TuQuyet.comTự Quyết
Quyết định chung với vợ chồng, gia đình

Vợ chồng không thống nhất quyết định lớn: từ hai ý trái nhau tới một lựa chọn chung

Khi vợ chồng muốn hai hướng ngược nhau trong một việc lớn: tách ý muốn khỏi nhu cầu, chọn tiêu chí chung, tìm phương án thứ ba và đặt hạn để chốt.

Vietnamese couple sitting at opposite ends of a wooden kitchen table at night, two cups of tea and blank paper between them, seen from the doorway, warm lamp light

Khi vợ chồng không thống nhất một quyết định lớn, cách gỡ thường không nằm ở chỗ ai thuyết phục được ai, mà ở chỗ hai người cùng lùi lại một bước: nói ra mỗi người thật sự cần gì, thống nhất vài tiêu chí chung, rồi mới quay lại so các phương án. Phần lớn những cuộc cãi kéo dài nhiều tuần là vì hai người đang bàn hai câu hỏi khác nhau mà không biết.

Bài này dành cho những cặp đang kẹt ở một việc cụ thể: chồng muốn nhận việc ở thành phố khác, vợ muốn ở lại; vợ muốn mua nhà, chồng muốn thuê thêm vài năm; một người muốn cho con học trường xa, người kia muốn trường gần. Bài không nói ai đúng. Bài đưa một trình tự sáu bước mà hai người có thể làm cùng nhau trong vài buổi tối, kèm những câu hỏi giúp cuộc nói chuyện không trượt sang chuyện cũ.

Vì sao hai người thương nhau vẫn kẹt ở một quyết định

Một quyết định lớn trong nhà hiếm khi chỉ là chuyện tiền hay chuyện chỗ ở. Nó chạm vào những thứ mỗi người coi trọng từ trước khi gặp nhau: cảm giác an toàn, sự gần gũi với bố mẹ, ước muốn làm nên chuyện, nỗi sợ thiếu thốn. Khi chồng nói "mình chuyển vào thành phố đi", điều anh mang theo có thể là cơ hội nghề nghiệp mà anh chờ mười năm. Khi vợ nói "ở lại đây", điều chị giữ có thể là mạng lưới bạn bè, người trông con, công việc chị vừa gây dựng. Hai câu nói ngắn, nhưng phía sau là hai danh sách dài mà người kia chưa nhìn thấy hết.

Thứ hai, vợ chồng hay bàn trong lúc mệt. Câu chuyện mua nhà được nhắc lúc mười giờ đêm, sau khi con ngủ, khi cả hai đều đã cạn sức. Cuộc nói chuyện nào bắt đầu trong trạng thái đó thường kết thúc bằng một câu nặng lời rồi bỏ dở, và lần sau mở lại thì cả hai đã mang sẵn tâm thế phòng thủ.

Thứ ba, có những cặp ngầm coi việc nhường là thua. Ai đổi ý trước thì thấy như mình yếu thế. Khi đó quyết định không còn là chuyện chọn phương án tốt nhất cho cả nhà mà thành chuyện giữ thể diện. Nhận ra ba nguồn kẹt này đã là một nửa đường: nó cho thấy vấn đề thường không nằm ở chỗ người kia vô lý.

Tách điều mình muốn khỏi điều mình cần

Lập trường là câu trả lời, nhu cầu là lý do. "Mua nhà" hay "thuê tiếp" là lập trường. Lý do phía sau mới là nhu cầu: muốn con có chỗ ở ổn định, sợ mất tiền thuê mà không còn lại gì, ngại gánh khoản nợ dài, muốn giữ tiền phòng khi một người mất việc. Cách phân biệt này được Roger Fisher và William Ury trình bày trong cuốn sách về đàm phán "Getting to Yes" (1981), và nó dùng trong nhà cũng hiệu quả như ở bàn đàm phán.

Hỏi "vì sao" ba lần, giọng tò mò chứ không tra hỏi. Mỗi người lần lượt hỏi người kia: điều gì làm em muốn phương án đó? Nếu không làm vậy thì em lo điều gì nhất? Điều gì sẽ làm em yên tâm hơn? Người được hỏi trả lời, người hỏi chỉ ghi lại, không phản bác trong lượt đó.

Viết nhu cầu ra giấy, mỗi người một cột. Khi nhu cầu nằm trên giấy, hai người thường thấy những dòng trùng nhau nhiều hơn tưởng: cả hai đều muốn con ổn định, cả hai đều sợ áp lực tiền. Chỗ khác nhau thật thường chỉ còn hai ba dòng, và đó mới là chỗ cần bàn.

Đừng dịch nhu cầu của người kia thành lỗi. "Anh chỉ nghĩ cho sự nghiệp của anh" là diễn giải, không phải nhu cầu. Ghi đúng lời người kia nói, để người đó gật đầu xác nhận "đúng, đó là điều mình lo" rồi mới sang bước sau.

Sáu bước đi từ hai ý trái nhau tới một lựa chọn

Trình tự dưới đây có thể chia ra hai đến ba buổi, mỗi buổi chừng bốn mươi lăm phút. Chia ra không phải để kéo dài, mà để mỗi người có thời gian nghĩ giữa các buổi, tránh chốt vội trong lúc nóng.

