TuQuyet.comTự Quyết
Chuyển nơi sống: lên phố, về quê, ra nước ngoài

Về nước hay ở lại nước ngoài sau khi học xong: cách tự cân nhắc khi cả hai đều có lý

Học xong ở nước ngoài, nên về hay ở lại làm việc? Tách áp lực gia đình khỏi mong muốn thật, tính cơ hội nghề hai nơi và giữ đường cho bước sau.

Young Vietnamese graduate sitting alone on a park bench in autumn abroad, holding a phone with a blank dark screen, a rolled diploma tube beside her, seen from behind

Năm cuối ở nước ngoài, câu hỏi “về hay ở” thường đến từ mọi phía cùng lúc. Bố mẹ hỏi bao giờ về. Bạn bè cùng lớp bàn nhau xin việc ở lại. Bạn cũng có những lúc rất muốn về, ăn món quen, ở gần người thân, và những lúc thấy mình đã quen với cuộc sống bên này, sợ về rồi không thích nghi lại được. Cả hai hướng đều có lý, và chính vì vậy mà khó chọn.

Bài này giúp bạn tách bạch những tiếng nói khác nhau trong đầu, tính đúng cơ hội ở hai nơi, và giữ cho lựa chọn của mình không đóng hết các cánh cửa còn lại. Bài không đề cập chi tiết thủ tục thị thực hay cư trú ở nước nào, vì quy định khác nhau và thay đổi; hãy tra kênh chính thức và hỏi người có chuyên môn. Các tình huống là ví dụ giả định.

Tách ba tiếng nói: gia đình, số đông và chính mình

Khi nghĩ về chuyện về hay ở, có ít nhất ba tiếng nói đan xen. Tiếng nói của gia đình: bố mẹ mong con về gần, hoặc ngược lại, mong con ở lại vì đã đầu tư nhiều cho việc học. Tiếng nói của số đông: bạn bè đều xin việc ở lại, hoặc đều về, và bạn sợ đi ngược. Và tiếng nói của chính bạn: bạn muốn sống một cuộc đời như thế nào trong năm, mười năm tới.

Ba tiếng nói này không cần phải giống nhau, nhưng bạn cần biết đang nghe tiếng nào. Thử viết riêng ra ba đoạn: bố mẹ mong gì và vì sao, bạn bè xung quanh đang chọn gì, và bạn muốn gì nếu không ai biết bạn chọn gì. Đoạn thứ ba thường khó viết nhất, và cũng là đoạn quan trọng nhất.

Nghe gia đình không có nghĩa là làm theo gia đình. Một cách tôn trọng là hỏi kỹ bố mẹ lo điều gì: sợ con cô đơn, sợ không ai lo khi bố mẹ già, sợ phí công học, hay đơn giản là nhớ con. Mỗi nỗi lo có cách trả lời khác nhau, và khi được trả lời bằng kế hoạch cụ thể, gia đình thường cởi mở hơn với lựa chọn của con.

So cơ hội nghề nghiệp ở hai nơi cho đúng

Người ta hay so mức lương hai nơi, nhưng như vậy là thiếu. Bảng dưới đây gợi ý những mặt cần so, và cách tìm thông tin cho từng mặt.

Mặt cần soCâu hỏiCách tìm thông tin
Công việc khởi đầuVới bằng cấp của mình, vị trí đầu tiên ở mỗi nơi là gì?Hỏi cựu sinh viên cùng ngành đã về và đã ở lại
Số dư cuối thángSau chi phí sống, mỗi nơi còn lại bao nhiêu?Lập dự toán với mức chi thận trọng ở từng nơi
Đà phát triển năm nămỞ đâu mình học được nhiều hơn, tiến nhanh hơn?Xem lộ trình của người đi trước vài năm
Giá trị của kinh nghiệmVài năm làm ở nước ngoài có được đánh giá cao khi về không?Hỏi nhà tuyển dụng trong ngành ở Việt Nam
Sự ổn định về cư trúỞ lại có phụ thuộc vào thị thực làm việc ngắn hạn không?Tra kênh chính thức, hỏi tư vấn có chuyên môn

Mặt “giá trị của kinh nghiệm” thường bị bỏ quên. Với một số ngành, vài năm làm việc ở nước ngoài rồi về có thể mở ra cơ hội tốt hơn là về ngay. Với một số ngành khác, mạng lưới quan hệ trong nước quan trọng hơn, và về sớm giúp bạn xây mạng lưới đó sớm hơn.

Mặt “ổn định về cư trú” cũng rất quan trọng. Ở lại với một thị thực ngắn hạn, phụ thuộc vào một chủ lao động, nghĩa là cuộc sống của bạn có thể thay đổi nhanh nếu mất việc. Đó không phải lý do để không ở lại, nhưng là điều cần tính vào kế hoạch.

