Dọn về sống chung với bố mẹ sau nhiều năm ở riêng là quyết định đổi một phần tự do lấy tiết kiệm, sự gần gũi hoặc khả năng chăm sóc nhau; nó đáng làm khi bạn biết rõ mình đổi cái gì lấy cái gì, trong bao lâu, và cả nhà đã nói rõ với nhau trước khi khuân đồ về. Lý do mỗi người khác nhau: muốn để dành tiền mua nhà, vừa mất việc, vừa chia tay, bố mẹ bắt đầu yếu, hoặc chỉ đơn giản là thấy nhớ nhà.
Bài này dành cho người trưởng thành, độc thân hoặc đã có gia đình nhỏ, đang cân nhắc chuyển về ở cùng bố mẹ đẻ. Chuyện ở chung với bố mẹ chồng, bố mẹ vợ ngay sau cưới và cách cư xử hằng ngày có nhiều bài ở các trang khác; ở đây tập trung vào câu hỏi có nên chuyển hay không, và nếu chuyển thì chuẩn bị thế nào để quyết định không thành gánh nặng cho ai.
Gọi đúng tên lý do chính
Bước đầu tiên là nói thật với mình lý do chính. Có bốn nhóm lý do thường gặp, và mỗi nhóm cần cách cân nhắc khác nhau. Nhóm tiền bạc: muốn để dành nhanh hơn, trả nợ, hoặc thu nhập đang giảm. Nhóm chăm sóc: bố mẹ già yếu, cần người ở gần. Nhóm hoàn cảnh: vừa mất việc, chia tay, ly hôn, cần chỗ dựa một thời gian. Nhóm tình cảm: muốn gần bố mẹ, muốn con mình lớn lên cạnh ông bà.
Lý do chính quyết định thời hạn. Về để dành tiền mua nhà thì nên có mục tiêu số tiền và mốc thời gian. Về vì hoàn cảnh khó khăn thì nên có kế hoạch đứng dậy, dù chưa biết chính xác khi nào. Về để chăm bố mẹ thì thời hạn có thể là lâu dài, và đó là một cam kết khác hẳn. Về vì tình cảm thì cần nghĩ xem điều đó có giữ được khi va chạm hằng ngày bắt đầu không.
Nhiều người về với hai ba lý do cùng lúc. Không sao, nhưng hãy xếp thứ tự. Nếu sau một năm, tiền đã để dành đủ nhưng bố mẹ lại cần người ở gần, bạn sẽ ở lại hay đi? Biết trước lý do nào nặng hơn giúp bạn không bị bất ngờ bởi chính cảm xúc của mình.
Được và mất: viết ra cụ thể cho nhà mình
Mỗi người sống chung với bố mẹ đều có được và mất, nhưng cụ thể ra sao thì khác nhau. Bảng dưới gợi ý các mặt cần viết; cột cuối là câu tự hỏi để biến cảm giác thành điều đo được.
| Mặt cân nhắc | Có thể được | Có thể mất | Câu tự hỏi |
|---|---|---|---|
| Tiền | Bớt tiền thuê nhà, chia chi phí ăn uống | Góp tiền nhà cho bố mẹ, chi thêm sửa nhà cũ | Mỗi tháng thật sự để dành thêm được bao nhiêu sau khi góp? |
| Thời gian | Có người phụ việc nhà, trông con | Đường đi làm xa hơn nếu nhà bố mẹ ở xa | Đi lại thêm bao nhiêu phút mỗi ngày? |
| Tự do | Ít phải lo một mình | Giờ giấc, khách khứa, chuyện riêng bị để ý | Điều gì mình không muốn từ bỏ dù bất cứ giá nào? |
| Quan hệ với bố mẹ | Gần gũi, hiểu nhau hơn | Va chạm thường ngày, bị đối xử như con nhỏ | Lần ở chung gần nhất, như về Tết, kéo dài bao lâu thì bắt đầu căng? |
| Gia đình nhỏ của mình | Con có ông bà, vợ chồng đỡ việc | Vợ hoặc chồng phải sống với bố mẹ của bạn | Người bạn đời thật sự nghĩ gì, khi nói riêng? |
Dòng cuối cùng đặc biệt quan trọng nếu bạn đã có gia đình. Với bạn, đó là về nhà. Với bạn đời, đó là về sống trong nhà của người khác, theo nếp của người khác. Hãy hỏi riêng, không hỏi trước mặt bố mẹ, và lắng nghe cả những điều người kia ngại nói.
Những điều cần thoả thuận trước khi chuyển
Mâu thuẫn khi về sống chung ít khi đến từ chuyện lớn; nó đến từ những chuyện nhỏ mà mỗi bên tưởng là hiển nhiên. Trước khi chuyển, hãy ngồi lại với bố mẹ và nói rõ những điểm sau.
