Trong nhiều quyết định chung không có phương án nào làm cả hai cùng vui; một người phải nhường. Nhường không làm hỏng quan hệ; điều làm hỏng là nhường không được nói ra, không được ghi nhận, và lúc nào cũng là cùng một người nhường.
Bài này giúp hai vợ chồng, hay những người trong một gia đình, xét xem ai nên nhường trong một việc cụ thể, nhường thế nào để người nhường không mang ấm ức, và nhận ra lúc nhường đã thành chịu đựng một chiều. Bài không bàn chuyện ai đúng ai sai; khi đã đi tới chỗ phải nhường, thường cả hai đều có lý.
Một điều nên nói trước: nhường chỉ đến sau khi đã bàn đủ. Nếu hai người chưa nói ra nhu cầu của nhau, chưa tìm phương án khác, chưa chọn tiêu chí chung, thì vội nhường là bỏ qua cơ hội tìm được cách tốt hơn cho cả hai. Phần bàn bạc đó có ở bài riêng về vợ chồng không thống nhất trong cùng danh mục; bài này bắt đầu từ chỗ đã bàn hết mà vẫn chỉ một người được như ý.
Vì sao có những việc không tìm được phương án thứ ba
Phần lớn bất đồng trong nhà có thể gỡ bằng cách tìm phương án đáp được nhu cầu của cả hai. Nhưng có những việc mang tính được hoặc không: sinh thêm con hay không, nhận việc ở nước ngoài hay không, cho con đi du học hay không. Không có nửa đứa con, không có nửa chuyến đi. Ở những việc như vậy, sau khi đã bàn kỹ, đến lúc phải có một người chấp nhận đi theo ý người kia.
Cũng có những việc về lý thuyết có phương án dung hoà nhưng phương án đó tệ hơn cả hai lựa chọn ban đầu. Ví dụ giả định: chồng muốn chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh, vợ muốn ở lại Hà Nội; phương án mỗi người ở một nơi, cuối tuần bay đi bay về, nghe như dung hoà nhưng có thể làm cả nhà mệt hơn nhiều. Khi đó, chọn hẳn một bên và để một người nhường có khi lại là cách tốt cho cả hai.
Nhận ra mình đang ở loại việc không chia đôi được giúp hai người ngừng tìm một phương án không tồn tại và chuyển sang câu hỏi đúng: lần này ai nhường, và nhường thì cần gì để yên lòng.
Ba câu hỏi để xét ai nên nhường
Việc này quan trọng với ai hơn? Mỗi người tự chấm mức quan trọng của việc với mình trên thang từ một đến mười, viết riêng rồi mới so. Nếu một người chấm chín, người kia chấm năm, đó là tín hiệu mạnh: người chấm năm có lẽ nên nhường. Thang này không đo ai đúng, chỉ đo mỗi người đặt bao nhiêu phần đời mình vào việc đó.
Ai gánh hệ quả nhiều hơn? Có những quyết định mà một người gánh hệ quả hằng ngày còn người kia gánh ít hơn. Chuyện sinh thêm con, người mẹ gánh mang thai, sinh nở, và thường cả phần lớn việc chăm con nhỏ. Người gánh nhiều hơn nên có tiếng nói nặng hơn, nhất là với việc chạm tới cơ thể và sức khoẻ của chính họ.
Lần gần nhất ai đã nhường? Không cần sổ sách chi li, nhưng nếu ba lần lớn gần nhất đều cùng một người nhường, lần này nên cân nhắc ngược lại. Nhường luân phiên không phải là luật cứng; nó là một cách giữ cảm giác công bằng qua nhiều năm.
Khi ba câu trả lời chỉ về các hướng khác nhau. Mức quan trọng và hệ quả thường nặng hơn chuyện ai nhường lần trước. Nếu vẫn lấn cấn, nói thẳng với nhau rằng lần này khó, và ghi lại để lần sau người nhường có thêm tiếng nói.
Nhường có điều kiện: biến cái mất thành thoả thuận
Nhường không cần là buông hoàn toàn. Người nhường được quyền đặt điều kiện, và người được như ý có trách nhiệm giữ những điều kiện đó. Cách làm:
- Người nhường nói rõ điều mình lo nhất nếu đi theo ý người kia. Ví dụ: lo mất việc khi chuyển thành phố, lo con xa ông bà.