  1. Gọi tên đúng câu hỏi. Viết một câu chung mà cả hai đồng ý, ví dụ "trong hai năm tới, nhà mình sống ở đâu để cả việc của hai người lẫn việc học của con đều ổn". Câu hỏi rộng hơn lập trường của từng người, nên có chỗ cho phương án mới.
  2. Mỗi người nói nhu cầu, người kia nhắc lại. Dùng cách ở mục trên. Chỉ sang bước sau khi mỗi người đều thấy mình được nghe đúng.
  3. Chọn ba đến năm tiêu chí chung. Từ hai cột nhu cầu, gom lại thành những tiêu chí cả nhà dùng để chấm: an toàn tài chính, thời gian cho con, cơ hội nghề nghiệp, sự gần gũi với ông bà. Mỗi người cho trọng số rồi bàn đến khi ra một bộ trọng số chung.
  4. Liệt kê phương án, ít nhất ba. Không chỉ hai phương án của hai người. Mục sau bàn cách tìm phương án thứ ba.
  5. Chấm từng phương án theo tiêu chí. Làm riêng rồi so. Chỗ hai người chấm lệch nhau nhiều là chỗ thông tin đang thiếu, cần tìm hiểu thêm trước khi chốt.
  6. Chốt có hạn và có mốc xem lại. Ghi ngày quyết, phương án được chọn, và một mốc sáu tháng hay một năm để cùng nhìn lại xem điều mình lo có xảy ra không.

Bảng chấm điểm không quyết thay hai người. Nó giúp lộ ra chỗ hai người thật sự khác nhau, để cuộc nói chuyện tập trung vào đó thay vì lặp lại những câu đã nói nhiều lần.

Đi tìm phương án thứ ba

Khi hai người kẹt giữa A và B, câu hỏi hữu ích nhất thường là: có cách nào đáp được phần lớn nhu cầu của cả hai không? Với ví dụ giả định về chuyện chuyển thành phố, phương án thứ ba có thể là chồng nhận việc nhưng thoả thuận làm từ xa một phần, hoặc chồng đi trước sáu tháng còn vợ con ở lại đến hết năm học, hoặc cả nhà chuyển nhưng thuê nhà gần một người thân để có chỗ dựa trông con. Không phải phương án nào cũng khả thi, nhưng chỉ cần đặt câu hỏi là danh sách đã dài ra.

Một cách tìm phương án thứ ba là đổi một biến số mà hai người đang coi là cố định: thời gian (làm sau một năm thay vì ngay bây giờ), quy mô (căn nhỏ hơn thay vì không mua), thứ tự (thử trước rồi quyết sau), hoặc người tham gia (nhờ ông bà hỗ trợ một giai đoạn). Mỗi biến số đổi đi mở ra một nhóm phương án mới.

Cũng nên phân biệt quyết định đảo ngược được và quyết định khó đảo ngược. Thuê nhà ở thành phố mới một năm là đảo ngược được, mua nhà ở đó thì khó hơn nhiều. Khi hai người bất đồng về một việc chưa chắc, chọn bước đảo ngược được trước thường giảm được căng thẳng, vì không ai phải đặt cược toàn bộ vào phán đoán của mình.

Những câu nói làm cuộc bàn bạc tắc và cách nói thay

Cách nói quyết định không khí của cả buổi. Bảng dưới gom vài câu quen thuộc trong nhà và cách nói khác mang cùng ý nhưng không đẩy người kia vào thế phải tự vệ.

Câu dễ làm tắcVì sao tắcCách nói thay
Lúc nào em cũng phản đốiBiến một việc thành nhận xét về con ngườiChuyện này mình đang nghĩ khác nhau, mình muốn hiểu em lo điều gì
Anh quyết đi, em không quan tâm nữaRút khỏi cuộc bàn nhưng vẫn giữ ấm ứcEm đang mệt, mình hẹn tối thứ Bảy bàn tiếp được không
Nhà người ta ai cũng mua rồiĐem người ngoài làm tiêu chuẩnMình thử ghi ra điều nhà mình cần trước, rồi mới xem người khác làm gì
Hồi đó nghe em nên mới khổKéo quyết định cũ vào quyết định mớiLần trước mình rút ra được gì để lần này làm khác
Thôi tuỳ anhĐồng ý ngoài miệng, không đồng ý trong lòngEm chưa yên tâm ở điểm này, mình xem lại điểm đó đã

Không ai giữ được giọng bình tĩnh suốt mọi buổi. Khi một người thấy mình bắt đầu gắt, nói thẳng "mình cần nghỉ hai mươi phút" tốt hơn cố nói tiếp rồi buột ra câu khó rút lại.