- Tiền: có góp tiền nhà, tiền điện nước, tiền chợ không, bao nhiêu, ai giữ. Bố mẹ hay bảo "không cần", nhưng nhiều người vẫn thấy thoải mái hơn khi có một khoản góp rõ ràng.
- Không gian: phòng nào là của mình, đồ đạc cũ của mình hay của bố mẹ để đâu, có chỗ nào chỉ mình dùng.
- Giờ giấc: đi sớm về muộn có cần báo không, bạn bè đến chơi được không, đến mấy giờ.
- Việc nhà: ai nấu, ai rửa, ai đi chợ, ai lo sửa chữa.
- Con cái của bạn: nếu có con nhỏ, ông bà được tham gia dạy dỗ đến đâu, điều gì bố mẹ của bé quyết.
- Thời hạn và xem lại: dự định ở bao lâu, và hẹn một ngày cả nhà ngồi lại xem mọi thứ có ổn không.
Không cần viết thành văn bản trang trọng, nhưng nên ghi lại vài dòng, dán trong sổ hay lưu trong điện thoại. Khi có va chạm, quay lại đó dễ hơn là tranh cãi về việc "hôm trước nói thế nào".
Thử trước một thời gian thay vì chuyển hẳn
Đây là một quyết định đảo ngược được, nhưng chi phí đảo ngược không nhỏ: trả nhà thuê rồi muốn thuê lại thì phải tìm lại, đặt cọc lại, chuyển đồ hai lần. Vì vậy, nếu có thể, hãy thử trước.
Có vài cách thử. Cách thứ nhất là ở hẳn với bố mẹ một hai tháng mà vẫn giữ nhà thuê, chấp nhận trả thêm tiền thuê như phí để mua thông tin. Cách thứ hai là ở cuối tuần và vài ngày trong tuần trước, tăng dần. Cách thứ ba, nếu đang giữa hai hợp đồng thuê, là chọn hợp đồng ngắn hạn cho chỗ mới để không bị trói lâu.
Trong thời gian thử, hãy ghi lại vài dòng mỗi tuần: chuyện gì làm mình thấy dễ chịu, chuyện gì làm mình khó chịu, bố mẹ có vẻ thế nào. Cuối thời gian thử, đọc lại toàn bộ. Cảm giác của ngày đầu tiên thường rất vui, cảm giác của tuần thứ ba mới gần với thực tế lâu dài.
Ví dụ giả định: một người 32 tuổi định về ở với bố mẹ để để dành tiền. Sau một tháng thử, người đó nhận ra mình để dành thêm được khá nhiều, nhưng thời gian đi làm tăng gần một tiếng mỗi ngày và bắt đầu thấy mệt. Kết luận không phải "không về", mà là tìm một công việc gần nhà hơn hoặc chỉ ở trong một năm có mục tiêu rõ ràng.
Khi lý do là chăm sóc bố mẹ
Hỏi bố mẹ muốn gì. Có bố mẹ mong con về ở cùng, có bố mẹ quen sống tự lập và thấy bị làm phiền. Đừng mặc định bố mẹ cần mình về; hãy hỏi bố mẹ lo nhất điều gì và muốn được giúp theo cách nào.
Phân biệt cần người ở cùng với cần người ghé qua. Nếu bố mẹ còn tự lo được sinh hoạt, ghé qua vài lần mỗi tuần và có cách liên lạc nhanh khi cần có thể đủ. Nếu bố mẹ đã hay ngã, quên uống thuốc hay không tự nấu ăn được, nhu cầu là khác.
Nói chuyện với anh chị em. Một người về ở cùng không có nghĩa là một người gánh hết. Phần chia việc giữa anh chị em và cách bàn chuyện chăm bố mẹ được nói kỹ ở danh mục quyết định chung của trang; ở đây chỉ cần nhớ là đừng chuyển về mà chưa nói gì với những người còn lại.
Tính sức của chính mình. Chăm người già trong khi vẫn đi làm, vẫn nuôi con là việc nặng. Hãy nghĩ trước ai sẽ thay mình khi mình ốm, khi đi công tác, và mình sẽ nghỉ ngơi lúc nào.
Khi bạn đang trong giai đoạn khó khăn
Về nhà bố mẹ sau khi mất việc, chia tay hay ly hôn là chuyện rất phổ biến, và không có gì phải xấu hổ. Nhà bố mẹ có thể là chỗ nghỉ chân tốt nhất trong giai đoạn đó. Điều cần cẩn thận là đừng để quyết định tạm thời biến thành trạng thái kéo dài mà không ai nói ra.