Những điều ít ai nói trước khi về

Sốc văn hoá ngược. Nhiều người về nước bất ngờ thấy mình lạc lõng ở chính quê nhà: nhịp sống, cách làm việc, cách nói chuyện đã khác với những gì mình quen trong mấy năm qua. Cảm giác này thường giảm dần sau vài tháng.

Kỳ vọng của người xung quanh. Người thân, bạn bè có thể kỳ vọng người đi du học về phải có công việc tốt, thu nhập cao ngay. Áp lực này có thể nặng, nhất là khi công việc đầu tiên chưa như mong đợi.

Mạng lưới quan hệ cần xây lại. Bạn bè cũ đã có cuộc sống khác, mạng lưới nghề nghiệp ở trong nước gần như bắt đầu từ đầu. Chủ động kết nối từ trước khi về giúp rút ngắn giai đoạn này.

Những điều thật sự nhẹ nhõm. Ở gần gia đình, được nói tiếng mẹ đẻ mọi lúc, không phải lo thị thực. Nhiều người về nói rằng họ không nhận ra mình đã căng thẳng thế nào cho tới khi được thả lỏng ở nhà.

Cánh cửa quay lại. Về rồi muốn đi lại có thể khó hơn, vì những điều kiện thuận lợi ngay sau khi tốt nghiệp không còn. Đây là lý do nên cân nhắc kỹ, nhưng cũng không nên coi đó là lý do duy nhất để ở lại.

Những điều ít ai nói trước khi ở lại

Ở lại sau khi học xong thường được nhìn như một thành công. Nhưng những năm đầu đi làm ở nước ngoài có những khó khăn riêng. Áp lực tìm việc trong thời hạn thị thực cho phép, cạnh tranh với người bản xứ, có khi phải nhận công việc không đúng ngành để giữ tình trạng cư trú. Chi phí sống không còn được hỗ trợ như thời sinh viên.

Về tinh thần, nỗi nhớ nhà có thể nặng hơn khi bạn không còn là sinh viên có kỳ nghỉ dài để về. Những dịp quan trọng của gia đình như Tết, đám cưới anh chị em, bố mẹ ốm, bạn có thể không về được. Mỗi năm qua đi, bố mẹ già thêm, và câu hỏi về chăm sóc bố mẹ sẽ đến sớm hay muộn.

Điều này không có nghĩa ở lại là sai. Nhiều người ở lại, xây dựng sự nghiệp và cuộc sống tốt, vẫn giữ gắn bó với gia đình. Chỉ là nên nhìn cả hai mặt, giống như nhìn cả hai mặt của việc về. Nếu bạn thấy mình buồn bã kéo dài, mất ngủ, cô lập trong giai đoạn này, hãy tìm sự trợ giúp từ dịch vụ tư vấn của trường, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ở nơi bạn sống.

Giữ đường cho bước sau

Dù chọn về hay ở, bạn có thể làm cho lựa chọn đó dễ điều chỉnh hơn. Một quyết định tốt là quyết định không đóng hết các cánh cửa còn lại.

  1. Nếu ở lại: giữ kết nối với mạng lưới nghề nghiệp trong nước, theo dõi thị trường lao động ở nhà, về thăm khi có thể.
  2. Nếu về: giữ liên lạc với bạn bè, thầy cô, đồng nghiệp ở nước ngoài, giữ hồ sơ, thư giới thiệu, chứng chỉ ngoại ngữ còn hạn.
  3. Đặt một khoảng thời gian thử, ví dụ hai năm, với mục tiêu cụ thể cho từng năm.
  4. Ở cuối khoảng thời gian, đánh giá theo mục tiêu đã viết, không theo cảm giác hay so sánh với bạn bè.
  5. Chuẩn bị một khoản dự phòng tài chính cho giai đoạn chuyển tiếp, dù là về hay ở.
  6. Bàn với gia đình về kế hoạch dài hạn, nhất là chuyện chăm sóc bố mẹ khi về già.

Nhiều người không chọn dứt khoát một lần mà đi qua nhiều giai đoạn: ở lại vài năm lấy kinh nghiệm rồi về, hoặc về một thời gian rồi đi tiếp. Nghĩ về quyết định này như một chặng đường thay vì một điểm đến giúp bạn bớt sợ chọn sai.

Những câu hỏi tự kiểm trước khi chốt

Trước khi chốt lựa chọn, thử trả lời những câu dưới đây bằng giấy. Câu nào bạn chưa trả lời được là chỗ cần tìm hiểu thêm.

