Có con ngay sau cưới hay chờ vài năm là quyết định mà hai vợ chồng nên đưa ra một cách chủ động, dựa trên sức khoẻ, tiền bạc, công việc và mong muốn thật của cả hai, thay vì để nó tự đến theo kỳ vọng của họ hàng. Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà: có cặp sinh con năm đầu và thấy hợp, có cặp chờ ba bốn năm và cũng thấy hợp. Khác biệt nằm ở chỗ họ có chọn hay không.
Bài này đi qua những yếu tố nên đặt lên bàn, cách lập bảng cân nhắc, một ngân sách giả định để hai bạn tự điền số của mình, và những chỗ cần hỏi bác sĩ chứ không tự quyết theo lời truyền miệng. Phần hai vợ chồng muốn khác nhau và cách thương lượng được bàn kỹ ở danh mục quyết định chung của trang; ở đây tập trung vào câu hỏi thời điểm.
Những yếu tố nên đặt lên bàn trước khi chọn
Trước khi chấm điểm hay tranh luận, hãy liệt kê đủ các yếu tố. Phần lớn bất đồng về thời điểm có con đến từ việc mỗi người chỉ nhìn vào hai ba yếu tố mình quan tâm nhất.
- Sức khoẻ sinh sản: tuổi của người vợ, tiền sử bệnh của cả hai, những vấn đề cần điều trị trước khi mang thai.
- Tiền: khoản để dành hiện có, thu nhập ổn định hay thất thường, các khoản nợ, chi phí sinh và nuôi con năm đầu.
- Công việc: ai đang trong giai đoạn quan trọng của nghề, ai có chế độ thai sản, ai có thể giảm giờ làm.
- Chỗ ở: nhà thuê hay nhà mình, đủ chỗ cho em bé không, có định chuyển nhà trong vài năm tới không.
- Người giúp đỡ: ông bà hai bên ở gần hay xa, sức khoẻ ra sao, có muốn và có thể giúp không.
- Quan hệ vợ chồng: hai người đã quen nhịp sống chung chưa, đã qua được vài lần bất đồng lớn chưa.
- Mong muốn riêng: những việc mỗi người muốn làm trước khi có con, như học tiếp, đi xa, thử một công việc mới.
Mỗi yếu tố nên được viết thành một câu cụ thể của nhà mình, ví dụ "mẹ chồng ở cách hai tiếng đi xe và đang chăm ông", thay vì những từ chung chung như "gia đình hỗ trợ được". Câu cụ thể mới chấm điểm được.
Sức khoẻ và tuổi: phần nên hỏi bác sĩ, không đoán
Tuổi có ảnh hưởng đến khả năng có thai, đặc biệt với phụ nữ, và đây là lý do nhiều cặp không muốn chờ quá lâu. Nhưng mức ảnh hưởng ở từng người rất khác nhau, phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ cụ thể. Đây là chỗ không nên dựa vào lời kể của người quen hay một con số đọc được trên mạng.
Cách làm hợp lý là cả hai vợ chồng đi khám sức khoẻ trước khi mang thai, thường gọi là khám tiền thai, ở cơ sở sản khoa. Bác sĩ có thể kiểm tra những bệnh cần điều trị trước, tư vấn tiêm phòng, và nói với bạn về những yếu tố riêng của mình. Nếu bạn định chờ vài năm, buổi khám này cho bạn biết việc chờ có rủi ro gì đáng kể với riêng hai bạn hay không.
Nếu hai bạn đã cố gắng có con một thời gian mà chưa được, hãy đi khám sớm thay vì chờ thêm. Bác sĩ sẽ cho biết mốc thời gian nên đi khám phù hợp với tuổi và tình trạng của bạn. Nếu một trong hai người có bệnh mạn tính đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ điều trị về thời điểm và thuốc đang dùng trước khi có kế hoạch mang thai.
Bài này không thay lời khuyên y khoa. Phần sức khoẻ trong bảng cân nhắc của bạn nên được điền bằng thông tin từ bác sĩ, không phải bằng phỏng đoán.
Ngân sách năm đầu: một khung để tự điền số
Tiền thường là lý do chờ được nói ra nhiều nhất, nhưng ít cặp ngồi tính cụ thể. Bảng dưới là khung các khoản năm đầu, với số tiền ví dụ giả định cho một gia đình ở thành phố, làm tròn cho dễ nhìn. Hãy thay bằng số của nhà mình, hỏi người quen vừa sinh con gần đây để có con số thực tế hơn.
