: nhận lời hay ở lại con đường chuyên môn

Được mời làm trưởng nhóm, trưởng phòng mà còn phân vân: công việc quản lý thật sự là gì, bạn mất gì khi rời chuyên môn, thử trước và hỏi gì trước khi nhận.

Vietnamese engineer in her thirties alone in an empty meeting room in Hue after hours, chairs pushed in around a long table, she looks out the window, wide shot, muted green tones

Lời mời lên quản lý thường được nói như một phần thưởng, nhưng thực chất nó là lời mời chuyển sang một nghề khác: nghề làm việc qua người khác. Bạn được chọn vì giỏi việc chuyên môn, và vị trí mới sẽ lấy đi phần lớn thời gian bạn dành cho chính việc đó. Có người thấy nghề mới này hợp và đầy ý nghĩa, có người sau một năm nhận ra mình nhớ công việc cũ hơn bất cứ chức danh nào.

Bài này giúp bạn hình dung đúng công việc quản lý trước khi nhận lời, nhìn rõ những gì được và mất, thử một phần công việc trước nếu có thể, và hỏi đúng những câu cần hỏi. Không có lựa chọn nào cao hơn lựa chọn nào; bài chỉ giúp bạn chọn con đường hợp với mình.

Quản lý là một nghề khác, không phải bậc cao hơn của nghề cũ

Một lập trình viên giỏi được đề bạt làm trưởng nhóm sẽ dành ít thời gian viết mã hơn hẳn. Một kế toán viên giỏi lên làm kế toán trưởng sẽ dành nhiều thời gian kiểm tra, phân việc, họp với các phòng khác hơn là tự làm sổ. Một giáo viên giỏi làm tổ trưởng chuyên môn sẽ phải lo lịch, lo hồ sơ, lo người trong tổ. Trong mọi trường hợp, phần việc từng làm bạn giỏi và thích sẽ thu nhỏ lại, nhường chỗ cho một loại việc khác.

Loại việc mới đó gồm: giao việc và theo dõi, nói chuyện khó với người làm chưa tốt, giải quyết mâu thuẫn giữa các thành viên, bảo vệ nhóm trước áp lực từ cấp trên, tuyển và giữ người, họp nhiều hơn. Thành công của bạn không còn đo bằng sản phẩm bạn làm ra, mà bằng kết quả của cả nhóm và sự phát triển của từng người trong đó.

Không ít người được đề bạt vì giỏi chuyên môn rồi gặp khó vì không ai nói với họ điều này từ trước. Họ tiếp tục làm việc chuyên môn như cũ cộng thêm việc quản lý, rồi kiệt sức; hoặc họ quản lý bằng cách tự làm hết, khiến nhóm không lớn lên được. Hình dung đúng công việc là bước đầu tiên để quyết định đúng.

Được và mất khi nhận vị trí quản lý

Bảng dưới liệt kê những thay đổi thường gặp. Mức độ cụ thể tuỳ công ty và tuỳ quy mô nhóm; hãy đánh dấu điều nào quan trọng với bạn.

Khía cạnhThường đượcThường mất hoặc giảm
Thu nhậpPhụ cấp hoặc mức lương cao hơn, tuỳ công tyỞ một số nơi, chuyên gia giỏi có thể có thu nhập gần bằng quản lý mà không phải gánh người
Ảnh hưởngTham gia quyết định lớn hơn, định hướng được cách nhóm làm việcÍt thời gian tự tay tạo ra sản phẩm
Kỹ năngHọc kỹ năng con người, điều hành, có giá trị ở nhiều nơiKỹ năng chuyên môn dễ mai một nếu không chủ động giữ
Thời gianChủ động hơn trong sắp xếp việc của nhómLịch họp dày, bị gián đoạn liên tục
Quan hệGần với cấp trên và các bộ phận khácKhoảng cách với đồng nghiệp cũ, nhất là khi phải đánh giá họ
Áp lựcCảm giác có trách nhiệm với người khác, với nhiều người là ý nghĩaChịu trách nhiệm cho kết quả mà bạn không trực tiếp làm

Nên tách riêng dòng "quan hệ" ra để suy nghĩ kỹ. Trở thành quản lý của chính những người từng ngồi cạnh mình là một trong những phần khó nhất. Bạn sẽ phải đánh giá họ, có khi phải nói những điều họ không muốn nghe, và tình bạn công sở không còn như trước.

Những dấu hiệu bạn có thể hợp với việc quản lý

Bạn thấy vui khi người khác làm tốt nhờ mình giúp. Nếu bạn từng thấy hài lòng khi kèm một người mới tới lúc họ tự làm được, đó là loại niềm vui chính của nghề quản lý.