Hãy đặt cho mình vài mốc nhỏ, như sau một tháng bắt đầu nộp hồ sơ xin việc, sau ba tháng có kế hoạch tài chính, và nói với bố mẹ về những mốc đó. Bố mẹ sẽ yên tâm hơn khi thấy con có hướng, và bạn cũng tránh được cảm giác bị nhìn như đứa trẻ thất bại quay về.
Nếu giai đoạn khó khăn kèm theo buồn bã, mất ngủ hay chán ăn kéo dài nhiều tuần, hãy nói với bố mẹ hoặc người tin cậy và tìm gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý. Nếu có lúc thấy nguy hiểm cho bản thân, hãy gọi 115 hoặc nhờ người thân đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay.
Ngược lại, nếu nhà bố mẹ chính là nơi từng làm bạn tổn thương, như bị chửi mắng, bị kiểm soát nặng nề hay bị bạo lực, thì về nhà vì đang yếu lòng có thể làm mọi thứ tệ hơn. Khi đó, một chỗ thuê tạm nhỏ, ở cùng bạn bè hay người thân khác có khi an toàn hơn.
Dấu hiệu nên tính chuyện dọn ra lại
Một quyết định tốt có cả lối ra. Ngay từ khi chuyển về, hãy tự viết vài dấu hiệu mà nếu gặp thì bạn sẽ nghiêm túc tính chuyện ra ở riêng lại, để lúc đó không phải tự thuyết phục mình từ đầu.
- Va chạm về cùng một chuyện lặp lại hằng tuần dù đã bàn nhiều lần, và mỗi lần bàn lại căng hơn.
- Bạn đời hoặc con bạn tỏ ra mệt mỏi, ít nói, tìm cớ ra ngoài nhiều hơn ở nhà.
- Mục tiêu tiền bạc ban đầu đã đạt mà không ai nhắc đến chuyện tiếp theo.
- Bạn bắt đầu tránh về nhà, ở lại cơ quan hay quán cà phê đến khuya cho đỡ phải gặp.
- Quan hệ với bố mẹ xấu đi rõ rệt so với hồi ở riêng và chỉ còn những lần gặp vui vẻ khi có khách.
Dọn ra lại không phải là bỏ bố mẹ hay thừa nhận thất bại. Nhiều gia đình thân nhau hơn khi ở gần mà không ở chung, ví dụ thuê nhà cách vài con phố, ăn cơm cùng nhau cuối tuần. Khi nói chuyện với bố mẹ, hãy nói về điều cả nhà được thêm khi có khoảng cách, thay vì liệt kê những gì khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Người trưởng thành về ở với bố mẹ có phải là thất bại không?
Không. Nhiều người về ở với bố mẹ để để dành tiền, để chăm sóc bố mẹ hoặc để vượt qua một giai đoạn khó. Điều quan trọng là bạn biết lý do của mình, có thời hạn hoặc mục tiêu, và cả nhà đã thoả thuận rõ trước khi chuyển.
Có nên góp tiền khi ở nhà bố mẹ không?
Nên bàn rõ. Dù bố mẹ nói không cần, một khoản góp tiền điện nước, tiền chợ thường giúp cả hai bên thoải mái và tránh cảm giác bị phụ thuộc. Số tiền tuỳ hoàn cảnh, quan trọng là đã nói ra và đều đặn.
Vợ hoặc chồng không muốn về sống với bố mẹ mình thì sao?
Hãy hỏi riêng và lắng nghe kỹ lý do, vì với người đó là về sống trong nhà của người khác. Có thể thử một thời gian ngắn, hoặc tìm giải pháp khác như thuê nhà gần bố mẹ. Quyết định chung chỉ bền khi cả hai đều chấp nhận được.
Làm sao biết có hợp sống chung lâu dài không?
Cách tốt nhất là thử trước một hai tháng mà chưa trả nhà thuê, và ghi lại cảm nhận mỗi tuần. Cảm giác của tuần đầu thường rất vui; cảm giác của tuần thứ ba, thứ tư mới gần với thực tế khi ở lâu.
Về để chăm bố mẹ thì nên chuẩn bị gì?
Hỏi bố mẹ muốn được giúp thế nào, phân biệt cần người ở cùng với cần người ghé qua, bàn với anh chị em để không một người gánh hết, và tính trước ai thay mình khi mình ốm hay bận. Chăm sóc lâu dài cần sức bền.
Về nhà sau khi ly hôn thì cần lưu ý gì?
Nhà bố mẹ có thể là chỗ nghỉ chân tốt. Hãy đặt vài mốc nhỏ để đứng dậy và chia sẻ với bố mẹ. Nếu buồn bã kéo dài, hãy tìm chuyên gia; còn các việc pháp lý của ly hôn như con cái, tài sản thì nên hỏi luật sư riêng.