| Khoản | Ví dụ giả định | Ghi chú khi tự điền |
|---|---|---|
| Khám thai, xét nghiệm, sinh | 20 triệu | Tuỳ nơi khám, sinh thường hay sinh mổ, có bảo hiểm y tế không |
| Đồ dùng ban đầu cho em bé | 10 triệu | Đồ được cho, đồ cũ dùng lại có thể giảm nhiều |
| Sữa, tã, đồ dùng hằng tháng | 3 triệu × 12 tháng | Phụ thuộc mẹ có cho con bú được không |
| Thu nhập giảm khi nghỉ thai sản | Tự tính | Chế độ thai sản bù được bao nhiêu, nghỉ thêm không lương bao lâu |
| Người giúp việc hoặc gửi trẻ sau sáu tháng | 5 triệu × 6 tháng | Bằng không nếu ông bà giúp, nhưng cần tính sức ông bà |
| Khoản dự phòng ốm đau | 10 triệu | Trẻ nhỏ hay ốm vặt, nên có sẵn một khoản |
Khi đã có tổng, hãy so với khoản để dành và thu nhập. Câu hỏi không phải "đủ tiền chưa", vì hiếm khi ai thấy mình đủ, mà là "nếu một trong hai người mất việc ba tháng trong năm đầu, nhà mình có xoay được không". Nếu câu trả lời là có, tiền có lẽ không phải lý do chính để chờ. Nếu là không, bạn biết cụ thể cần chuẩn bị thêm bao nhiêu và trong bao lâu, và việc chờ có một mốc rõ ràng.
Bảng cân nhắc: có con trong năm tới hay sau hai năm
Sau khi có thông tin sức khoẻ và ngân sách, hai bạn có thể lập bảng có trọng số. Đây là ví dụ giả định của một cặp vừa cưới, vợ 27 tuổi đang được đề bạt, chồng làm nghề tự do.
| Tiêu chí | Trọng số (1–5) | Trong năm tới | Sau hai năm |
|---|---|---|---|
| Phù hợp lời khuyên sức khoẻ của bác sĩ | 5 | 4 → 20 | 4 → 20 |
| Giữ được cơ hội đề bạt của vợ | 4 | 2 → 8 | 5 → 20 |
| Có khoản dự phòng đủ sáu tháng chi tiêu | 4 | 2 → 8 | 4 → 16 |
| Ông bà còn khoẻ để phụ giúp | 3 | 5 → 15 | 3 → 9 |
| Hai vợ chồng có thời gian riêng cho nhau | 3 | 2 → 6 | 4 → 12 |
| Tổng | 57 | 77 |
Trong ví dụ, hai phương án ngang nhau về sức khoẻ vì bác sĩ không thấy lý do phải gấp. Nếu bác sĩ nói khác, dòng đó sẽ đổi điểm và có thể đổi cả kết quả. Điều đáng để ý là dòng "ông bà còn khoẻ" kéo về phía có con sớm: đây là yếu tố thật mà nhiều cặp trẻ quên đưa vào bảng.
Mỗi người nên tự điền trọng số riêng trước rồi mới so. Nếu chồng cho "cơ hội đề bạt của vợ" trọng số 2 còn vợ cho 5, đó là cuộc nói chuyện cần có, và nó quan trọng hơn tổng điểm.
Những lý do không nên dùng để quyết
"Có con rồi vợ chồng sẽ gắn bó hơn". Em bé mang lại niềm vui lớn nhưng cũng làm tăng mệt mỏi, thiếu ngủ và va chạm. Nếu hai người đang có mâu thuẫn chưa giải quyết, em bé không giải quyết hộ; thường nó làm mâu thuẫn lộ rõ hơn.
"Ông bà mong cháu quá rồi". Mong muốn của ông bà đáng được lắng nghe, và sự giúp đỡ của ông bà là một yếu tố thật. Nhưng người thức đêm, người đổi nhịp công việc và người chịu trách nhiệm nuôi con là hai vợ chồng.
"Để vài năm nữa chắc sẽ có đủ tiền". Nếu không có kế hoạch để dành cụ thể, vài năm sau chi tiêu thường tăng theo thu nhập và cảm giác chưa đủ vẫn còn. Chờ vì tiền chỉ có nghĩa khi có con số mục tiêu và mốc thời gian.
"Bạn bè cùng lứa đều có con rồi". Nhịp của người khác không phải nhịp của nhà mình. Điều này đúng cả theo chiều ngược lại: bạn bè chưa ai có con không có nghĩa là mình phải chờ.
"Cứ để tự nhiên". Để tự nhiên cũng là một lựa chọn, nhưng hai người nên nói rõ với nhau là đã chọn vậy, và cùng sẵn sàng cho việc có con bất cứ lúc nào. Nếu một người "để tự nhiên" còn người kia nghĩ là đang chờ, đó là hiểu lầm sẽ rất khó gỡ.
Quy trình gợi ý cho hai vợ chồng trong ba tháng
Quyết định này không cần xong trong một buổi tối. Một nhịp ba tháng giúp hai bạn có đủ thông tin mà không kéo dài vô hạn.