Bạn hay để ý tới cách cả nhóm làm việc, không chỉ việc của mình. Những người tự nhiên nhìn thấy chỗ tắc trong quy trình, chỗ hai người hiểu lầm nhau, thường có thiên hướng điều phối.

Bạn chịu được việc không có câu trả lời đúng tuyệt đối. Việc chuyên môn thường có đúng sai rõ hơn. Việc quản lý đầy những quyết định chỉ có phương án ít tệ hơn, và bạn phải chọn rồi chịu trách nhiệm.

Bạn không né những cuộc nói chuyện khó. Không ai thích nói với người khác rằng họ làm chưa tốt. Nhưng nếu bạn hoàn toàn không thể làm việc đó, vị trí quản lý sẽ rất nặng nề.

Bạn sẵn sàng buông một phần việc chuyên môn. Nếu nghĩ tới việc không còn tự tay làm phần mình giỏi nhất khiến bạn thấy mất mát lớn, đó là tín hiệu đáng ghi nhận, không phải điều cần giấu.

Thử trước khi nhận hẳn

Nếu thời gian cho phép, hãy tìm cách nếm thử công việc quản lý trước khi cam kết. Phép thử nhỏ giúp bạn biết mình thích phần việc đó thật hay chỉ thích ý tưởng về nó.

  1. Đề nghị kèm một hai nhân viên mới trong vài tháng, chịu trách nhiệm giúp họ quen việc.
  2. Nhận điều phối một dự án nhỏ có vài người tham gia, nơi bạn phải giao việc và theo dõi người khác thay vì tự làm.
  3. Thay quản lý hiện tại điều hành nhóm khi họ nghỉ phép một hai tuần.
  4. Nói chuyện với hai ba người từng chuyển từ chuyên môn lên quản lý, cả người thấy hợp lẫn người đã quay về chuyên môn. Hỏi họ năm đầu khó nhất ở đâu.
  5. Sau mỗi phép thử, ghi lại phần nào khiến bạn hào hứng, phần nào khiến bạn mệt, rồi đối chiếu với bảng được và mất ở trên.

Nếu công ty cần câu trả lời ngay và không có thời gian thử, hãy hỏi xem có thể có một giai đoạn chuyển tiếp hoặc mốc đánh giá sau vài tháng không. Một số nơi sẵn sàng cho người mới lên quản lý quay về vai trò chuyên môn nếu không hợp, nhưng điều đó cần được nói rõ từ đầu.

Những câu nên hỏi trước khi nhận lời

Lời mời đề bạt thường đến kèm sự hào hứng, và người ta dễ nhận lời trước khi hỏi đủ. Những câu dưới đây giúp bạn biết mình đang nhận gì.

  • Nhóm có bao nhiêu người, ai trong đó từng cùng cấp với mình, có ai cũng được cân nhắc cho vị trí này không.
  • Bao nhiêu phần trăm thời gian dự kiến dành cho quản lý, bao nhiêu cho việc chuyên môn. Nếu câu trả lời là "vẫn làm chuyên môn như cũ, cộng thêm quản lý", hãy hỏi tiếp phần việc nào sẽ được chuyển cho người khác.
  • Quyền hạn đi kèm: có được tham gia tuyển người, đánh giá, đề xuất lương thưởng cho nhóm không, hay chỉ có trách nhiệm mà không có quyền.
  • Thu nhập và chế độ thay đổi thế nào, có ghi bằng văn bản không.
  • Công ty có hỗ trợ đào tạo cho người mới làm quản lý không.
  • Nếu sau một thời gian bạn hoặc công ty thấy không hợp, có đường quay về vai trò chuyên môn không.
  • Ở công ty này, có con đường thăng tiến cho người giỏi chuyên môn mà không phải làm quản lý không.

Câu hỏi cuối đặc biệt quan trọng. Ở những nơi chỉ có một đường đi lên là làm quản lý, từ chối đề bạt có thể đồng nghĩa với đứng yên về thu nhập và vị trí. Ở những nơi có con đường chuyên gia rõ ràng, từ chối là một lựa chọn bình thường.

Năm đầu làm quản lý: những chỗ người mới hay vấp

Nếu bạn quyết định nhận lời, biết trước những chỗ dễ vấp giúp năm đầu bớt chật vật. Danh sách dưới đây là những khó khăn thường được người từng đi qua nhắc tới, không phải để làm bạn nản mà để bạn chuẩn bị.