- Hai người biến từng nỗi lo thành một điều kiện cụ thể có thể theo dõi. Lo mất việc: người được như ý cam kết lo phần lớn chi tiêu trong sáu tháng đầu để người kia tìm việc. Lo con xa ông bà: mỗi năm về quê hai lần, gọi video cho ông bà mỗi tuần.
- Đặt mốc xem lại. Sau một năm, hai người ngồi lại xem điều kiện có được giữ không, nỗi lo có xảy ra không.
- Thoả thuận trước nếu điều kiện không đạt thì làm gì. Có thể là bàn lại toàn bộ, có thể là bù bằng một việc khác.
- Ghi lại bằng vài dòng, ngày tháng rõ ràng, cả hai cùng đọc.
Khi nhường có điều kiện, người nhường không phải mang nỗi lo một mình. Còn người được như ý cũng thấy rõ mình nhận được gì và phải giữ gì, thay vì hưởng một sự hi sinh mơ hồ mà mình không biết giá.
Nhường lành mạnh và chịu đựng một chiều
Từ ngoài nhìn vào, hai trạng thái này giống nhau: một người không được như ý. Nhưng bên trong rất khác. Bảng dưới giúp tự nhận ra mình đang ở bên nào.
| Nhường lành mạnh | Chịu đựng một chiều |
|---|---|
| Được bàn kỹ, ý của mình được nghe hết | Không được hỏi, hoặc hỏi cho có |
| Người nhường tự chọn nhường | Nhường vì sợ cãi nhau, sợ bị bỏ, sợ phản ứng |
| Có điều kiện, có mốc xem lại | Không có gì đổi lại, không có ngày nhìn lại |
| Lần sau người kia cũng có lúc nhường | Lúc nào cũng cùng một người nhường |
| Sau khi nhường vẫn thấy nhẹ nhõm | Sau khi nhường thấy mình nhỏ đi, ấm ức kéo dài |
Nếu bạn thấy mình ở cột phải nhiều lần, đó là chuyện cần nói ra, không phải chịu thêm. Nếu nhường xuất phát từ sợ hãi, bị doạ nạt, bị kiểm soát tiền bạc hay bị bạo lực, đó không còn là chuyện nhường nữa. An toàn của bạn là việc đầu tiên; lúc nguy cấp gọi 113, cần cấp cứu gọi 115, và tìm đến người thân tin cậy hay các tổ chức hỗ trợ ở địa phương.
Người được như ý cũng có phần việc
Bàn chuyện nhường thường chỉ nhìn vào người nhường. Nhưng người được như ý có phần việc riêng, và làm tốt phần này quyết định chuyện nhường đó có để lại vết không. Việc đầu tiên là nói ra, rõ ràng, rằng mình biết người kia đã nhường. Một câu "anh biết em nhường anh chuyện này, anh cảm ơn" có sức nặng hơn nhiều so với im lặng như thể đó là điều đương nhiên.
Việc thứ hai là giữ điều kiện. Khi đã hứa lo chi tiêu sáu tháng đầu hay về quê hai lần một năm, giữ đúng như vậy, kể cả khi bận. Mỗi điều kiện bị bỏ là một lần người nhường thấy sự hi sinh của mình bị coi nhẹ.
Việc thứ ba là không nhắc lại theo kiểu đổ lỗi khi mọi thứ khó. Nếu sau khi chuyển nhà, công việc của người được như ý trục trặc, người nhường không nên nghe câu "tại em không ủng hộ hết lòng". Và ngược lại, người nhường cũng nên tránh câu "đã bảo rồi". Quyết định đã chốt là của chung, khó khăn sau đó cũng là của chung.
Ví dụ giả định: một lần nhường được làm đúng cách
Anh Khoa được công ty mời sang làm việc ở nước ngoài hai năm, đúng lĩnh vực anh theo đuổi từ lâu. Vợ anh, chị Vy, vừa được lên vị trí mới ở công ty tại Đà Nẵng, con trai đang học lớp một. Hai người đã bàn nhiều buổi: cả nhà cùng đi thì chị mất việc, anh đi một mình thì chị gánh việc nhà và con một mình, anh từ chối thì mất một cơ hội khó có lần hai. Không có phương án nào làm cả hai cùng vui.
Khi chấm mức quan trọng, anh Khoa chấm chín, chị Vy chấm sáu cho việc giữ nguyên nếp nhà. Chị nhận là chuyện này với anh quan trọng hơn, và đồng ý để anh đi một mình. Nhưng chị đặt ba điều kiện: anh về nhà ít nhất hai lần mỗi năm; hai vợ chồng góp thêm tiền thuê người giúp việc theo giờ để chị không kiệt sức; và sau một năm, nếu con hay chị không ổn, cả nhà bàn lại việc anh về sớm.