Khi nào nên dừng lại và nhờ người thứ ba

Có những lúc hai người đã làm đủ các bước mà vẫn kẹt. Đó không phải thất bại; đó là dấu hiệu cần thêm một góc nhìn. Vài trường hợp nên cân nhắc nhờ người ngoài:

  • Cùng một chuyện đã bàn nhiều lần, mỗi lần đều kết thúc bằng cãi nhau to hoặc im lặng nhiều ngày.
  • Một người thấy mình không dám nói thật ý mình vì sợ phản ứng của người kia.
  • Quyết định dính đến pháp lý như tài sản chung, nhà đất đứng tên ai, hợp đồng vay: lúc đó cần luật sư hoặc công chứng viên giải thích quyền và nghĩa vụ của mỗi bên, không chỉ lời khuyên của người thân.
  • Bất đồng đã kéo theo mất ngủ, lo âu kéo dài ở một người: nên gặp chuyên gia tư vấn tâm lý hoặc tư vấn hôn nhân gia đình.
  • Có lời nói hay hành vi đe doạ, ép buộc, bạo lực: an toàn của người bị ép là việc đầu tiên, lúc nguy cấp gọi 113; người bị thương cần cấp cứu gọi 115.

Người thứ ba phù hợp là người cả hai cùng tin và không có quyền lợi trong quyết định. Bố mẹ một bên thường không đứng ở vị trí đó, dù rất thương con, vì người kia khó tránh cảm giác bị hai người chống một.

Sau khi chốt: giữ quyết định là của chung

Một quyết định đã chọn chỉ thật sự là của chung khi người có ý ban đầu khác không bị để lại một mình với nỗi lo của mình. Cách đơn giản là đưa nỗi lo đó thành một điều kiện được theo dõi: nếu vợ lo tiền trả góp quá sức, hai người thống nhất mức chi tối đa mỗi tháng và một mốc xem lại; nếu chồng lo mất cơ hội nghề nghiệp, hai người hẹn một thời điểm cụ thể để bàn lại chuyện chuyển việc.

Khi kết quả chưa như mong muốn, câu "đã bảo rồi mà" làm hỏng nhiều hơn cái giá của chính quyết định. Quyết định được chốt chung thì trách nhiệm cũng chung, kể cả khi ý ban đầu là của một người. Nếu cần nhìn lại, hai người quay về tờ ghi tiêu chí và phương án ngày đó, xem thông tin nào lúc ấy chưa có, chứ không truy ai đã nói gì.

Cuối cùng, hãy ghi lại ngắn gọn điều đã thống nhất: ngày, phương án, điều kiện kèm theo, mốc xem lại. Vài dòng trong sổ tay hay ghi chú điện thoại là đủ. Ba năm sau, khi trí nhớ mỗi người kể một kiểu, vài dòng đó sẽ giúp cả hai khỏi phải cãi lại một chuyện đã qua.

Câu hỏi thường gặp

Nếu một người có thu nhập cao hơn nhiều thì người đó có nên được quyết nhiều hơn không?

Thu nhập là một dữ kiện quan trọng khi tính khả năng chi trả, nhưng không tự động thành quyền quyết. Người ở nhà chăm con hay có thu nhập thấp hơn vẫn gánh phần hệ quả của quyết định như người kia. Cách công bằng là đưa yếu tố tài chính vào tiêu chí chung, còn tiếng nói thì ngang nhau.

Có nên để bố mẹ hai bên góp ý khi vợ chồng bất đồng không?

Có thể nghe góp ý, nhưng nên để hai vợ chồng bàn với nhau trước rồi mới cùng hỏi ý bố mẹ. Nếu mỗi người đi hỏi bố mẹ mình riêng, cuộc bất đồng dễ biến thành chuyện hai bên gia đình. Khi hỏi, nên hỏi về kinh nghiệm và thông tin, không hỏi ai đúng ai sai.

Bàn mãi không chốt được thì có nên tung đồng xu cho xong không?

Khi hai phương án thật sự ngang nhau sau khi đã chấm theo tiêu chí, việc chọn ngẫu nhiên không sai. Nhiều người còn nhận ra mình nghiêng về bên nào ngay lúc đồng xu đang rơi. Nhưng với việc khó đảo ngược như mua nhà, nên tìm thêm thông tin hoặc chọn bước đảo ngược được trước.

Một người cứ im lặng không nói ý mình thì làm sao?

Im lặng thường không phải là đồng ý. Có thể người đó cần thời gian nghĩ, hoặc ngại phản ứng của người kia. Hãy cho người đó viết ra trước ở nhà rồi mới bàn, hoặc hỏi câu hẹp hơn như điều em lo nhất trong phương án này là gì.

Đã thống nhất rồi mà một người lại muốn đổi ý thì sao?

Đổi ý vì có thông tin mới là chuyện bình thường. Hai người nên hỏi thông tin mới là gì, nó có làm thay đổi tiêu chí hay điểm chấm không. Nếu chỉ là cảm giác bất an chung chung, có thể giữ quyết định nhưng thêm một điều kiện theo dõi để người đó yên tâm.

Có nên viết thoả thuận vợ chồng thành văn bản không?

Với việc sinh hoạt thường ngày, vài dòng ghi chú là đủ. Với việc dính đến tài sản như nhà đất, tài sản chung hay riêng, khoản vay, thoả thuận có thể cần lập theo hình thức pháp luật yêu cầu, có khi phải công chứng. Nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên trước khi ký.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138