  • Năm năm nữa, mình muốn đang làm công việc gì, sống ở đâu, với ai?
  • Nơi nào giúp mình tiến gần hơn tới hình ảnh đó?
  • Nếu chọn về, mình sẽ tiếc điều gì nhất? Nếu chọn ở, mình sẽ tiếc điều gì nhất?
  • Có điều gì mình đang làm chỉ để không làm bố mẹ thất vọng, hoặc để không bị bạn bè đánh giá?
  • Mình đã nói chuyện với ít nhất vài người đã về và vài người đã ở lại trong ngành của mình chưa?
  • Lựa chọn này có thể điều chỉnh sau hai năm không, và cần chuẩn bị gì để giữ khả năng điều chỉnh?
  • Khi bố mẹ cần người chăm sóc, mình và anh chị em trong nhà sẽ sắp xếp thế nào?

Khi có người thương ở một trong hai nơi

Câu hỏi về hay ở trở nên phức tạp hơn nhiều khi bạn có người yêu hoặc bạn đời. Người ấy có thể ở Việt Nam, đang chờ bạn về. Có thể là người bạn quen ở nước ngoài, có cuộc sống và gia đình ở đó. Cũng có thể cả hai cùng du học và mỗi người nghiêng về một hướng. Khi đó, quyết định không còn của riêng bạn, nhưng cũng không nên giao hết cho người kia.

Hãy tách hai câu hỏi: mình muốn sống ở đâu nếu chỉ tính riêng mình, và hai người muốn xây cuộc sống chung ở đâu. Câu trả lời cho hai câu hỏi này có thể trùng nhau, có thể không. Nếu không trùng, đó là cuộc nói chuyện thật cần có giữa hai người, về công việc của mỗi người, về gia đình hai bên, về những gì mỗi người sẵn sàng nhường và không sẵn sàng nhường.

Tránh quyết định chỉ để giữ một mối quan hệ chưa rõ ràng, và cũng tránh bỏ qua mối quan hệ như thể nó không quan trọng. Một số cặp chọn yêu xa trong một khoảng thời gian có hạn, với kế hoạch rõ ràng về việc ai chuyển tới đâu và khi nào. Điều quan trọng là cả hai nói thật mong muốn của mình, thay vì người này đoán ý người kia rồi hy sinh trong im lặng.

Câu hỏi thường gặp

Du học về nước có bị coi là thất bại không?

Có người sẽ nghĩ vậy, nhưng đó là cách nhìn hẹp. Nhiều người về nước làm việc tốt, mang theo kỹ năng và góc nhìn đã học được. Điều quan trọng là bạn chọn về vì lý do mình hiểu rõ, có kế hoạch cho những tháng đầu, và chuẩn bị cho sốc văn hoá ngược.

Bố mẹ muốn con về nhưng con muốn ở lại thì làm sao?

Hỏi kỹ bố mẹ lo điều gì, và trả lời bằng kế hoạch cụ thể: liên lạc thế nào, về thăm bao lâu một lần, kế hoạch dài hạn khi bố mẹ già. Khi đã trưởng thành, quyết định là của bạn, nhưng giữ thái độ tôn trọng và lắng nghe giúp gia đình dễ chấp nhận hơn.

Nên ở lại làm vài năm rồi về hay về ngay?

Tuỳ ngành và mục tiêu của bạn. Với một số ngành, kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài có giá trị cao khi về. Với một số ngành khác, xây mạng lưới trong nước sớm quan trọng hơn. Hỏi những người đi trước trong ngành của bạn, cả người đã về lẫn người đã ở lại.

Về nước rồi muốn đi lại có khó không?

Thường khó hơn so với ở lại ngay sau khi tốt nghiệp, vì một số điều kiện thuận lợi dành cho người mới tốt nghiệp không còn. Tuy vậy, nhiều người vẫn đi lại sau vài năm theo những con đường khác. Giữ liên lạc, hồ sơ và chứng chỉ còn hạn giúp mở đường.

Làm sao vượt qua sốc văn hoá ngược khi về nước?

Chấp nhận rằng cảm giác lạc lõng là bình thường và thường giảm dần sau vài tháng. Kết nối với những người cũng từng du học về, giữ một vài thói quen tốt từ nước ngoài, và cho bản thân thời gian. Nếu buồn bã kéo dài, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý.

Có nên quyết định về hay ở trước khi tốt nghiệp không?

Nên bắt đầu cân nhắc sớm, từ năm cuối, vì nhiều cơ hội xin việc ở lại có thời hạn. Nhưng không cần chốt vội. Thu thập thông tin, nói chuyện với người đi trước, xin việc ở cả hai nơi nếu có thể, và chốt khi đã có lựa chọn cụ thể trong tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138