TuQuyet.comTự Quyết
Quyết định trong gia đình và các mối quan hệ

Đón bố mẹ già về ở cùng hay gửi viện dưỡng lão: cân nhắc cho cả hai phía

Bố mẹ yếu dần, ở một mình không còn ổn: so ba hướng ở cùng con, thuê người chăm tại nhà, cơ sở dưỡng lão theo nhu cầu chăm sóc thật và sức của cả nhà.

Middle-aged Vietnamese man helping his elderly mother walk along a garden path in Thai Nguyen province, holding her arm, late afternoon, both seen from behind

Đón bố mẹ già về ở cùng hay gửi viện dưỡng lão nên được quyết dựa trên nhu cầu chăm sóc thật của bố mẹ, mong muốn của chính bố mẹ và sức chịu đựng thật của người chăm, chứ không dựa trên nỗi sợ bị người khác chê là bất hiếu. Trong văn hoá Việt, con cái chăm cha mẹ là lẽ tự nhiên, và nhiều người thấy chỉ cần nghĩ đến cơ sở dưỡng lão đã là có lỗi. Nhưng chăm một người già yếu, nhất là khi bệnh nặng dần, là công việc chuyên môn kéo dài nhiều năm.

Bài này giúp bạn đánh giá bố mẹ cần được chăm đến mức nào, so ba hướng thường gặp, đưa tiếng nói của bố mẹ vào quyết định, và cân nhắc phần cảm giác có lỗi một cách tỉnh táo. Phần chọn cơ sở dưỡng lão cụ thể có các bài hướng dẫn riêng ở trang khác; phần anh chị em chia việc chăm bố mẹ nằm ở danh mục quyết định chung của trang này.

Bố mẹ cần được chăm đến mức nào

Câu hỏi đầu tiên không phải "ở đâu" mà là "cần gì". Hãy quan sát bố mẹ trong vài tuần và ghi lại thật, đừng dựa vào cảm giác lúc lo lắng. Bảng dưới chia ba mức để dễ hình dung; trên thực tế có nhiều mức xen giữa.

MứcDấu hiệu thường gặpNhu cầu chăm sóc
Tự lo được phần lớnTự ăn uống, tắm rửa, đi lại trong nhà; đôi khi quên, đôi khi buồn vì cô đơnNgười ghé thăm đều đặn, cách liên lạc nhanh, giúp đi khám, đi chợ
Cần giúp một phầnHay ngã, quên uống thuốc, nấu ăn không an toàn, đi lại cần vịnCó người ở cùng hoặc ở gần trong ngày, sắp xếp nhà cho an toàn
Cần chăm sóc liên tụcNằm một chỗ, cần giúp vệ sinh, ăn uống; lú lẫn nặng, đi lạc; cần chăm sóc y tế thường xuyênNgười chăm cả ngày lẫn đêm, có kỹ năng, có người thay ca

Hãy hỏi bác sĩ đang theo dõi bố mẹ về tình trạng hiện tại và khả năng diễn tiến trong một hai năm tới. Một quyết định hợp với mức "cần giúp một phần" có thể không còn hợp khi bệnh nặng lên; biết trước giúp bạn tính cả bước tiếp theo.

So ba hướng thường gặp

Ba hướng dưới đây không loại trừ nhau; nhiều gia đình chuyển dần từ hướng này sang hướng khác theo thời gian. Chi phí ghi theo mức tương đối, vì số thật khác nhau rất nhiều theo nơi và theo nhu cầu.

HướngThuận lợiKhó khănHợp khi
Đón về ở cùng con, con và gia đình tự chămGần gũi, bố mẹ thấy được ở với con cháu; chi phí tiền mặt thấp nhấtNgười chăm kiệt sức; nhà có thể không đủ an toàn; bố mẹ xa bạn bè, hàng xóm quenBố mẹ còn tự lo phần lớn hoặc cần giúp một phần, nhà có người ở nhà ban ngày
Ở nhà mình hoặc nhà con, thuê người chămBố mẹ ở môi trường quen; con đỡ gánh trực tiếpChi phí thuê đều đặn; tìm người tin cậy khó; cần người giám sátBố mẹ muốn ở nhà, cần giúp nhiều nhưng chưa cần y tế liên tục
Cơ sở chăm sóc người cao tuổiCó nhân viên trực ngày đêm, có bạn đồng lứa, có chăm sóc y tế cơ bảnChi phí cao; bố mẹ có thể buồn, khó thích nghi; phải chọn nơi tốt và theo dõiCần chăm sóc liên tục, người chăm trong nhà đã quá sức, hoặc bố mẹ tự muốn

Khi so, hãy tính cả chi phí không phải tiền mặt. Nếu đón về và một người con phải nghỉ việc để chăm, thu nhập mất đi và cơ hội nghề nghiệp bị gián đoạn nhiều năm là một khoản rất thật, dù không ai trả hoá đơn cho nó. Ngược lại, thuê người hay gửi cơ sở dưỡng lão có hoá đơn rõ ràng, nên trông có vẻ đắt hơn dù chưa chắc đã đắt hơn khi tính đủ.