Anh Khoa ghi lại ba điều kiện, gửi cho chị đọc, và đặt nhắc lịch cho mốc một năm. Trước khi đi, anh nói với chị rằng anh biết chị đang nhường anh một việc lớn. Ví dụ này không cho thấy anh Khoa đúng hay chị Vy đúng. Nó cho thấy cùng một quyết định có thể để lại ấm ức hoặc không, tuỳ vào việc người nhường có được nghe, được đặt điều kiện và được hẹn ngày nhìn lại hay không.
Những câu nói giúp nhường mà không ấm ức
Lời nói lúc chốt có thể giúp chuyện nhường nhẹ hơn cho cả hai. Vài câu tham khảo, chỉnh theo cách xưng hô trong nhà bạn:
- Người nhường: "Chuyện này với anh quan trọng hơn với em, em đi theo anh. Em chỉ cần anh hứa với em hai điều này."
- Người nhường: "Em nhường lần này, nhưng em muốn mình ghi lại để lần sau chuyện lớn, ý em được tính nhiều hơn."
- Người được như ý: "Anh biết em nhường. Anh sẽ giữ đúng những gì mình đã nói, và tới tháng Sáu mình ngồi lại xem."
- Người được như ý: "Nếu có lúc em thấy mệt vì quyết định này, em cứ nói, đừng giữ trong lòng."
- Cả hai: "Mình chọn thế này rồi, có chuyện gì thì mình cùng lo, không ai trách ai."
Những câu này không phải công thức. Điều chúng có chung là gọi tên việc nhường, gắn nó với điều kiện cụ thể, và mở cửa cho việc nói lại sau này. Ba điều đó là cái nền để người nhường không thấy mình thua.
Câu hỏi thường gặp
Nhường nhiều có phải là dấu hiệu yếu thế trong hôn nhân không?
Không hẳn. Nhường vì thấy việc đó quan trọng với người kia hơn là một lựa chọn chủ động. Chỉ đáng lo khi nhường lúc nào cũng một chiều, xuất phát từ sợ hãi, hoặc để lại ấm ức kéo dài. Khi đó cần nói chuyện thẳng, hoặc tìm chuyên gia tư vấn hôn nhân gia đình.
Chấm mức quan trọng từ một đến mười có làm chuyện tình cảm thành sổ sách không?
Con số chỉ là cách nói nhanh để biết mỗi người đặt bao nhiêu phần lòng vào việc đó, thay vì đoán. Nó không quyết thay hai người. Nhiều cặp thấy nhẹ hơn khi nghe người kia nói chín trên mười, vì hiểu ra lý do họ kiên quyết.
Đã nhường rồi mà sau thấy hối hận thì làm sao?
Quay lại thoả thuận và mốc xem lại đã đặt. Nói rõ điều gì làm mình hối hận: điều kiện không được giữ, hay hoàn cảnh đổi. Nếu là chuyện có thể đảo ngược, hai người có thể bàn lại. Nếu không đảo ngược được, cùng tìm cách bù đắp phần mất mát.
Có nên nhường để giữ hoà khí với bố mẹ hai bên không?
Có những lúc nhường bố mẹ là cách giữ tình cảm đáng giá, nhất là ở việc nhỏ hay việc quan trọng với ông bà hơn với mình. Ở việc lớn của gia đình nhỏ, vợ chồng nên thống nhất với nhau trước, rồi mới quyết có nhường bố mẹ hay không.
Nếu cả hai cùng chấm mười thì ai nhường?
Khi cả hai cùng coi việc đó là rất quan trọng, nên lùi lại tìm thêm phương án, thêm thông tin, hoặc chọn bước đảo ngược được trước. Nếu vẫn bế tắc, một người thứ ba có chuyên môn như chuyên gia tư vấn có thể giúp hai người nghe nhau rõ hơn.
Con cái có nên biết bố mẹ đã nhường nhau chuyện gì không?
Con không cần biết chi tiết bất đồng của bố mẹ. Nhưng con nhìn thấy cách bố mẹ nhường nhau trong việc thường ngày và học được từ đó. Một câu đơn giản như mẹ nhường bố chuyện này, bố sẽ nhường mẹ chuyện khác cho con thấy nhường là chuyện bình thường của người thương nhau.