  • Tự làm thay vì giao việc. Vì bạn làm nhanh và giỏi hơn, bạn có xu hướng tự làm luôn. Nhóm không lớn lên, còn bạn thì quá tải. Hãy chấp nhận giai đoạn người khác làm chậm hơn mình.
  • Muốn được mọi người quý như trước. Bạn sẽ có lúc phải quyết điều khiến có người không vui. Sự công bằng và nhất quán giữ được lòng tin lâu hơn sự dễ dãi.
  • Im lặng với người làm chưa tốt. Né cuộc nói chuyện khó khiến vấn đề lớn dần và người làm tốt trong nhóm thấy bất công. Nói sớm, nói riêng, nói cụ thể.
  • Bỏ quên việc học của chính mình. Người mới lên quản lý thường không có ai kèm. Tìm một người đi trước để hỏi, đọc và học về quản lý một cách có chủ đích.
  • Đánh giá bản thân bằng thước đo cũ. Cuối ngày bạn có thể thấy mình chẳng làm ra sản phẩm gì, dù đã gỡ được ba chỗ tắc cho nhóm. Hãy đổi thước đo sang kết quả của cả nhóm.

Phần lớn những chỗ vấp này giảm dần sau vài tháng nếu bạn nhận ra chúng sớm. Đặt một mốc tự xem lại sau sáu tháng, đối chiếu với danh sách này, giúp bạn biết mình đang tiến bộ hay cần hỗ trợ thêm.

Từ chối đề bạt mà không đóng cửa tương lai

Nếu sau khi cân nhắc bạn thấy chưa muốn lên quản lý, cách từ chối quan trọng không kém quyết định. Hãy cảm ơn sự tin tưởng, nói rõ rằng bạn muốn tiếp tục đóng góp nhiều nhất ở vai trò chuyên môn, và nếu được, đề xuất cách khác để bạn phát triển: nhận những dự án khó hơn, kèm người mới, trở thành người tham chiếu chuyên môn cho cả bộ phận.

Bạn cũng nên nói thật nếu lý do là thời điểm, chẳng hạn gia đình đang có việc cần bạn có mặt nhiều hơn trong một năm tới. Một lời từ chối có lý do rõ và thái độ xây dựng thường không làm bạn mất điểm, và để ngỏ khả năng được hỏi lại khi hoàn cảnh thay đổi.

Điều nên tránh là nhận lời chỉ vì ngại từ chối hay vì sợ bị coi là thiếu chí tiến thủ. Một người quản lý không muốn làm quản lý thường khổ cho chính mình và cho cả nhóm. Biết mình không muốn là một hiểu biết có giá trị, không phải sự thiếu tham vọng.

Câu hỏi thường gặp

Nhận quản lý rồi muốn quay về chuyên môn có được không?

Ở nhiều nơi có thể, nhất là khi điều này được bàn từ trước. Quay về không có nghĩa là thất bại; bạn mang theo hiểu biết về cách điều hành mà nhiều chuyên gia không có. Nếu công ty không có tiền lệ, hãy hỏi rõ trước khi nhận để biết cửa có mở không.

Quản lý đồng nghiệp cũ hơn tuổi mình thì làm sao?

Điều quan trọng là tôn trọng kinh nghiệm của họ và rõ ràng về trách nhiệm của mình. Nói chuyện riêng với từng người ngay từ đầu, hỏi họ mong gì ở người quản lý, và cho thấy bạn cần sự góp ý của họ. Tuổi tác ít quan trọng hơn sự công bằng và nhất quán.

Không nhận đề bạt có làm ảnh hưởng tới lương sau này không?

Tuỳ công ty. Ở nơi có lộ trình chuyên gia, thu nhập vẫn tăng theo năng lực chuyên môn. Ở nơi chỉ có một đường lên quản lý, khả năng tăng có thể bị hạn chế. Hỏi thẳng về chính sách này trước khi quyết, và tính nó vào bảng cân nhắc.

Có nên nhận vì sợ người khác lên làm sếp mình?

Đây là lý do có thật nhưng không vững để nhận một công việc bạn không muốn làm. Hãy cân nhắc riêng: nếu người khác lên và bạn làm việc với họ được, đó không phải là mất mát. Nếu người đó khiến bạn không thể làm việc, bài toán khi đó là có nên ở lại công ty không.

Làm quản lý có làm mất kỹ năng chuyên môn không?

Có thể mai một nếu bạn hoàn toàn rời tay khỏi chuyên môn trong nhiều năm, nhất là ở những ngành thay đổi nhanh. Nhiều quản lý giữ kỹ năng bằng cách tham gia trực tiếp một phần nhỏ công việc, đọc và học đều đặn, hoặc giữ vai trò rà soát chuyên môn cho nhóm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138