Bố mẹ muốn gì: hỏi trước, đừng quyết thay

Người con thường bàn với nhau rồi mới báo cho bố mẹ. Cách này nhanh nhưng dễ làm bố mẹ thấy mình bị gạt ra khỏi chuyện của chính mình. Nếu bố mẹ còn minh mẫn, tiếng nói của bố mẹ phải là một tiêu chí có trọng số cao nhất, ngang với nhu cầu chăm sóc.

Hãy hỏi những câu mở: bố mẹ lo nhất điều gì khi ở một mình, muốn được giúp kiểu gì, nếu phải chọn thì thích ở nhà mình có người chăm hay về ở với con, có từng nghĩ đến các nơi chăm sóc người già không. Đừng hỏi theo kiểu "bố có muốn vào viện dưỡng lão không", vì câu hỏi đó gần như chắc chắn nhận câu trả lời "không" trước khi bố mẹ kịp hiểu nơi đó thế nào.

Nhiều người cao tuổi lo nhất là trở thành gánh nặng cho con, lo mất quyền tự quyết, lo xa bạn bè và nếp sống quen. Đôi khi bố mẹ đồng ý về ở với con không phải vì muốn, mà vì không muốn con lo. Nếu cảm thấy vậy, hãy cho bố mẹ thời gian và nói rõ là cả nhà muốn tìm cách bố mẹ thấy dễ chịu nhất, không phải cách con thấy tiện nhất.

Nếu bố mẹ đã lú lẫn nặng và không còn tự quyết được, hãy dựa vào những gì bố mẹ từng nói khi còn minh mẫn, và hỏi ý kiến bác sĩ. Các vấn đề pháp lý như ai được quyết thay, giấy tờ uỷ quyền, tài sản của bố mẹ thì nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.

Sức của người chăm: tính thật, không tính theo mong muốn

Ai sẽ là người chăm chính? Trong thực tế, gánh nặng thường dồn vào một người, hay là con gái hoặc con dâu ở gần nhất. Hãy gọi tên người đó và hỏi thẳng người đó có muốn và có thể không. Một kế hoạch dựa trên sự hy sinh im lặng của một người sẽ không bền.

Người chăm còn những việc gì khác? Công việc, con nhỏ, sức khoẻ riêng. Chăm một người cần giúp một phần có thể chiếm vài tiếng mỗi ngày; chăm một người cần chăm liên tục có thể chiếm gần như cả ngày lẫn đêm.

Ai thay khi người chăm ốm hoặc cần nghỉ? Không ai chăm được liên tục nhiều năm mà không nghỉ. Nếu kế hoạch không có người thay, nó đang dựa vào điều không xảy ra được.

Dấu hiệu người chăm đang quá sức. Mất ngủ kéo dài, dễ cáu với chính bố mẹ, bỏ bê sức khoẻ của mình, thấy buồn bã, trống rỗng. Khi thấy những dấu hiệu này, đó là lúc xem lại kế hoạch, và người chăm nên được gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Nhà có an toàn không? Cầu thang, nhà tắm trơn, lối đi chật. Đón bố mẹ về một ngôi nhà không an toàn có thể làm tăng nguy cơ ngã, và đôi khi việc sửa nhà tốn kém hơn dự tính.

Cảm giác có lỗi: nghe nó, nhưng đừng để nó quyết

Nhiều người con chọn tự chăm đến kiệt sức chỉ vì sợ mình hoặc họ hàng nghĩ mình bỏ bố mẹ. Cảm giác có lỗi là thật và đáng được lắng nghe: nó cho thấy bạn thương bố mẹ. Nhưng nó không cho biết cách nào chăm bố mẹ tốt nhất.

Hãy thử tách hai câu hỏi. Câu thứ nhất: cách nào giúp bố mẹ được an toàn, được chăm đúng, được tôn trọng? Câu thứ hai: cách nào giúp mình không bị người khác chê? Nếu câu trả lời cho hai câu khác nhau, câu thứ nhất nên thắng. Một người mẹ lú lẫn nặng được chăm bởi nhân viên có kỹ năng, có con cháu đến thăm đều đặn, có thể được chăm tốt hơn một người mẹ ở nhà với người con đang kiệt sức và không biết xử lý khi mẹ đi lạc ban đêm.