- Tuần đầu: mỗi người tự viết ra mong muốn về con cái, không cho người kia xem trước: muốn có con không, khoảng khi nào, mấy đứa, lo nhất điều gì.
- Tuần thứ hai: đổi tờ giấy cho nhau, đọc, chỉ hỏi để hiểu chứ chưa tranh luận.
- Tháng đầu: cùng đi khám tiền thai và ghi lại lời khuyên của bác sĩ.
- Tháng thứ hai: điền khung ngân sách, hỏi thêm vài gia đình có con nhỏ để kiểm số.
- Tháng thứ hai: nói chuyện thẳng với ông bà hai bên về việc họ có thể và muốn giúp tới đâu, không mặc định.
- Tháng thứ ba: mỗi người lập bảng có trọng số riêng, đặt cạnh nhau, bàn những chỗ lệch.
- Cuối tháng thứ ba: ghi lại quyết định chung và một ngày xem lại, ví dụ sau sáu tháng hoặc một năm.
Ngày xem lại quan trọng vì hoàn cảnh thay đổi: công việc đổi, sức khoẻ đổi, chính mong muốn của hai bạn cũng đổi. Một quyết định chờ hai năm không có nghĩa là không được bàn lại trong hai năm đó.
Khi một người đang lo âu, kiệt sức hoặc có chuyện buồn
Có những giai đoạn không thích hợp để quyết chuyện có con: vừa trải qua sảy thai hay mất người thân, đang lo âu kéo dài, đang có mâu thuẫn vợ chồng chưa nguôi. Trong những lúc đó, hai bạn có thể đồng ý hoãn việc quyết định, không phải hoãn việc có con mãi mãi, mà chỉ hoãn đến khi cả hai đủ sức nói chuyện bình tĩnh.
Nếu sau sảy thai, sinh con trước đó hay một mất mát lớn mà một người buồn bã, mất ngủ, không thiết làm gì kéo dài nhiều tuần, hãy đi khám và tìm gặp chuyên gia tâm lý. Đây là chuyện sức khoẻ, không phải chuyện tự cố gắng vượt qua. Nếu có lúc người thân nói đến chuyện không muốn sống hoặc có nguy hiểm tức thời, hãy ở bên họ và gọi cấp cứu 115.
Một điều nữa: có những cặp sau khi cân nhắc kỹ thì quyết định không có con, hoặc chưa biết. Đó cũng là một quyết định hợp lệ của hai người trưởng thành, và quy trình cân nhắc ở trên vẫn dùng được cho nó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đi khám trước khi định có con không?
Có, khám tiền thai cho cả hai vợ chồng giúp phát hiện những vấn đề cần điều trị trước, tư vấn tiêm phòng và cho bạn biết việc chờ thêm vài năm có rủi ro gì riêng với mình. Đây là thông tin nên có trước khi lập bảng cân nhắc.
Chưa đủ tiền thì có nên chờ không?
Chờ vì tiền có ý nghĩa khi bạn biết cụ thể cần bao nhiêu và để dành trong bao lâu. Hãy điền khung ngân sách năm đầu, rồi hỏi nhà mình có chịu được nếu một người mất việc ba tháng không. Không có mục tiêu cụ thể, cảm giác chưa đủ thường kéo dài mãi.
Ông bà giục có cháu mà hai vợ chồng muốn chờ thì nói sao?
Hãy cho ông bà biết hai bạn đã có kế hoạch và đang chuẩn bị gì, thay vì chỉ né. Một mốc thời gian cụ thể và lời cảm ơn vì ông bà sẵn lòng giúp thường làm câu chuyện nhẹ hơn. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về hai vợ chồng.
Có con có giúp hai vợ chồng bớt cãi nhau không?
Thường là không. Em bé làm tăng mệt mỏi và va chạm, nên mâu thuẫn chưa giải quyết dễ lộ rõ hơn. Nếu đang có bất đồng lớn, hai bạn nên xử lý nó trước, có thể nhờ chuyên gia tư vấn hôn nhân.
Quyết định chờ hai năm rồi có được đổi ý không?
Được. Nên đặt sẵn một ngày xem lại, ví dụ sau sáu tháng hay một năm, vì công việc, sức khoẻ và mong muốn của hai bạn đều có thể thay đổi. Đổi ý khi hoàn cảnh đổi là điều bình thường, không phải thất hứa.
Nếu hai vợ chồng không muốn có con thì sao?
Đó là quyết định hợp lệ của hai người trưởng thành. Điều quan trọng là cả hai đều thật sự chọn như vậy và nói rõ với nhau. Cách cân nhắc trong bài, từ viết ra mong muốn đến đặt ngày xem lại, vẫn dùng được cho lựa chọn này.