Chọn cơ sở dưỡng lão cũng không có nghĩa là thôi chăm. Con vẫn đến thăm, theo dõi chất lượng chăm sóc, đưa bố mẹ về nhà dịp lễ Tết, và giữ vai trò người thân không ai thay được. Ngược lại, đón bố mẹ về ở cùng cũng không đương nhiên là hiếu thảo nếu bố mẹ phải sống trong một ngôi nhà căng thẳng.

Với họ hàng, bạn không cần thuyết phục tất cả mọi người. Một lời giải thích ngắn, chân thành về nhu cầu chăm sóc của bố mẹ thường là đủ. Những người không ở trong hoàn cảnh của bạn khó hiểu hết được, và đó không phải trách nhiệm của bạn.

Một quy trình gợi ý để đi đến quyết định

Quyết định này thường phải đưa ra khi đang lo lắng, sau một lần bố mẹ ngã hay nhập viện. Có một trình tự rõ giúp cả nhà bớt rối.

  1. Ghi lại nhu cầu chăm sóc của bố mẹ trong hai ba tuần, hỏi bác sĩ về tình trạng và diễn tiến có thể.
  2. Nói chuyện với bố mẹ bằng câu hỏi mở về điều bố mẹ lo và muốn.
  3. Gọi tên người chăm chính có thể có, hỏi thẳng khả năng và mong muốn của người đó.
  4. Liệt kê ba hướng với chi phí ước tính, kể cả chi phí người chăm phải giảm hoặc nghỉ việc.
  5. Nếu cân nhắc cơ sở dưỡng lão, đi xem vài nơi, hỏi kỹ, và nếu được, cho bố mẹ ở thử vài ngày.
  6. Họp anh chị em để thống nhất phương án và phần đóng góp của từng người.
  7. Chọn phương án cho giai đoạn hiện tại, đặt mốc xem lại sau ba hoặc sáu tháng, hoặc ngay khi sức khoẻ bố mẹ thay đổi.

Quyết định này là quyết định đảo ngược được ở mức độ nào đó: thử ở với con không hợp thì có thể chuyển, ở cơ sở dưỡng lão không hợp thì có thể đón về. Biết vậy giúp cả nhà bớt áp lực phải chọn đúng ngay từ lần đầu. Khi bố mẹ có dấu hiệu nguy hiểm tức thời như ngã đập đầu, khó thở, lơ mơ, hãy gọi cấp cứu 115 trước, mọi bàn bạc để sau.

Câu hỏi thường gặp

Gửi bố mẹ vào viện dưỡng lão có phải là bất hiếu không?

Không nhất thiết. Khi bố mẹ cần chăm sóc liên tục mà người nhà đã quá sức, một nơi có nhân viên trực ngày đêm có thể chăm bố mẹ an toàn hơn. Con vẫn đến thăm, theo dõi và giữ vai trò người thân. Điều quan trọng là bố mẹ được chăm đúng và được tôn trọng.

Bố mẹ nhất định không chịu rời nhà thì làm sao?

Hãy hỏi bố mẹ lo điều gì, thường là sợ mất tự do, xa nếp quen hay thành gánh nặng. Có thể cân nhắc thuê người chăm tại nhà, sửa nhà cho an toàn, hoặc tăng số lần con ghé thăm. Nếu bố mẹ còn minh mẫn, ý muốn của bố mẹ cần được tôn trọng.

Làm sao biết bố mẹ đã cần người ở cùng?

Một số dấu hiệu thường gặp là hay ngã, quên uống thuốc, nấu ăn quên tắt bếp, đi lạc, sút cân, không tự tắm rửa được. Hãy ghi lại trong vài tuần và hỏi bác sĩ đang theo dõi bố mẹ để đánh giá chính xác hơn.

Một mình chăm mẹ lâu năm thấy kiệt sức có sai không?

Không sai, đó là chuyện rất thường gặp ở người chăm sóc. Kiệt sức là dấu hiệu cần xem lại kế hoạch: tìm người thay ca, nhờ anh chị em góp sức, cân nhắc thuê người hoặc nơi chăm sóc. Nếu buồn bã, mất ngủ kéo dài, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Có nên cho bố mẹ ở thử cơ sở dưỡng lão trước không?

Nếu nơi đó cho phép, ở thử vài ngày đến vài tuần giúp bố mẹ và cả nhà biết môi trường đó có hợp không. Hãy đến thăm nhiều lần trong thời gian thử, hỏi bố mẹ cảm nhận và quan sát cách nhân viên chăm sóc.

Ai được quyết thay khi bố mẹ đã lú lẫn nặng?

Về mặt đời sống, gia đình nên dựa vào những gì bố mẹ từng mong muốn khi còn minh mẫn và ý kiến bác sĩ. Về mặt pháp lý như giám hộ, uỷ quyền, quản lý tài sản của bố mẹ, hãy hỏi luật sư hoặc công chứng viên để làm đúng quy định hiện hành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138